کاخ پادشاهی سعودی و انزجار افکار عمومی
بخش اول
 

سیاست‌های حکام سعودی به ویژه «محمد بن سلمان» به اندازه‌ای به اعتبار این کشور در جهان صدمه زده است که مردم بسیاری از کشورهای منطقه هم حاضر به میزبانی از وی نیستند؛ بنابر اعلام رسانه‌ها حتی حضور وی در نشست جی۲۰ نیز تحت تاثیر سیاست‌های ضدبشری ریاض قرار گرفت.

به گزارش گروه تحلیل، تفسیر و پژوهش‌های خبری ایرنا، تحولاتی در یکی دوماه اخیر اتفاق افتاد که عربستان سعودی و به ویژه «محمدبن‌سلمان» ولیعهد جوان ریاض در مرکز آن قرار داشتند. خط مشی حکام سعودی به اندازه ای برای جهانیان ناخوشایند بود که موج گسترده نفرت از حکام سعودی را در کشورها به راه انداخت. انتقاد از سیاست‌های پادشاهی عربستان باعث شد تا محمد بن سلمان از سوی افکار عمومی جهان به عنوان مجری و متهم اصلی این خط مشی‌های منزجر کننده شناخته شود. سیاست‌هایی همچون محاصره تمام عیار یمن و تحمیل بزرگترین قحطی و فاجعه انسانی علیه مردم این کشور در کنار قتل «جمال خاشقچی» روزنامه نگار عربستانی که از چندی قبل به منتقد دربار و ولیعهد ریاض تبدیل شده بود، اعتباری را برای این پادشاهی ثروتمند به جای نگذاشت.

حدود یک سال قبل تارنمای شبکه خبری سی.ان.ان پیش بینی کرده بود که «سیاست‌های ولیعهد ۳۲ ساله سعودی‌ها به گونه‌ای طراحی و اجرا می شود که باعث افزایش بیش از حد دشمنان برای این پادشاهی می گردد». اکنون شاهد آن هستیم که گمانه زنی این شبکه تلویزیونی آمریکایی به اثبات رسیده است. این گزارش بن سلمان را فردی ناشکیبا دانست و افزود: وی با شتابی تند تغییرات دیوانه‌واری را با سه هدف زیر به اجرا در می آورد: حفظ قدرت خود، تبدیل عربستان به یک کشور متفاوت و فشار علیه ایران. اما در چند سالی که وی به عنوان فرزند مورد علاقه پادشاه به مقام‌های ارشد این کشور رسید به تدریج بر دشمنان این خاندان در داخل و خارج از این کشور افزوده شد.

افزایش نفرت از حکام سعودی

محمد بن سلمان ولیعهد خام و کم تجربه سعودی‌ها در حدود دو ماهی که از قتل خاشقچی در کنسولگری ریاض در ترکیه می‌گذرد تلاش کرد کمتر در مقابل رسانه‌ها ظاهر شود تا شاید غبار گذشت زمان موجب کم اهمیت شدن تصمیم‌های ضدانسانی وی شود. اما زمان نیز نتوانست از با مسئولیت این اقدامات کم کند. به تازگی وی مجموعه‌ای از دیدار و سفر به پایتخت‌های کشورهای منطقه و فرامنطقه‌ای را در دستور کار خود قرار داد. بن سلمان در چند روز گذشته سفرهایی را به پایتخت‌های مصر، تونس، موریتانی، الجزایر، بحرین، امارات متحده عربی و سپس آرژانتین انجام داد. ولیعهد سعودی تقریبا در همه این کشورها (البته به غیر از بحرین و امارات که متحد اصلی ریاض به شمار می‌آیند)، با تظاهرات گسترده مردمی روبرو شد به گونه ای که برخی دولت‌ها حتی برای حفاظت از وی تدابیر خاص امنیتی تدارک دیدند. در مصر، تونس و دیگر کشورهای آفریقایی مردم در اعتراضات خود کاریکاتور و مجسمه‌هایی از وی را در نقش یک فرد خونریز حمل کردند و علیه وی شعار می دادند. افکارعمومی این کشورها بن سلمان را «ابورسید المنشار» (پدرر آقای ارّه) نامیدند. مردم این کشورها از دولت‌های خود که میزبانی از ولیعهد سعودی را پذیرفته بودند نیز به شدت انتقاد کردند. فعالان سیاسی و رسانه‌ها در برخی از این کشورها در حرکات اعتراضی خود، محمدبن‌سلمان را دشمن آزادی بشر و خطری برای صلح دانستند و وی را به انجام جنایات جنگی متهم کردند. حتی در آرژانتین نیز شکایت دیدبان حقوق بشر علیه محمد بن سلمان به جریان افتاد.

به نوشته روزنامه «گاردین» یک دادستان این کشور درخواست این سازمان حقوق بشری علیه ولیعهد سعودی را که برای شرکت در اجلاس جی۲۰ در بوینس آیرس به سر می برد، پذیرفته بوده است. وی نیز ولیعهد سعودی را به انجام جرایمی علیه بشریت متهم کرده بود. شکنجه افراد و جنایات صورت گرفته از سوی ارتش این کشور در یمن از جمله محورهایی هستند که علیه بن سلمان اعلام شد.

