سعودی؛ رژیم ترور از آغاز تاسیس تا کنون
مخالفان سیاسی و زنگ‌های خطر در عربستان
بخش دوم و پایانی
 

الجزیره نوشت، آل سعود از زمانی که نخستین دولت خود را با توسل به زور و خشونت تشکیل داد تا به امروز که بن سلمان با حماقت خود ارکان این رژیم را متزلزل تر از همیشه کرده ، دست از ترورهای سیاسی و اقدامات خشونت آمیز برنداشته است.به گزارش گروه بین‌الملل خبرگزاری فارس، پایگاه خبری شبکه«الجزیره» در گزارشی با عنوان «ریشه‌های خیانت و ترورهای سیاسی اولین دولت سعودی تا بن سلمان» آورده است، آل سعود از زمانی که نخستین دولت محدود خود را با توسل به زور و خشونت در منطقه «الدرعیه» (مرکز و جنوب شبه‌جزیره) تشکیل داد و سپس زمانی تمام عربستان را با حمایت استعمارگران غربی به زیر سلطه خود در آورد و تا به امروز که ارکان حکومت خود را متزلزل‌تر از همیشه می‌بیند، مرتکب قتل و اقدامات خشونت‌آمیز هولناکی شده‌ است .

جسارت خاشقچی

خاشقچی در سال ۲۰۰۴ به عنوان معاون سردبیر روزنامه «عرب نیوز» انتخاب شد، او سپس سردبیر روزنامه «الوطن»، یکی از بزرگ‌ترین روزنامه‌های عربستان متعلق به موسسه انتشاراتی «عسیر» شد که ریاست شورای اداری آن برعهده شاهزاده «بندر بن خالد الفیصل» است از همین جا ستاره جمال خاشقچی به شکلی بی سابقه شروع به درخشیدن کرد و نام او در کنفرانس‌ها و محافل مختلف به گوش می‌رسید. الوطن در دوره مسئولیت خاشقچی در آن گفتمانی جسورانه در انتقاد از استبداد دینی به کار گرفت و با زیر سوال بردن چهره‌هایی دینی آن هم تقریبا برای اولین بار از زمان تشکیل جریان الصحوه در عربستان جرقه مناقشاتی را زد که در تاریخ جنبش فرهنگی بومی سعودی‌ها فراموش نشدنی است .

این روزنامه همچنین به انتقاد از جریان السروری و چهره‌های آن پرداخت و برای همین روزانه درگیری‌های شدیدی با جریان سلفی جهادی در عربستان کلید خورد آن هم به دنبال دو عملیات تروریستی در عربستان که بازتاب گسترده‌ای در جامعه سعودی داشت که یکی در محله المحیا ریاض و دیگری در الخبر به وقوع پیوست.الوطن نویسندگانی را جذب کرده بود که در آن مقطع نویسندگان لیبرال شمرده می‌شدند با وجود اینکه شاید آنها این گونه هم نبودند، اما خلق و خوی کلی به حدی تنگ نظرانه بود که کسانی که برای الوطن می‌نوشتند لیبرال خوانده می‌شدند و آنهایی که در روزنامه «سبق» می‌نوشتند، محافظه کارانی از جریان‌های مختلف بودند، آن زمان سبق، تریبون مناسب اسلام گراها و به طور خاص جریان السروری بود. این اندازه سر و صدای الوطن، اوضاع فرهنگی آن مقطع در عربستان و محافظه کاران را تحریک کرده بود به گونه‌ای که این روزنامه در هر حوزه‌ای که مطلب می‌نوشت در معرض تیر اتهام‌ها قرار داشت گاهی آن را قدرت نرم حکومت برای تغییر ارزش‌های جامعه محافظه کار می‌خواندند و گاهی دیگر آن را متهم می‌کردند که برای تاثیر بر باورهای مردمی بر مبنای دستورالعمل غرب و بخصوص آمریکایی‌ها تلاش می‌کند.

