محک
عفو ۵۰ هزار زندانی
ابوالقاسم قاسم زاده
خبر عفو ۵۰ هزار زندانی در آستانه چهلمین سالگرد انقلاب اسلامی را رئیس قوه قضائیه اعلام کرد و گفت:« یکی از نکات بسیار مهم برای مردم و خود دستگاه قضایی بحث حبس است. در حال حاضر زندان‌ها بیش از فضای استاندارد خود میزبان زندانیان هستند و در بعضی جاها با مشکلاتی مواجه‌اند.» انتشار این خبر به لحاظ تعداد ۵۰ هزار زندانی که مشمول عفو شده‌اند، در جامعه و در میان اقشار گوناگون انعکاس متفاوت داشته است.

به صورت عمومی، خبر عفو زندانیان همواره مورد استقبال جامعه قرار می‌گیرد و نظر اکثریت مردم موافق آن است و جامعه از انتشار چنین اخبار مثبتی استقبال می‌کند، اما در شرایطی که قرارداریم ابراز نگرانی‌هایی نیز می‌شود. از آن جمله این پرسش که چرا صدور حکم زندان برای دستگاه قضایی و قضات آن سهل‌ترین روش مجازات شده است، بدون آن که عواقب زندانی شدن یا به کارگیری روش‌های مجازات قانونی و شرعی دیگر در نظر گرفته شود؟ یکی از مشکلات عدیده زندانی شدن هم این است که فردی با ارتکاب جرمی ولو کوچک و ساده، دچار مجازات زندان می‌شود و عملاً خانواده‌اش هم با غیبت سرپرستشان مجازات می‌شوند.

در برخی از گزارش‌های خبری آمده که فرد بعد از اتمام حبس که مدت آن هم کوتاه بوده است، از هرگونه زندگی اجتماعی ساقط می‌شود و شاید مهم‌تر از آن چه بسا دیگر هیچ سرپناه و حمایتی حتی در درون خانواده و دوستان نداشته باشد. به هرکجا هم برای شغلی مراجعه کند، بلافاصله رد می‌شود. مجازات زندان باید متناسب با جرائم دیده شود، اما از آنجا که هنوز سطوح جرم در افکار عمومی تعریف شده نیست، لاجرم زندان پایان خط زندگی برای فرد محبوس می‌شود.

در حالی که در نگاه قضاوت، زندان باید ندامتگاه یا محل تغییر و توبه برای فرد زندانی باشد تا بار دیگر و پس از «پاک شدن» در زندان، به صورت طبیعی چون دیگر آحاد مردم به آغوش جامعه بازگردد. آیا اکنون سیمای زندان و زندانی در ساحت قوه‌قضائیه و شاید مهمتر از آن در جامعه چنین است؟

نعمت احمدی، حقوقدان یکی از روزنامه‌های صبح تهران به درستی در نوشته خودبا نام عفو عمومی در ۴۰ سالگی انقلاب این خبر را نقد و بررسی کرده است و می‌نویسد:

«… مطابق گزارش مرکز بین‌المللی مطالعات زندان‌های جهان، ایران از حیث تعداد زندانی در رتبه هشتم جهان قراردارد. البته این آمار مربوط به زندانیان ثابت در زندان‌ها است. برابر آماری که آقای رحمانی فضلی وزیر کشور در حضور مقام معظم رهبری داد، سالانه حدود ۶۰۰ هزار نفر دارای محکومیت‌های کوتاه مدت با قرار تامینی که برای چند روز تحت نظر هستند، وارد زندان‌ها می‌شوند. هم از افرادی هستند که تجربه تلخ زندان را دارند. مرکز بین‌المللی مطالعات زندان‌های جهان ترکیب زندانیان ایرانی را بررسی کرده است، حدود ۳ درصد از زندانیان ایران زنان هستند و تعداد زندانیان با سن کمتر از ۱۸ سال بسیار کم بوده و پنج صدم درصد از زندانیان را به خود اختصاص داده است.» او سپس به میزان هزینه‌های جاری زندان‌ها که بسیار بالاست اشاره می‌کند و می‌نویسد:«… آماری که توانستم در زمان تهیه این نوشته استخراج کنم، مربوط به سال ۹۵ است که ۵۱۴ میلیارد تومان در سال بوده است، درحالی که بودجه سال ۹۴ مبلغ ۴۲۸ میلیارد تومان بود. اگر همین افزایش را مبنا قراردهیم، در بودجه سال ۹۸ نزدیک به هزار میلیارد تومان خواهد شد.»

نویسنده در ادامه می‌آورد: «… رئیس سازمان زندان‌ها و اقدامات تامینی و تربیتی در آخرین اظهارنظر به‌عنوان یک مقام مسئول درباره آمار زندانیان در ایران، جمعیت کیفری زندا‌نی‌‌های کشور را بیش از ۲۴۰ هزار نفر اعلام کرده که ۳‌درصد از این زندانیان زن هستند. به گفته او جرائم مواد‌مخدر با ۳۹ درصد بیشترین تعداد زندانیان کشور را به خود اختصاص داده است. جرائم مربوط به سرقت با ۲۰‌درصد و جرائم علیه اشخاص با ۱۰ درصد در ردیف‌های بعدی قرار دارند.»

با نگاه به این آمارها و نقد‌های ارائه شده درباره صدور احکام حبس از داخل و خارج قوه قضائیه بخصوص در مجامع حقوقی کشور، نیاز مبرم به بررسی کارشناسانه درباره صدور حکم زندان، تعریف حقوقی جدید از زندان و زندانی و همچنین آیین‌نامه‌های دادرسی در قوه قضائیه دیده می‌شود.

درباره عفو عمومی که شامل همه متهمان و محکومان می‌شود، قوانین لازم و دقیق وجود دارد. برای مثال در ماده‌۲۶ آیین‌نامه کمیسیون عفو و بخشودگی فقط پنج‌مورد از شمول عفو عمومی خارج است که عبارتند از: ۱ـ قاچاق حرفه‌ای۲ـ موارد حق‌الناس ۳ـ سرقت مسلحانه ۴ـ مصادیق مهم جاسوسی، محاربه، قاچاق سلاح و مهمات، اختلاس و ارتشاء و آدم‌ربایی. ۵ـ جرائم مستوجب حد شرعی اعدام و رجم…

اکنون با اعلام عفو ۵۰ هزار نفر از زندانیان در سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی، موضوع بررسی زندان و چگونگی صدور احکام قضایی درباره آن، همچنین بررسی سطوح جرائم و ابعاد آن از دیدگاه جامعه‌شناسی و روانشناسی اجتماعی نقد شود و راه و مسیر بهتری را برای آینده جامعه باز کند.

Email this page

نسخه مناسب چاپ