کنفرانس جی۲۰ زیر سایه قتل خاشقجی

اگرچه بر اساس عرف دیپلماتیک، دادگستری آرژانتین قادر به انجام اقدامات قضایی علیه این مقام سعودی نیست اما انتشار این خبر نشان دهنده حساسیت افکار عمومی جهان به سیاست‌های ریاض و فراموش نشدن اقدامات آن است. در نشست اقتصادی که با شرکت سران ۲۰ کشور بزرگ جهان در بوینس آیرس برگزار شد موضوع سیاست‌های ریاض در کنار برخی مسائل مهم اقتصادی جهان مورد توجه سران، رسانه‌ها و تحلیلگران قرار گرفت.

نشریه «تایم» در تحلیلی از میزان نفرت از بن سلمان در آرژانتین عنوان داشت جنایات جنگی در یمن و نقش ولیعهد این کشور در شکنجه شهروندان سعودی از جمله اتهاماتی هستند که علیه این شاهزاده بیان می شود. دستگاه‌های اطلاعاتی کشورهای غربی و حتی سی.آی‌ای(CIA) هم به این نتیجه رسیده‌اند که محمدبن‌سلمان شخصا فرمان قتل جمال خاشقجی را صادر کرده است. به نوشته این گزارش تنها رهبرانی در بوینس آیرس با بن سلمان احساس راحتی و آرامش کردند که با رفتارهایی شبیه آن چیزی که وی انجام می دهد مشکلی نداشتند. ولیعهد سعودی هم در کنار این رهبران به گونه ای رفتار می‌کند گویی به هیچ عنوان مرتکب قتل یک منتقد نشده است. نشریه «آتلانتیک» نیز در گزارشی عنوان داشت که قتل خاشقچی حتی بر دیدار سران ۲۰ اقتصاد بزرگ جهان سایه افکنده بود. از این رو نوع برخورد آن‌ها با ولیعهد سعودی به موضوع مهم برای رسانه‌های جهان تبدیل شده است . این نشریه نوع برخورد پوتین و مکرون با بن‌سلمان را متفاوت ارزیابی کرد و در مورد رئیس جمهوری آمریکا نیز عنوان داشت با وجودی که ترامپ پیشتر از حکومت استبدادی عربستان حمایت کرده بود اما در ابتدای نشست جی ۲۰ با ولیعهد سعودی صحبتی نکرد و حتی با وی دست نداد. از نظر رسانه‌ها این موضوع پیام‌های متناقضی را به همراه دارد.

برخی رسانه‌ها حتی از به حاشیه رانده شدن بن سلمان در این نشست سخن می گویند و نشانه آن را قرار گرفتن وی در حاشیه عکس دست جمعی رهبران حاضر در این نشست بیان می کنند. «واشنگتن پست» عنوان داشت که برخی از رهبران ۲۰ کشور جهان رفتار قاطعی با محمد بن سلمان داشتند.

به نوشته این روزنامه، رسانه‌ها در مورد مضمون گفت وگوهای خصوصی سران کشورها با بن سلمان خبری را منتشر نکردند. با این حال تاکنون تنها اعلام شده است که «امانوئل مکرون» رئیس جمهوری فرانسه در دیدار با وی بر ضرورت دادن اجازه به کارشناسان بین المللی در زمینه تکمیل تحقیقات قتل خاشقچی تاکید کرد. مکرون اظهار داشت:به شدت از این موضوع نگران است .

بیزاری اردوغان و بن سلمان؛ چرا و از کجا؟

پرونده قتل «جمال خاشقچی» برگ برنده ای طلایی در اختیار ترک‌ها گذاشته تا ولیعهد عربستان را تحت شدیدترین فشارها قرار دهند؛ فشارهایی که شاید اگر «دونالد ترامپ» در کاخ سفید حضور نداشت می توانست زمینه ساز سقوط شاهزاده سعودی شود.به گزارش گروه تحلیل، تفسیر و پژوهش‌های خبری ایرنا، آغاز به کار نشست سران گروه ۲۰ در پایتخت آرژانتین با حاشیه‌های متعددی همراه بود که بخشی از آن به ماجرای قتل روزنامه نگار منتقد سعودی به دست ماموران این کشور در ترکیه ارتباط می یافت.پیش از گشایش این اجلاس در نهم آذرماه، مقامات ترکیه از درخواست «محمد بن سلمان» برای ملاقات با «رجب طیب اردوغان» خبر دادند. با این حال شدت اختلافات میان رهبران ریاض و آنکارا تا حدی آشکار بود که این دو در دورترین فاصله عکس یادگاری «جی-۲۰» امسال قرار گرفتند.حاشیه‌ها و تصاویر انعکاس یافته از نخستین روز اجلاس و سایه سنگین پرونده قتل خاشقچی بر سر بن سلمان و دیدارهای وی در چارچوب جی-۲۰، بار دیگر موضوع تقابل ترکیه و عربستان را برجسته ساخت. شرایط کنونی مناسبات دو کشور به شکلی است که برخی ناظران می گویند، ترکیه به رغم پیشنهاداتی که برای تنش زدایی، حل و فصل پرونده خاشقچی و رهایی بن سلمان از این مخصمه دریافت داشته به کمتر از برکناری ولیعهد سعودی رضایت نخواهد داد.