این گزارش افزود: چیزی طول نکشید که الوطن را حتی به ابزاری برای تبلیغ «توافق سرکوب همه اشکال تبعیض علیه زنان» موسوم به «سیداو» در عربستان متهم کردند توافقی که برای محافظه کاران سعودی خط قرمز محسوب می‌شد و در خیابان‌های جده، الریاض و الدمام آن زمان هم بحث بر سر این توافق بود و اینکه می‌گفتند این لیبرال‌ها چگونه می‌خواهند خصائص فرهنگیمان را از ما بگیرند و برای ارزش‌های غربی تبلیغ می‌کنند اما روزنامه الوطن که محافظه‌کاران سعودی آن را «الوثن»(خرافات) می‌خواندند نتوانست با گفتمان مردمی و آخرالزمانی عده زیادی حامی جمع کند.

به نوشته الجزیره، به این ترتیب، الوطن به گناهی مبدل شد که باید دست از آن شست، در این میان شاهزاده نایف بن عبدالعزیز، وزیر کشور وقت عربستان که نماینده جناح محافظه کار در بالاترین سطوح قدرت در عربستان بود در برابر دوربین رسانه‌ها که از تلویزیون رسمی این کشور پخش شد در پاسخ به سوال خبرنگار روزنامه الوطن که از او پرسید علت اینکه شمار مراکز هیات امر به معروف و نهی از منکر در عربستان بیش‌تر از تعداد مراکز پلیس است، گفت: «چه کسی این را گفته است؟ این درست نیست و چه بسا بعدا بیشتر شود، شما در روزنامه الوطن نگاه و مقاصد بسیار بدی دارید، نمی دانم چرا فقط الوطن این طوری است؟، امیدواریم این رویکرد شما به چیزی که باید باشد تغییر کند، شما یا اخباری و چیزهایی می‌نویسید که اصلا صحت ندارد یا کسانی را برای نوشتن در روزنامه‌تان دعوت می کنید که ضد عقیدتی و ضدمیهنی هستند و این، شایسته نیست.

در سپتامبر ۲۰۰۹ ، جمال خاشقچی کانال تلویزیونی المجد و «سعد الشثری »، عضو هیات علمای ارشد را به باد انتقاد گرفت، الشثری در یک برنامه تلویزیونی شبکه المجد به مختلط بودن دانشگاه علوم و فناوری ملک عبدالله اعتراض کرده و خواهان تشکیل کمیته‌های قانونی برای بررسی این موضوع شده بود.این دانشگاه در آن زمان در سبکی مدرن تاسیس شده بود و خود ملک عبدالله آن را افتتاح کرده بود که از مهم ترین دستاوردهای وی در دوره پادشاهی اش به شمار می‌رفت چون از لحاظ ساختار و محتوا کاملا در نوع خود بازترین محیط آموزش عالی در عربستان شمرده می شد و به طور ویژه از آن حمایت می کرد تا از دیگر دانشگاه‌های دولتی عربستان متمایز باشد. خاشقچی آن زمان با انتشار مقاله‌ای در روزنامه الوطن با عنوان الشثری و کانال المجد گفت: اینکه شیخ، وقت و انرژی خود را برای بر هم زدن ثبات، صرف می‌کند دیگر جایگاهی در این دوره زمانه بین ما و بین شیخ و علمای کشور ندارد، قومی در بین ما سران کشور را به خیانت در امانت و مزدوری برای بیگانگان کافر متهم می‌کند و حتی ما را تکفیر کرده و ریختن خونمان را به دلیل گفتار و رفتارمان مباح می‌داند اما آنچه را دلیل و مدرک می‌داند، فتنه انگیزی است.به دنبال آن الشثری از هیات علمای عربستان برکنار شد و جریان محافظه کار سعودی یکی از مهم‌ترین چهره‌های خود در نهاد دینی رسمی مهم در این کشور از دست داد. به این ترتیب انتشار مقالاتی در انتقاد از سلفی گری و محافظه کاران سعودی در روزنامه الوطن ادامه داشت، تا اینکه هنوز ۵۲ روز از تجدید انتخاب خاشقچی به عنوان سردبیر روزنامه الوطن نگذشته بود که محافظه کاران به دلیل نفوذی که در حکومت سعودی و مهره‌هایی که در نهادهای قدرت این کشور داشتند خاشقچی را برای همیشه برکنار کردند تا کم ترین مدت ریاست سردبیری یک روزنامه درتاریخ مطبوعات عربستان به وی اختصاص یابد.

