تنش در دریای آزوف؛روسیه و اوکراین چه می خواهند؟
روسیه و اوکراین در آستانه درگیری نظامی قرار دارند؟
بخش دوم و پایانی
 

درگیری نظامی مختصر بین نیروی دریایی روسیه و اوکراین در تنگه کرچ در دریای آزوف، بهانه‌ای برای تبادل اتهامات دوجانبه بین مقامات مسکو و کیف شده و در این بین غرب نیز آشکارا از مواضع اوکراین جانبداری می‌کند.به گزارش گروه بین‌الملل خبرگزاری تسنیم ، در سواحل شبه‌جزیره کریمه درگیری بین کشتی‌های نظامی روسی و اوکراینی درگرفت که در نتیجه روسیه کشتی‌های اوکراینی را توقیف کرد. این حادثه روز دوشنبه در مسکو، کی‌یف و سایر پایتخت‌های جهان در مرکز توجه و در رأس اخبار قرار داشت.قضیه بدین صورت رخ داد که در تاریخ ۲۵ نوامبر سه کشتی نیروی دریایی اوکراین به آب‌های ساحلی روسیه وارد شده به‌سمت تنگه کرچ پیش رفتند.براساس اطلاعات سرویس امنیت فدرال شبه‌جزیره کریمه، طرف اوکراینی هیچ‌گونه درخواستی برای عبور ناوگان خود از این تنگه ارائه نکرد. کشتی‌های اوکراینی به علائم هشدار دهنده مرزبانان روسی توجه نکرده و اقدام به انجام مانورهای خطرناک کردند.در واکنش به این اقدامات تحریک‌آمیز، قایق‌های نظامی روسی و یک کشتی باری این کشور مانع از ورود آنها به خلیج کرچ شدند. نیروهای مرزبانی روسیه برای متوقف کردن کشتی‌های نظامی اوکراینی متوسل به استفاده از سلاح شدند و هر سه کشتی در آبهای ساحلی روسیه توقیف شدند. در جریان این حادثه سه نظامی اوکراینی زخمی شدند که در حال حاضر در بیمارستان بندر کرچ بستری بوده و جراحات آنها جدی نیست. در این ماجرا ۲۴ نفر خدمه کشتی‌های اوکراینی بازداشت شده‌اند.سرویس امنیت فدرال روسیه اقدام کشتی‌های اوکراینی در نقض حریم دریایی روسیه را غیرقانونی و مغایر با کنوانسیون حقوق دریایی سازمان ملل نامید، این در حالی است که طرف اوکراینی معتقد است که اقدامات مرزبانان روسیه غیرقانونی بوده و توافق‌نامه دریایی بین روسیه و اوکراین، آزادی آمدوشد کشتی‌ها در دریای آزوف و تنگه کرچ را تضمین کرده است.سرویس امنیت فدرال روسیه اعلام کرده که بر اساس اعتراف برخی ملوانان اوکراینی، کشتی‌های نیروی دریایی این کشور، به‌دستور مستقیم مقامات کی‌یف وارد آب‌های ساحلی روسیه شدند و این اقدام تحریک‌آمیز در هماهنگی با سازمان امنیت اوکراین انجام گرفته است.در پی این حادثه، شورای امنیت ملی و دفاع اوکراین بلافاصله نشستی فوق‌العاده تشکیل داد و در جریان آن تصمیم گرفته شد تا برای مدت ۶۰ روز وضعیت نظامی در کشور اعلام شود. “پیتر پروشنکو” رئیس جمهوری اوکراین از نمایندگان پارلمان خواست تا در نشستی غیرعلنی این مسئله را بررسی کنند.چند ساعت بعد وزارت دفاع اوکراین اعلام کرد، با توجه به تصمیم شورای امنیت ملی و دفاع اوکراین درباره اعلام وضعیت نظامی، ارتش این کشور به حالت آمادگی رزمی کامل در آمده است.علاوه بر این، سازمان امنیت اوکراین نیز به حالت آمادگی نظامی در آمده و در این رابطه اقدامات ضداطلاعاتی برای ممانعت از دیگر اقدامات تحریک‌آمیز سرویس امنیتی روسیه در جهت بی‌ثبات کردن اوضاع داخلی در این کشور تقویت خواهد شد.وزارت امور خارجه اوکراین نیز با انتشار بیانیه‌ای از روسیه خواست تا خدمه کشتی‌های نیروی دریایی این کشور را که توسط مرزبانان روسی در منطقه دریای آزوف بازداشت شده‌اند، آزاد کند.

