محک
دو خبر در یک قاب
ابوالقاسم قاسم زاده
دیروز در نوشته «محک» خبر اول به سفر مخفیانه ترامپ به عراق اختصاص یافت. در پایان آن، خبر دوم یعنی بر کنار شدن «عادل الجبیر» وزیر خارجه سعودی‌ها و انتخاب «ابراهیم العساف» کارشناس۷۰ ساله اقتصادی عربستان به عنوان وزیر خارجه جدید از سوی ملک سلمان سعودی، به نوشته محک امروز وعده داده شد.

***

خبر دوم: به نوشته بسیاری از رسانه‌ها در عربستان از سوی ملک‌سلمان، پادشاه سعودی یک خانه تکانی گسترده با تغییر ۳۳ مقام مسئول در بالاترین سطح از مدیریت و حاکمیت در این کشور انجام گرفته است.

مشهورترین و شاید مهمترین آن، حذف عادل الجبیر از مسئولیت وزیر خارجه و جایگزینی «ابراهیم العساف» خوانده شده است. ابراهیم العساف را یک تکنوکرات اقتصادی می‌شناسند که دو سال قبل در جریان موج اقدامات محمدبن سلمان(ولیعهد) با عنوان مبارزه با فساد برکنار و مدتی در حصر و بازداشت به‌سر برد. العساف در کارنامه‌ کاری خود، وزیر اقتصاد و دارایی، نماینده پادشاهی سعودی در بانک جهانی و صندوق بین‌المللی پول بود. این عزل و نصب را برخی در نوشته خود چرخش حاکمیت سعودی از محوریت نظامی ـ امنیتی به متغیر اقتصادی گرفته‌اند.

اسامی این تغییرها و خانه‌تکانی در صدر حاکمیت سعودی اینگونه اعلام شده است. «عبدالله بن بندر به عنوان وزیر گارد ملی عربستان و ترکی الشبانه به عنوان وزیر اطلاع‌رسانی عربستان معرفی شدند. ترکی آل الشیخ از ریاست سازمان ورزش عربستان برکنار شد. شاهزاده فیصل بن خالد، امیر منطقه عسیر نیز از سمت خود برکنار و به عنوان مشاور دفتر سلطنتی انتخاب شد و شاهزاده ترکی بن طلال جانشین او به عنوان امیر منطقه عسیر شد. محمد بن نواف بن عبدالعزیز بن آل سعود، سفیر عربستان در لندن نیز در جریان این تغییرات برکنار شد. شاهزاده محمد بن سلمان بن عبدالعزیز آل سعود، ولیعهد عربستان به عنوان معاون نخست‌وزیر و وزیر دفاع، شاهزاده منصور بن‌متعب بن‌عبدالعزیز آل سعود و ترکی بن‌محمد بن‌فهد بن‌عبدالعزیز آل سعود وزرای مشاور، شاهزاده عبدالعزیز بن‌سعود بن‌نایف بن‌عبدالعزیز آل سعود به عنوان وزیر کشور، شاهزاده بدر بن‌عبدالله بن محمد بن فرحان آل سعود وزیر فرهنگ، صالح بن عبدالعزیز بن محمد بن ابراهیم آل‌الشیخ وزیر مشاور، عبداللطیف بن عبدالعزیز بن عبدالرحمن آل‌الشیخ وزیر امور اسلامی و ارشاد، ولید بن‌محمد بن‌صالح الصمعانی وزیر دادگستری، مطلب بن عبدالله النفیسه و مساعد بن‌محمدالعیبان وزرای مشاور و همچنین توفیق بن‌فوزان بن‌محمدالربیعه به عنوان وزیر بهداشت و محمد بن‌فیصل بن‌جابر أبوساق به عنوان وزیر مشاور در امور مجلس انتخاب شدند. همچنین محمد بن صالح الغفیلی، مشاور امنیت ملی از سمت خود برکنار و مساعد بن‌محمد العیبان، به عنوان جانشین وی انتخاب شد.»

اغلب رسانه‌های مستقل یا مخالف حاکمیت خانوادگی سعودی‌ها در نقد و تفسیر این تغییرها در نظام حاکم سعودی اولاً آن را از سر ناچاری و به خصوص فشارهای سیاسی از سوی دولت‌های غربی و علی‌الخصوص آمریکا دانسته‌اند و آن را اقدامی شکلی و صوری گرفته‌اند.