الجزیره نوشت: محافظه کاران سعودی حالا نفس راحتی کشیدند یکی از مهم ترین محاربانشان ساقط شده بود پس از سال‌ها سر و صدا و کار مطبوعاتی مملو از رنج و دشواری که خاشقچی در الوطن سپری کرده بود برای همکاری با شاهزاده ترکی الفیصل سفیر وقت عربستان در انگلیس به عنوان مشاور رسانه ای وی به لندن رفت.خاشقچی آن زمان گفته بود که با شاهزاده الفیصل به طور رسمی کار نمی‌کند بلکه به شکل شخصی پس از کسب اعتماد او کار می کند. در آنجا جمال با روزنامه‌های محلی یا عربی درباره کار خود گفت وگو می کرد و برای مرحله آتی کار رسانه‌ای آماده می شد. در یکم فوریه ۲۰۱۵ کانال العرب که مالک آن شاهزاده الولید بن طلال، میلیاردر معروف و ثروتمند سعودی بود را راه اندازی کرد، جمال خاشقچی در اولین تجربه تلویزیونی خود به عنوان مدیر کل این شبکه شور و شوق خود را بازیافت. خاشقچی هم مژده داده بود که این شبکه جدید التاسیس با الجزیره و العربیه رقابت خواهد کرد، مقر این شبکه در بحرین بود، کوچک‌ترین کشور عربی حاشیه خلیج فارس که مردمش هم بیش از دیگر کشورها در معرض فقر و سرکوب قرار دارند.الجزیره نوشت: الولید بن طلال و در ضمن آن جمال خاشقچی مدیر کل کانال العرب تلاش داشتند بگویند العرب مستقل بوده و وابسته به حکومت عربستان یا بحرین نیست چیزی که در واقعیت کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس غریب و نامفهوم بود اما آنها به سرابی بیش تکیه نکرده بودند آنها از فرضیه‌ای طرفداری می‌کردند که شکست آن کاملا ثابت شده بود فرضیه‌ای که می گفت سقف خواسته‌های مردم کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس پس از انقلاب‌های عربی بالا رفته است و عربستان و بحرین مجبورند این کانال متعلق به پسر طلال بن عبدالعزیز یکی از شاهزاده‌هایی که به زودی از خاندان سلطنتی جدا می‌شود بپذیرند.

این گزارش افزود: اما سخن گفتن از العرب ماهیت متفاوتی داشت، الولید از طریق این کانال پروژه ای سیاسی را دنبال می‌کرد او مرد درستی را برگزید، خاشقچی در طول مدت فعالیت مطبوعاتی خود فرد عادی یا نزدیک به محافل تصمیم ساز سعودی بود، بلکه همواره رویاپرداز بوده و به آینده چشم دوخته بود اگر جای مشخصی با او خداحافظی می‌کردی هیچ کسی نمی‌توانست به تو ضمانت بدهد که برگردی و او را آنجا ببینی و اهمیت خاشقچی در همین خصوصیتش بود که الولید از آن کاملا آگاه بود .کانال العرب برای دست گرمی و امتحان فضای کاری که برایش فراهم شده بود در اولین برنامه تلویزیونی خود میزبان یک معارض بحرینی بود، «خلیل مرزوق» که در آن از سلب تابعیت شهروندان بحرینی به دلایل سیاسی انتقاد کرد و این اقدام شبکه العرب ضربه مستقیمی به حکومت بحرین بود.

