مذاکره با طالبان؛ مطالبه امنیت برای افغانستان
 

تحلیلگران گفت وگوی مستقیم ایران با طالبان را در راستای ایجاد ثبات در افغانستان گامی مثبت می دانند اما مقام‌های آمریکایی از افزایش نفوذ تهران در افغانستان پس از خروج نیروهای ناتو ابراز نگرانی می کنند.به گزارش گروه تحلیل، تفسیر و پژوهش‌های خبری ایرنا، جمهوری اسلامی ایران طی سالیان گذشته اهم اهداف راهبردی خود در افغانستان را برقراری صلح و امنیت در این کشور با مشارکت همه گروه‌های سیاسی و بدون مداخله خارجی عنوان کرده است. در روزهایی که گذشت جمهوری اسلامی ایران در راستای این هدف اقداماتی دیپلماتیک را به انجام رساند. «علی شمخانی» دبیر شورای عالی امنیت ملی که پنجم دی ماه به کابل سفر کرد به صورت رسمی از گفت وگوهای رسمی تهران با طالبان سخن گفت. سخنگوی وزارت امور خارجه نیز از حضور هیاتی از طالبان در تهران برای دیدار با معاون وزیر امور خارجه خبر داد. «بهرام قاسمی» هدف این دیدار را کمک به پیشبرد گفت‌ وگوهای صلح افغانستان عنوان کرد.

اهمیت ثبات در افغانستان

افغانستان یکی از همسایگان ایران است که شرایط آن از لحاظ فرهنگی، سیاسی، امنیتی و اقتصادی اهمیت بسیار زیادی برای تهران دارد. برقراری صلح و آرامش در این کشور می تواند پیامدهای مثبت فراوانی را برای جمهوری اسلامی ایران و منطقه در پی داشته باشد. گذشته از اشتراکات فرهنگی و زبانی با این کشور، بحث کنترل و امنیت مرزها، مقابله با قاچاق انسان و مواد مخدر و تعیین وضعیت مهاجران افغانستانی در ایران از جمله نکاتی است که در صورت برقراری آرامش انگیزه خوبی را برای تهران و کابل جهت ارتقای روابط پدید می آورد. در موضوع رونق مبادلات اقتصادی و تجاری دوجانبه هم نیاز شدید افغانستان به کمک‌های فنی، صنعتی و کالاهای تولیدشده در ایران می تواند ضمن ارتقای سطح زندگی مردم در این کشور موجبات صادرات هرچه بیشتر تولیدات صنعتی و مصرفی و رونق صنایع در ایران را فراهم آورد. این دورنمای مثبت تنها در صورتی رخ خواهد داد که امنیت به شکلی گسترده در افغانستان برقرار شود. تهران با نگاه به همین مسائل به رایزنی با همه طرف‌ها پرداخته و با اطلاع کابل، با طالبان مذاکره داشته است. تارنمای شبکه خبری «ای.بی.سی» آمریکا در این زمینه عنوان داشت مذاکرات اخیر در تهران اولین مورد از رایزنی دو طرف نیست اما در دوره ای صورت می گیرد که این گروه حدود نیمی از کشور را در کنترل خود دارد و حملات روزمره ای را صورت می دهد؛ ضمن آنکه طالبان مذاکرات صلح با نمایندگان آمریکایی را هم پیگیری می کند. افغانستان از چند دهه قبل درگیر جنگ‌های گوناگونی شده است اما در دو دهه اخیر مفهوم جنگ در این کشور با تهاجم آمریکا و متحدانش به بهانه حضور القاعده تغییر کرد و پس از چندی تنش‌های خونین داخلی جای تجاوز خارجی را گرفت. اکنون هزاران نیروی خارجی در این کشور حضور دارند و این نیروهای اشغالگر به نوشته خبرگزاری «رویترز» مدعی اند خروج ناگهانی ایالات متحده از افغانستان باعث تشدید بی ثباتی و ناامنی در این کشور و وقوع بحران مهاجرتی برای همسایگان می شود.