از سوی دیگر روسیه خواستار نشست فوری شورای امنیت سازمان ملل برای بررسی وضعیت به‌وجودآمده در دریای آزوف شد. “دیمیتری پولیانسکی” معاون نماینده دائم روسیه در سازمان ملل به خبرنگاران اعلام کرد که در رابطه با توسعه خطرناک اوضاع در دریای آزوف و رویدادهای متعاقب آن، این کشور خواستار برگزاری نشست فوری اعضای شورای امنیت در روز دوشنبه برای بررسی وضعیت به‌وجودآمده در این منطقه شده است.همان شب در پایتخت اوکراین اعتراضات خیابانی روبه‌روی سفارت روسیه رخ داد و عده‌ای افراد تندرو با استفاده از بمب‌های دودزا و مواد منفجره به سفارت روسیه در کی‌یف حمله کردند. یک ماشین نمره دیپلماتیک نیز در نزدیکی سفارت به‌آتش کشیده شد. نیروهای انتظامی وزارت کشور اوکراین تلاش کردند امنیت سفارت روسیه را تأمین کنند.در پی این وقایع “ماریا زاخارووا” سخنگوی وزارت امور خارجه روسیه اعلام کرد: مسکو از دولت اوکراین توقع دارد تا بدون معطلی تمامی اقدامات لازم برای تأمین امنیت دیپلمات‌های روسی و همچنین اجتناب از وارد شدن آسیب جدی به ساختمان سفارت روسیه را انجام دهد.زاخارووا تأکید کرد، کشورهای غربی که بر مقامات کیف نفوذ دارند، باید علائم لازم را ارسال کنند تا آنها از اقدامات تحریک‌آمیز خود علیه روسیه دست بردارند. به‌گفته وی، روسیه به کی‌یف هشدار داده بود که هر گونه اقدام تحریک‌آمیز در دریای آزوف غیرقابل قبول خواهد بود و این مسئله را به شرکای غربی خود نیز گفته است.همچنین “سرگئی لاوروف” وزیر امور خارجه روسیه نیز در کنفرانس مطبوعاتی اعلام کرد که این کشور نگرانی از امکان اعمال تحریم‌های جدید به‌خاطر اوضاع به‌وجودآمده در تنگه کرچ ندارد.لاوروف گفت: ما مدت‌هاست دیگر نگران این مسائل نیستیم. مسلماً تحریم‌ها همیشه بد هستند، ولی زمانی که به‌خاطر حادثه‌ای مانند اتفاق دیروز، طرفی که حاکمیت ارضی‌اش نقض شده، باید منتظر باشد که ممکن است به‌عنوان هدف اعمال تحریم‌های بیشتر محسوب شود. البته تفسیر چنین سیاستی برای ما مشکل است. ما به‌سختی می‌توانیم امیدوار باشیم که بتوانیم به‌روی افرادی که به‌دنبال یافتن بهانه‌های جدید و جدیدتر برای اعمال فشار بر روسیه هستند، تأثیرگذار باشیم.به‌گفته وی، طرف اوکراینی احتمالاً روی منافع مضاعف این اقدام تحریک‌آمیز، از جمله روی این مسئله که آمریکا و اروپا که همواره طرفدار چنین تحریکات ضدروسی هستند، پایشان به این مسئله باز خواهد شد، حساب کرده است.