الجزیره آورده است: به نظر می‌رسد سرنوشت خاشچقی در داستان او با شبکه العرب هم تکرار شد هنوز ساعاتی نگذشته بود که پخش این شبکه به طور کامل و برای همیشه متوقف شد. الولید پس از آن با مقامات بحرینی مدام در ارتباط بود تا در خصوص رویکردهای این شبکه با آنها به توافقی برسد؛ اما فایده‌ای نداشت چیزی که آن موقع گفته می‌شد این بود که فرمان تعطیلی این شبکه از ریاض و به طور مشخص از سوی محمد بن نایف، جانشین، ولی عهد و وزیر کشور وقت صادر شده است کسی که بسیار به شاهزاده نایف بن عبدالعزیز که از منتقدان سرسخت الوطن شمرده می‌شد نزدیک بود یعنی زمانی که محمد دستیار پدرش در مسائل امنیتی وزارت کشور بود.حس یأس و ناامیدی به جمال بازگشت. او تصورش را نمی‌کرد که امور تا این اندازه و خیلی سریع پیش رود، الولید به همراه جمال تلاش کردند جایی جایگزین بحرین برای شبکه خود پیدا کنند؛ آنها دیر فهمیده بودند که بحرین جز حیاط خلوت عربستان نیست و وقتی از ریاض دستور می‌آید منامه جز اینکه فورا آن را پیاده کند کاری نم‌ تواند انجام بدهد چون کشور فقیر کوچکی در حاشیه خلیج‌فارس نمی تواند با همسایه‌ای بزرگ مثل عربستان درافتد از همین رو تحت نفوذ سیاست‌های عربستان قرار داشته و تسلیم آن است اما الولید و خاشقچی باز هم موفق نشدند؛ ریاض موفق شده بود به رویای العرب کاملا پایان دهد.

صعود محمد… خروج جمال

الجزیره نوشت: محمد بن سلمان طی سال‌های ۲۰۱۶ و ۲۰۱۷ پله‌های قدرت را با سرعت پیمود. این شاهزاده جوانی که قبل از آن هیچ چیز نبود حالا همه نظاره گر صعود وی در هرم قدرت عربستان بودند؛ محمد هیچ سابقه‌ای که دال بر توانایی وی برای تصدی پست‌هایی که در حال حاضر گرفته است، نداشت. محمد بن سلمان در بیست و هشت سالگی تنها یک شهروند عادی مثل دیگر شهروندان بود، به منصب امیری ریاض رسید، جمال خاشقچی هم معتقد بود وقتی سلمان شاه شود پسرش را از این درجه عادی به نهادهای تصمیم ساز حکومتی ارتقا می‌دهد از ریاست دفتر پادشاهی و وزارت دفاع تا در نهایت ولایت عهدی عربستان آن هم پس از اینکه دو ولی عهد «مقرن بن عبدالعزیز» و «محمد بن نایف» را کنار زد. بنا به این گزارش، موج تبلیغات حکومت سعودی برای آماده کردن افکار عمومی در شنیدن چشم انداز ۲۰۳۰ که ولی‌عهد سعودی بنای آن را گذاشته و پشتیبان آن شده بود کلید خورد همه بی صبرانه منتظر آن لحظه بودند، مردم کور سوی امیدی به ایجاد تغییر واقعی در قوانین حکومت سعودی پیدا کرده بودند حتی اصلاح طلبانی که به دلیل اینکه اقدام محمد بن نایف در بازداشت بنیانگذاران و اعضای جمعیت مطالبه اصلاحات سیاسی موسوم به حسم و بسیاری از اصلاح طلبان موضع تندی نسبت به وی گرفته بودند امیدوار بودند این چشم اندازی را که شاهزاده جوان به نفع آینده عربستان دارد آزادی و مشارکت سیاسی بیشتری را برای مردم فراهم کند.الجزیره نوشت: در واقع این امید کاذب آنها برخاسته از سرخوردگی‌های عمیقی بوده که طی سال‌های پیش از آن تجربه کردند، اما اصلاح طلبان سعودی وقتی نشست خبری برای اعلام پیش نویس چشم‌انداز ۲۰۳۰ به پایان رسید احساس غم و اندوه سنگینی کردند چیزی که بی فایده بودنش در سال‌های آتی بیشتر روشن می‌شود. اصلا همین جنگ یمن هم که به خواست بن سلمان و به رغم همه خسارت‌های سنگینی که برای عربستان به بار آورد ادامه دارد ناشی از تصمیم‌های نسنجیده و خام این شاهزاده جوان است و بدین شکل ستاره بن سلمان افول کرد .این گزارش افزود: اما جمال خاشقچی که ناظر چشم انداز ۲۰۳۰ بود تلاش کرد به آن نزدیک‌تر شود و آن را ابزاری برای ارائه همه افکار و دیدگاه‌های خود قرار داد. این طرح جدیدی بود که می‌شد روی آن مانور داد با اینکه خیلی‌ها با آن موافق نبودند از همین رو سیزده مقاله در روزنامه الحیات در خصوص آن منتشر کرد و به بررسی همه موضوعات و ابعاد این چشم انداز پرداخت.