رایزنی برای افغانستانِ خالی از نظامیان آمریکایی

گفته می شود یکی از مهمترین موانع در ایجاد ثبات و امنیت در افغانستان فعالیت‌های گروه طالبان است که اصلی ترین دلیل اقدامات خود را حضور نیروهای خارجی به ویژه آمریکایی‌ها در این کشور می داند. از این رو طالبان در جهت مشروعیت زدایی از دولت مرکزی که با قدرت‌های خارجی همکاری می کند دست به اقداماتی می زند که امنیت را در این کشور به مخاطره می اندازد و مانع ایجاد ثبات می شود. به عبارت دیگر طالبان علت اقدامات خشن خود را حضور نیروهای خارجی در این کشور بیان می کند و خروج آن‌ها بهانه را از این گروه خواهد کرد. در چند ماه اخیر مقام‌های چند کشور از جمله آمریکا، پاکستان، عربستان و افغانستان در قطر و امارات چند دور گفت وگو را با نمایندگان طالبان برگزار کردند ولی تاکنون به نتیجه ملموسی دست نیافته اند. اکنون ایران اعلام کرده است با هماهنگی دولت کابل به رایزنی با این گروه می پردازد. تحلیلگران این رویکرد را نشان از دست برتر ایران در تحولات افغانستان می دانند و برخی دیگر هدف از آن را از دو جهت مورد ارزیابی قرار می دهند؛ نخست گفته می شود این اقدامات برای جلوگیری از نفوذ و قدرت گیری داعش در افغانستان صورت گرفته است. البته برخی دیگر نیز اعتقاد دارند ایران از قدرت چانه زنی خوبی برای میانجی گری میان دولت مرکزی و طالبان برای مذاکره مستقیم برخوردار است و این اقدامات برای نیل به این هدف صورت می گیرد. تارنمای شبکه خبری «بلومبرگ» اما تحلیلی متفاوتی را ارائه می کند و مدعی است تلاش‌های ایران به آن علت است که در شرایط خروج ایالات متحده، خلاء ایجاد شده در افغانستان را پر کند. خبرگزاری «فرانس پرس» هم به نقل از نمایندگان طالبان اظهار داشت ملاقات‌های این گروه با ایران به منظور گفت وگو در زمینه دوره پس از پایان اشغالگری صورت گرفته است. همچنین در دیدار طالبان با مقام‌های ایرانی محورهای دیگری همچون ایجاد صلح و امنیت در افغانستان و منطقه مطرح شده است. این گزارش آورده است که تهران هم به تلاش‌های خود برای برقراری صلح در افغانستان شتاب بخشیده زیرا نشانه‌ها حکایت از آن دارند که طالبان اکنون اطمینان بیشتری پیدا کرده است که ایالات متحده از افغانستان خارج می شود. اعلام چند هفته پیش «دونالد ترامپ» در این زمینه باعث تقویت این دیدگاه شد. فرانس پرس البته به وجود نگرانی در کاخ سفید در مورد جایگاه ایران در افغانستان و سوریه پس از عملی شدن تصمیم‌های رئیس جمهوری آمریکا اشاره کرد و همین موضوع را یکی از دلایل تردید کاخ سفید دانست. روزنامه «تلگراف» چاپ انگلیس هم در گزارشی میزبانی و مذاکرات ایران با طالبان را با نگاه به دوره پس از خروج آمریکا از افغانستان تحلیل کرد و عنوان داشت طالبان در این مذاکرات در مورد وضعیت پس از اشغال به رایزنی با ایران پرداخت زیرا تهران هم فشارهای بیشتری را برای برقراری صلح وارد می آورد. این روزنامه نیز به افزایش امیدواری‌های طالبان به خروج ایالات متحده از افغانستان اشاره کرده و نوشته است هنوز نگرانی‌های عمیقی میان تندروهای واشنگتن در مورد اهداف تهران وجود دارد. با وجود چند دور مذاکره طالبان با آمریکا، ایران و دیگر کشورها اما این گروه از دیدار با فرستادگان دولت در کابل خودداری می کند. این روزنامه به صورت تلویحی از رایزنی ایران برای تسهیل این دیدار سخن می گوید زیرا قرار است «سیدعباس عراقچی» معاون وزیر امور خارجه ایران در هفته‌های پیش روی به افغانستان سفر کند.