برخی البته این دیدگاه را اغراق‌آمیز می خوانند و می گویند ترکیه از بازی هوشمندانه ای که در پرونده مزبور در پیش گرفته کسب حداکثر امتیازات ممکن از عربستان یا آمریکا به عنوان حامی نخست آل سعود را دارد و گمانه زنی‌های مختلفی هم درباره این «حداکثرِ امتیاز» صورت گرفته است.ترکیه بعد از قتل خاشقچی در کنسولگری عربستان در استانبول که دقیقا دو ماه پیش رخ داد، بارها به صورت غیررسمی انگشت اتهام آمریت قتل را به سوی بن سلمان نشانه رفته و عنوان داشته در «عالی ترین سطوح» رهبری سیاسی ریاض البته منهای «سلمان‌بن‌عبدالعزیز» پادشاه این تصمیم گرفته شده است. انتشار مرحله به مرحله و برنامه ریزی شده اطلاعات از سوی ترک‌ها‌ موید این اتهام است و بسیاری از برگ برنده و مستندات تعیین کننده و غیرقابل انکاری سخن می‌گویند که در اختیار آنکارا قرار دارد و می‌تواند مهر نهایی بر پرونده قتل و ضربه ای مهلک برای بن‌سلمان باشد. نوع بازی ترکیه در این ماجرا موجب شده تا چرایی و ریشه‌های تقابل دو طرف مورد توجه ناظران قرار گیرد. بسیاری از تحلیلگران می‌گویند اردوغان اکنون فرصت را غنیمت دانسته تا حمایت سعودی‌ها از عوامل کودتای تیرماه ۹۵ را پاسخ گوید. پس از کودتای نافرجام تابستان دو سال پیش، استقبال رسانه‌های سعودی و اماراتی از اخبار کودتا بشدت سران حزب حاکم «عدالت و توسعه» را خشمگین ساخت و پس از آن بود که «شیخ حمد بن خلیفه» پادشاه سابق قطر از نقش عربستان در این کودتا سخن گفت.

نکته قابل تامل اینکه هنوز برخی رسانه‌های سعودی بر حساسیت ترک‌ها در این زمینه انگشت می گذارند. اواسط تابستان امسال روزنامه «عکاظ» وقوع کودتا و برکناری رهبران کنونی آنکارا را رخدادی محتوم برای تحولات ترکیه خواند و پیش بینی کرد این بار کودتا کار اردوغان را یکسره خواهد کرد.در تحلیل چرایی ضدیت سعودی‌ها با رهبران آنکارا، بسیاری تحولات بهار عربی به ویژه سقوط «حسنی مبارک» در بهمن ماه ۸۹ را یادآور شده و آن را نقطه عطفی در افتراق آنکارا و ریاض می خوانند.

پس از این رخدادها بود که آل‌سعود هراسناک از جولان اخوانی‌ها در منطقه، رو در روی کشورهایی چون ترکیه و قطر قرار گرفت و کودتا علیه «محمد المرسی» رئیس جمهوری اخوانی مصر این تقابل را تشدید کرد. حمایت تمام قد ترک‌ها از قطر پس از بحران دیپلماتیک حاشیه جنوبی خلیج‌فارس در خردادماه امسال، یک گام دیگر به جلو در تقابل سعودی‌ها و اخوانی‌ها بود تا جایی که پارلمان ترکیه پس از تحریم و تهدید نظامی قطر از سوی عربستان و همپیمانان ریاض، به سرعت با گسیل پنج هزار نیروی نظامی به پایگاه‌های ترکیه در قطر موافقت کرد.بسیاری از تحلیلگران ضمن یادآوری سابقه تقابل ترکیه و عربستان طی سال‌های اخیر، رقابت دو طرف برای کسب رهبری کشورهای منطقه و حتی جهان اسلام را دلیلی برای این ناهمسازی عنوان می کنند. از نگاه برخی از آنان «نوعثمانی گرایی» در آنکارا سبب شده تا موقعیت سنتی عربستان در میان کشورهای اسلامی به ویژه ممالکی با اکثریت سنی مذهب در خاورمیانه به خطر افتاده و حوزه نفوذ فرهنگی، سیاسی و ایدئولوژیک سعودی- وهابی محدودتر شود.برخلاف سال‌های نخستین بروز بحران در سوریه که حمایت از گروه‌های مخالف «بشاراسد» نقطه اشتراکی را برای اردوغان و سعودی‌ها به وجود آورده بود، اشتراکات آنکارا و ریاض به حداقل ممکن رسیده و اختلافات فزاینده آسمان مناسبات ترکیه و عربستان را تیره کرده است.

ادامه دارد

Email this page

نسخه مناسب چاپ