مخالفان و زنگ‌های خطر

در ماه مه ۲۰۱۷ جمال چمدان‌های خود را بست و عازم آمریکا شد، به نظر می‌رسید که او قصد بازگشت ندارد، بخصوص با قوانین خشک و سختگیرانه ای که حکومت سعودی برای رسانه‌ها وضع کرده و بر ضرورت اظهار وفاداری مطلق به حکومت در عرصه فرهنگی تاکید کرده است.پس از آن محمد بن سلمان، جانشین ولی عهد سعودی از طریق کودتایی علیه محمد بن‌نایف ولی‌عهد وقت به قدرت رسید آن هم با داستانی که از معتاد بودن بن‌نایف ترتیب داده بود تا بر کرسی او تکیه دهد در سپتامبر همان سال ولی‌عهد جدید با به راه انداختن موج بازداشت‌های گسترده علیه همه مخالفانش یا حتی مخالفان احتمالی خود حتی کسانی که می‌توانستند روزی دشمن او شوند، این موج بازداشت‌ها ضربه‌ای دردناک و غم‌انگیز برای خاشقچی بود بخصوص که برخی بازداشتی‌ها به دلیل تقبیح اقدامات ولی‌عهد بازداشت شدند. چند سالی بود که با بازداشت تعدادی از دوستانم بسیار رنجور می‌شدم و چیزی نمی‌گفتم، نمی خواستم کارم را از دست بدهم، نگران خانواده‌ام بودم؛ اما این بار انتخاب دیگری کردم خانه، خانواده و شغل خود را رها و صدایم را آزاد کردم و اگر کاری غیر از این می‌کردم معنایش این بود که به آنهایی که در حبس هستند خیانت می‌کردم، وقتی خیلی‌ها نمی‌توانند صدایشان را بلند کنند، من که می‌توانم»

با این جملات مهم و تاثیرگذار، خاشقچی نخستین مقاله خود در «واشنگتن پست» را به پایان رساند، پس از اینکه از سوی این روزنامه برای همکاری به عنوان نویسنده بخش دیدگاه آن دعوت شد، خاشقچی به حکم قرابتی که با واشنگتن پست پیدا کرده و سفرهای مکرری که به واشنگتن داشت رابطه اش با این روزنامه محکم و محکم‌تر شده بود و شهرت آن خیلی زود زیاد شد طبعا او از این اتفاق خوشحال بود او توانسته بود بعد از همه سختی‌های ۳۰ ساله خود حالا آنچه را معتقد بود درست است بدون ترس و واهمه‌ای از ماموران حکومت سعودی بیان کند.

Email this page

نسخه مناسب چاپ