دشمن مشترک؛ عامل گفت‌وگوهای ایران و طالبان

یک تحلیلگر مسائل بین‌الملل گفت: مخالفت با حضور نیروهای نظامی آمریکا و گروه تروریستی داعش در خاک افغانستان دغدغه مشترک میان ایران و طالبان است و تهدیداتی برای هر دو طرف محسوب می‌شود. دکتر علی اصغر داوودی در گفت‌وگو با ایسنا با اشاره به اینکه حضور داعش در افغانستان به عنوان گروه رقیب طالبان، برای منافع جمهوری اسلامی بسیار خطرناک‌تر است، اظهار داشت: ایران می‌تواند از طریق مدیریت و کنترل طالبان از این نیروی بالقوه و بالفعل علیه بسط و گسترش نفوذ داعش در منطقه استفاده کند.وی خاطرنشان کرد: حضور نیروهای غربی به ویژه آمریکا در افغانستان نیز یقینا می‌تواند تهدید بالقوه‌ای برای جمهوری اسلامی باشد، با توجه به خصومتی که میان طالبان و ایالات متحده وجود دارد منطقی به نظر می‌رسد که ایران در راستای حفط منافع ملی و تامین امنیتش بتواند از این خصومت به نحو مطلوب و درست استفاده کند. به خصوص آن که آمریکا امروز شمشیر را از رو بسته و در حوزه‌های مختلف اقتصادی و بین‌المللی عرصه را بر ایران تنگ کرده است طبیعی است که ایران بخواهد از کارت طالبانیسم علیه آمریکایی‌ها استفاده کند.رئیس دانشگاه آزاد تربت جام تصریح کرد: در عرصه بین‌المللی هیچ‌گاه دشمنان همیشگی و دوستان همیشگی وجود ندارند، معمولا کشورها در عرصه بین‌المللی روابط‌شان با یکدیگر را بر اساس منافع‌شان تنظیم می‌کنند، خصوصا اگر منافع مشترک داشته باشند. به همین جهت گاهی دیده می‌شود یک کشور پس از سال‌ها جنگ و منازعه با طرف مقابل بنا بر مصلحت و منافع ملی از در دوستی وارد می شود و همکاری‌های مشترک برقرار می‌کند.وی با بیان اینکه ایران نیز از این قاعده مستثنی نیست، گفت: طالبان به عنوان یک گروه افراطی و در ستیز با تفکر شیعی و تفکر ایرانی در افغانستان ظهور پیدا کرد، سطح خصومتش با ایران تا جایی پیش رفت که شماری از دیپلمات‌های ایرانی را در مزار شریف به شهادت رساند. ایران در آن برهه زمانی اساس سیاست خارجی اش بر نفی طالبان و حتی جنگ با این گروه بود.این استاد دانشگاه ادامه داد: اما از گذشته تاکنون اوضاع بین‌المللی و شرایط منطقه‌ای تغییر پیدا کرده است، درست است که طالبان از لحاظ تفکرات ایدئولوژیکی نسبت به گذشته تغییر موضع چندانی نداشته است، اما فضای افغانستان و فضای بین‌الملل به گونه‌ای تغییر پیدا کرده که منافع ایران دیگر در ضدیت و تقابل با طالبان نیست. هر چند که طبعا جمهوری اسلامی نوع نگاه طالبانیسم را نه در عرصه داخلی افغانستان و نه در عرصه بین المللی قبول ندارد ولی این عدم تفاهم مانع از این نمی‌شود که جمهوری اسلامی با این گروه که در حال حاضر یک گروه تاثیر گذار در افغانستان است وارد مذاکره و گفت‌وگو نشود.عضو هیات علمی دانشگاه آزاد بیان کرد: طالبان قریب به ۴۰ درصد از خاک افغانستان را در کنترل دارد . از سال ۲۰۰۱ تا کنون ۱۸ سال است که آمریکا و ناتو در افغانستان تلاش دارند تا گروه طالبان را شکست دهند . اما اینکه ۴۰ درصد خاک این کشور در دست طالبان است یعنی سیاست غرب در مقابل طالبانیسم شکست خورده است.

وی عنوان کرد: در گذشته نیز گفت‌وگوهای ایران با طالبان انکار نمی‌شد و بارها از زبان مقامات جمهوری اسلامی نیز شنیده می‌شد که ادعا می‌کردند با طالبان رابطه دارند اما با تاکید بر این نکته که یک سری مراودات اطلاعاتی با طالبان برقرار است، در واقع می‌گفتند طالبان را رصد می‌کنیم و از طرفی با مذاکره بهتر می‌توانیم آنها را کنترل کنیم. این گفت‌وگوها بدون در نظر گرفتن و یا دور زدن دولت رسمی افغانستان نبوده بلکه دولت این کشور در جریان این روند بوده است و در موارد متعددی جمهوری اسلامی از طریق همین گفت‌وگوها توانسته اطلاعات ذی قیمتی را به دولت افغانستان بدهد و آنها را در کشف بسیاری از اقدامات تروریستی علیه دولت کمک کند.این استاد دانشگاه خاطرنشان کرد: جمهوری اسلامی با در نظر گرفتن این نکته که مذاکرات با طالبان نباید هیچ لطمه‌ای به ملت و دولت افغانستان وارد کند این روند را دنبال کرده که در راستای تامین منافع ملی دو کشور بوده است.داوودی اظهار داشت: طالبان متوجه شده است که نمی‌تواند مبارزات را تا ابد ادامه دهد و بالاخره این خشونت‌ها و ناامنی‎ها باید در جایی پایان یابد، تلاش‌های مختلف بین المللی نیز آغاز شده است، از طرفی روسیه طالبان را به مسکو دعوت کرده تا مذاکراتی با طرفین دیگر برقرار شود، آمریکایی‎‌ها نیز جلودار آشتی میان دولت افغانستان و طالبان شده و حتی خودشان وارد مذاکره مستقیم شدند.استاد علوم سیاسی دانشگاه آزاد با تاکید بر اینکه جمهوری اسلامی برگ‌های برنده زیادی دارد که می تواند از آنها برای کمک به صلح افغانستان استفاده کند، بیان کرد: ارتباط و مذاکره با طالبان با میان‌داری جمهوری اسلامی بهتر از دیگر کشورها می تواند مثمر ثمر باشد. به جهت اینکه در گذشته نیز گفت‌وگوهایی میان این دو وجود داشته و هم چنین منافع مشترکی وجود دارد، هم جمهوری اسلامی و هم طالبان با حضور آمریکایی‌ها در افغانستان به شدت مخالف هستند و این فصل مشترکی میان این دو گروه است، اما جمهوری اسلامی باید حتما در نظر داشته باشد که خدشه‌ای به منافع ملی افغانستان و منافع دولت کنونی افغانستان وارد نشود.وی تصریح کرد: اگر دولت جمهوری اسلامی با طالبان همکاری نمی‌کرد کشورهای دیگری مثل پاکستان، عربستان یا امارات دست به کار می‌شدند.

Email this page

نسخه مناسب چاپ