وزیر خارجه روسیه از حامیان غربی مقامات کیف نیز خواست تا افرادی را که تلاش می‌کنند در آستانه انتخابات ریاست جمهوری در اوکراین با استفاده از این قبیل اقدامات، امتیازات سیاسی خاصی به دست آورند، آرام کنند.”دیمیتری پسکوف” سخنگوی کاخ کرملین هم اعلام کرد که ولادیمیر پوتین به‌طور مرتب گزارشهای مربوط به اوضاع در دریای آزوف و تنگه کرچ را از همان دقایق اولیه که کشتی‌های اوکراینی وارد آب‌های بیطرف در نزدیکی شبه‌جزیره کریمه شدند دریافت می‌کند.وی همچنین گفت: «تصمیم مقامات کیف درباره اعلام وضعیت نظامی در اوکراین در آستانه انتخابات ریاست جمهوری در این کشور نشان می‌دهد که تلاش می‌شود تا روی نظر رأی‌دهندگان اوکراینی تأثیر گذاشته شود و این اقدام با بالا بردن پرچم جنگ صورت گرفته است، در حالی که چنین تصمیماتی از دید مسکو اقدامی بسیار خطرناک است».

وزارت امور خارجه روسیه نیز در بیانیه‌ای اعلام کرد اقدامات تحریک‌آمیز طرف اوکراینی در خلیج کرچ در دریای آزوف که در هماهنگی با آمریکا و اتحادیه اروپا صورت گرفته، عواقب جدی خواهد داشت، چرا که مسکو با هرگونه تحرکات که تهدیدی برای تمامیت ارضی و امنیت روسیه باشد با شدیدترین شکل مقابله خواهد کرد.در این رابطه “ولادیمیر پوتین” رئیس جمهوری روسیه نیز در مذاکرات تلفنی با “آنگلا مرکل” صدراعظم آلمان حادثه در تنگه کرچ دریای آزوف را محکوم کرده و اقدامات طرف اوکراینی را تحریک‌آمیز نامید. رئیس جمهوری روسیه ابراز امیدواری کرد که مقامات برلین از نفوذ خود بر دولت اوکراین استفاده کرده تا مانع از ادامه چنین اقدامات غیرمنطقی شوند.پوتین همچنین نگرانی جدی خود در رابطه با تصمیم مقامات کی‌یف درباره آمادگی رزمی کامل نیروهای مسلح این کشور را اعلام و تأکید کرد که مسئولیت کامل هر گونه درگیری نظامی و وخامت اوضاع در منطقه تنها به‌عهده رهبران اوکراین خواهد بود.این در حالی است که اعضای شورای امنیت با دستورکار پیشنهادی روسیه برای بررسی حادثه رخ‌داده در دریای آزوف مخالفت کرده و حتی آمریکا و برخی کشورهای اروپایی از مواضع اوکراین در این باره حمایت کردند. چهار کشور عضو شورای امنیت با این ابتکار عمل روسیه موافقت کردند، هفت کشور با آن مخالفت و چهار کشور نیز به آن رأی ممتنع دادند.”نیکی هیلی” نماینده دائم آمریکا در سازمان ملل در این نشست گفت، ایالات متحده و متحدان اروپایی این کشور در شورای امنیت، نگران حادثه پیش‌آمده در خلیج کرچ هستند و از تمامیت ارضی اوکراین حمایت می‌کنند.وی همچنین روسیه را به اقدامات تحریک‌آمیز علیه اوکراین متهم کرده یادآور شد: «این عقیده تنها از طرف آمریکا نبوده، بلکه نمایندگان کشورهای فرانسه، هلند لهستان، سوئد و انگلیس نیز در این باره با ما هم‌عقیده هستند».”دیمیتری پولیانسکی” معاون نماینده دائم روسیه در سازمان ملل بعد از این نشست، تأکید کرد بی‌تفاوتی اعضای شورای امنیت به این حادثه، می‌تواند تشویق کننده رهبران اوکراین بوده و به آنها برای ادامه اقدامات تحریک‌آمیز خود علیه روسیه چراغ سبز نشان دهد.سخنگوی وزارت خارجه روسیه نیز از تصمیم شورای امنیت در ممانعت از بررسی حادثه رخ‌داده ابراز تأسف کرد و یادآور شد که اعضای شورای امنیت مسلماً با اعمال نفوذ آمریکا به نقض آشکار حریم دریایی روسیه از سوی اوکراین بی‌توجهی کرده‌اند. ماریا زاخارووا همچنین هشدار داد که بعد از حادثه ۲۵ نوامبر، امکان اقدامات تحریک‌آمیز جدید از طرف اوکراین در دریای سیاه بعید نیست.