ثانیاً به شکست اقدام‌های جنایتکارانه دولت سعودی در یمن و شروع پایان جنگ در این کشور مرتبط دانسته‌اند که برای پادشاهی سعودی، بخصوص ولیعهد این کشور «محمدبن سلمان» پرونده‌ای از جنایتکاری تا کشتار کودکان یمنی را باقی گذاشته است. و سرانجام، فاجعه قتل خاشقجی که ماجرای آن شوک بزرگ در جامعه بین‌الملل بوجود آورد و پرده از چهره حاکمیت سعودی و جنایات او را کنار زده است.

یکی از روزنامه‌های مشهور قطر(العربی جدید) می‌نویسد:

«عصر روز پنجشنبه خبرهایی مبنی بر ایجاد تغییراتی در کابینه حکومت سعودی شنیده شد که در ظاهر نشان‌دهنده تغییراتی اساسی است. اما در واقع چیزی بیش از یک عملیات بازگرداندن اعتبار سیاسی به شخصیت‌های حاضر در دولت سعودی نیست و چه بسا حکومت ریاض قصد دارد به این طریق به جهان نشان دهد که تغییراتی در حال وقوع در دولت عربستان است. در واقع این عزل و نصب‌ها در راستای کاهش فشارهای خارجی صورت گرفت که به دنبال مجموعه‌ای از رسوایی‌ها و شکست‌ها، حکومت سعودی را نشانه گرفته بود، از جمله آنها پرونده ترور خاشقجی، جنگ یمن و سیاست خارجی عربستان در قبال همسایه‌های دور و نزدیک است.

اما این انتصابها و برکناریها طبعاً از ابعاد داخلی محض هم به دور نیست و بخشی از آن، به راضی کردن شخصیت‌هایی برمی‌گردد که در دوره گذشته مورد غضب قرار گرفته بودند. بدین معنا تغییرات مذکور به محاسبات داخلی قبیله‌ای مربوط به خاندان حاکم و دیگر توازنهای قدرت داخلی نیز باز می‌‌گردد.

برجسته‌ترین شخصیتی که طبق دستور ملک سلمان برکنار شد، عادل الجبیر بود. علاوه بر او، بازوی راست بن‌سلمان، ترکی آل‌ الشیخ از منصب خود بعنوان ریاست هیئت ورزش، به ریاست هیئت رفاه منتقل شد.

در مجموع لیست طولانی تغییر و تحولات در کابینه سعودی، شامل مجازات یا طرد کامل و زندانی شدن هیچ یک از وزرا نشد. این در حالی است که اغلب آنها در مسائل تجاوز به حقوق بشر در داخل و خارج از عربستان، نقش عمده‌ای داشته‌اند. علاوه بر اینکه بسیاری از شخصیت‌هایی که در مورد پرونده بن‌سلمان مظنون بودند. در مناصب خود باقی مانده‌اند.»

نگاه دیگر در نقد این تغییرها در دولت سعودی معطوف به تحول در خاورمیانه بخصوص پایان جنگ در سوریه و یمن،‌ شکست سیاست‌های جنگ طلبانه و آشوب آفرین«نتانیاهو»، بحران داخلی که «ترامپ»‌گرفتار آن است و بخصوص پیروزی دمکراتها در انتخابات کنگره و تجدید نظر در درون حزب جمهوریخواه درباره حمایت همه جانبه از ترامپ؛ همچنین بن‌بست سیاست تحریم او علیه ایران که موجب مخالفت اغلب کشورها، بخصوص اتحادیه اروپا، روسیه، چین و ژاپن با آن، شده است.

از هر زاویه نقد و بررسی درباره تغییر در دولت سعودی، بسیاری آن را چرخش از افراط‌گرایی کور محمدبن‌سلمان ولیعهد سعودی به همراه شدن با نشانه‌های کاهش سطح تنش‌ در منطقه و البته تا حدودی عبور از گفتمان نظامی و امنیت محور به تنظیم روابط جدید با محوریت متغیرهای اقتصادی دیده‌اند. با این نگاه اغلب مفسران سیاسی نوشته‌اند در آینده نزدیک نشانه‌های تحول در تیرگی و گسست روابط ایران و عربستان دیده خواهد شد.

Email this page

نسخه مناسب چاپ