ارزیابی رسانه‌های غربی از تنش روسیه و اوکراین

تحلیل رسانه‌های غربی حکایت از آن دارد که هدف دولت اوکراین از دامن زدن به تنش با روسیه ریشه در تحولات داخلی این کشور دارد اما ورود بازیگران خارجی به ویژه ایالات متحده به موضوع می تواند شرایط را به نحو خطرناکی تغییر دهد.به گزارش گروه تحلیل، تفسیر و پژوهش‌های خبری ایرنا، ورود چند ناوچه کوچک اوکراینی به سواحل اطراف جزیره کریمه و متعاقب آن شلیک گلوله و توقیف کشتی‌ها به همراه خدمه‌ها، از سوی نیروی دریایی روسیه باعث شد تا آتش تنش میان روسیه با اوکراین بار دیگر شعله ور شود. «پترو پروشنکو» رئیس جمهوری اوکراین تحولات اخیر را قرار گرفتن کیف در آستانه یک جنگ تمام عیار با مسکو ارزیابی و در این کشور به مدت یک ماه مقررات نظامی ویژه اعلام کرد. از سوی دیگر «ولادیمیر پوتین» نیز اقدامات همتای اوکراینی خود را با اهداف سیاسی توصیف کرد و عنوان داشت که پروشنکو به دنبال آن است تا با صحنه سازی‌های برنامه ریزی شده پیش از انتخابات ریاست جمهوری این کشور در سال آینده، به احساسات ضدروسی دامن بزند و بر محبوبیت خود بیافزاید. رئیس جمهوری روسیه اعتقاد دارد غرب از پروشنکو به این دلیل حمایت می‌کند که خوراک تبلیغاتی مناسب علیه روسیه را فراهم می کند. دامنه این تنش حتی از دو کشور روسیه و اوکراین هم فراتر رفت و به نوعی باعث درگیری کاخ کرملین با کشورهای غربی هم شد. رئیس جمهوری اوکراین هم به رغم آنکه کی یف عضو ناتو نیست خواستار اقدام و همراهی این سازمان برای مقابله با روسیه شد. دبیر کل ناتو هم باتوجه به این که الحاق شبه جزیره کریمه به روسیه را به رسمیت نمی شناسد در بیانیه ای اعلام کرد درگیری‌ها در آب‌های ساحلی اوکراین اتفاق افتاده است. بنابر این اظهارنظر ناتو جانب اوکراین را گرفت و از حق حاکمیت سرزمینی کی یف در این قضیه حمایت کرد. مسکو هم در واکنش به تحولات اخیر عنوان داشت که به زودی سامانه جدید ضدموشکی اس ۴۰۰ را در شبه جزیره کریمه مستقر می سازد. در طرف مقابل دفتر رئیس جمهوری آمریکا نیز تهدید کرد ممکن است به علت این اقدام مسکو دیدار با پوتین در بوینس آیرس را لغو کند. روزنامه «واشنگتن پست» در گزارش خود تحلیل پوتین در زمینه دلایل سیاسی-داخلی دولت اوکراین را به صورت تلویحی تایید کرد و آورد رئیس جمهوری اوکراین همزمان تنش با روسیه چالش‌های سیاسی را در داخل این کشور دارد. وی در داخل کشورش به شدت نامحبوب است و برخی منتقدان اعتقاد دارند این اقدامات وی برای تقویت موقعیت در انتخاباتی صورت می گیرد که قرار است در آینده نزدیک در اوکراین برگزار شود. پروشنکو خواستار برقراری دو ماه حکومت نظامی در اوکراین بود اما دلایل سیاسی و داخلی باعث شدند تا سیاستگذاران این کشور حالت فوق‌العاده را تنها برای ۳۰ روز در ۱۰ استان این کشور به تصویب برسانند. آن‌ها تلاش کردند تا زمان وضعیت فوق العاده نظامی با روز انتخابات آتی اوکراین در ۳۱ مارس آینده تداخل نداشته باشد. نکته جالب اینجاست چهار سال قبل که تنش‌های عمیقی میان مسکو و کیف حادث شد و حتی به جدایی یک طرفه کریمه از اوکراین انجامید، مردم این کشور به شدت به دنبال اعلام حکومت نظامی بودند اما پروشنکو در آن زمان با آن مخالفت کرد.«ماکسیم اریستاوی» تحلیلگر اندیشکده شورای آتلانتیک در یک ارزیابی مشابه تاکید دارد: پروشنکو در واقع رقابت‌های انتخاباتی را از الان آغاز کرده است و می خواهد از قدرت خود به عنوان فرمانده نیروی نظامی اوکراین برای این منظور استفاده کند؛ وی به همین دلیل لباس نظامی برتن می کند تا نشان دهد تنها فردی است که اوضاع را در کنترل دارد.

با این حال تشدید تنش بین دو کشور نگرانی‌‌هایی را در مورد افزایش دامنه منازعه از دریا به خشکی و ورود جدایی طلبان شرق اوکراین به تحولات به وجود آورده است. تکرار مسائل سال ۲۰۱۴ می تواند بار دیگر یک بحران بین المللی را در شرق اروپا موجب شود. شبکه خبری سی.ان.ان بر این اعتقاد است با وجود ظاهر جنگی اوکراین، این کشور به هیچ وجه آماده رویارویی با روسیه نیست. این گزارش مدعی شد که روسیه در چند ماه گذشته بر تحرکات خود در دریای سیاه افزود و حتی به بازرسی از برخی کشتی‌های تجاری می پرداخت. از نگاه تحلیلگر این شبکه خبری آمریکایی چنین برخوردهایی در واقع اقدام جنگی محسوب می شوند و اوکراین نتوانست واکنشی را در مقابل آن انجام دهد. به همین دلیل ناتو باید حضور پررنگ دریایی را در این منطقه داشته باشد و از اوکراین حمایت کند زیرا نیروی دریایی اوکراین در بهترین حالت نمایشی و تنها برای تزئین به کار می رود. این شبکه خبری آمریکایی اعتقاد دارد مهمترین اقدامی را که رئیس جمهور اوکراین انجام داد اعلام حالت فوق العاده و درخواست برای افزایش تحریم‌ها علیه مسکو بود. با وجود همه موضعگیری‌های تندی که در غرب علیه روسیه گرفته شد اما احتمال اقدامات تنبیهی بیشتر علیه مسکو حتی از سوی ایالات متحده اندک به نظر می رسد. اما در طرف مقابل تندروها در ایالات متحده خواستار اقدامات تعیین کننده از سوی کاخ سفید هستند. تارنمای نشریه «تایم» بر این اعتقاد است که در این شرایط اگر ترامپ واکنش جدی نشان ندهد و برای روسیه خط قرمزی را در اوکراین تعیین نکند، مسکو جسورتر می شود و به اقدامات تندتری دست می زند. ترامپ تاکنون بیانیه رسمی منتشر نکرده و تنها از لغو دیدار با پوتین در نشست جی۲۰ سخن گفته است. تحلیل این نشریه مطرح آورده است: اگر چنین رویه ای ادامه داشته باشد این پیام اشتباه را برای مسکو به همراه دارد. اگرچه احتمال گسترش این تنش در دریای آزوف به شبه جزیره کریمه جدی نیست اما این وقایع بخشی از تلاش‌های گسترده تر اما آهسته روسیه ارزیابی می شوند تا کنترل این کشور را بر بخش‌هایی از قلمروی آبی و خاکی اوکراین تثبیت کند. در صورتی که پاسخی از سوی کاخ سفید صادر نشود دامنه حضور و نفوذ روسیه در دریای سیاه تحکیم می شود؛ این شبیه همان رفتاری است که چین در دریای جنوبی به آن دست زده است.

Email this page

نسخه مناسب چاپ