مسکو – واشنگتن در مسیر تقابل
 

تهدید دولت ترامپ به خروج ازپیمان منع موشک‌های هسته‌ای میان‌ برد در حالی به موضوع مهم و راهبردی میان آمریکا و روسیه تبدیل شده که به نظر می رسد مسکو و واشنگتن هریک با اهداف متفاوتی دست به این اقدامات می زنند.به گزارش ایرنا، توافق‌های محدودسازی راهبردی تسلیحاتی به ویژه در حوزه موشک‌های بالستیک میان آمریکا و اتحاد جماهیر شوروی به عنوان دو قدرت بزرگ نظامی دوران جنگ سرد همواره به عنوان وزنه توازن راهبردی عمل کرده است . در همان زمان توافق‌هایی نظیر پیمان موشک‌های ضد بالستیک(سالت)وپیمان منع موشک‌های هسته‌ای میان‌ برد(IFN)طی سال‌های ۱۹۷۲و ۱۹۸۷میلادی انجام شد که وضعیت نیروهای راهبردی هر دو طرف را متوازن کرد. اما فتیله این توافق‌ها بار دیگر از میانه گدازه‌های جنگ سرد و در گرماگرم اختلافات میان کاخ سفید و کرملین زمانی روشن شد که ‘دونالد ترامپ’ رئیس جمهوری آمریکا روسیه را به خروج ازپیمان منع موشک‌های هسته‌ای میان ‌بردبه دلیل آنچه نقض این پیمان ازسوی مسکوانجام گرفته است متهم کرد، ‘ولادیمیر پوتین’ رئیس جمهوری روسیه نیز گفت که روسیه در صورت خروج واشنگتن از پیمان منع موشک‌های هسته ای کوتاه و میان برد، به این اقدام پاسخ خواهد داد. چندی نگذشته بود که ‘مایک پمپئو’ وزیر خارجه آمریکا گفت که واشنگتن ظرف ۶۰ روز تعهدات خود در پیمان منع موشک‌های هسته‌ای میان‌ برد را تعلیق می کند.پمپئو که برای دیدار با اعضای ناتو به بروکسل پایتخت بلژیک سفر کرده بود، روسیه را به «فریبکاری در اجرای تعهدات مربوط به کنترل تسلیحات» متهم کرده و افزود، واشنگتن پس از ۶ ماه هشدار، ظرف ۶۰ روز خروج از این پیمان را آغاز خواهد کرد.«سرگئی کاراکایف» فرمانده نیروی موشک‌های راهبردی روسیه در گفت وگو با روزنامه روسی کراسنایا زویوزدا وابسته به وزارت دفاع روسیه گفت: پیامدهای خروج آمریکا از پیمان منع موشک‌های هسته ای کوتاه و میان برد در طراحی‌ها و برنامه ریزی برای بکارگیری نیروی هسته ای راهبردی روسیه مدنظر قرار می گیرد. مقام روس تصریح کرد: وظایف نیروی موشک‌های راهبردی روسیه برای تامین بازدارندگی هسته ای، در رابطه با خروج آمریکا از پیمان منع موشک‌های هسته ای کوتاه و میان برد تغییر نخواهد کرد . وی افزود:امروز موشک‌های قاره پیمای بالستیکی نیروی موشک‌های راهبردی روسیه مسیرکوتاهی را (برای رسیدن به هدف) دارند و به پیشرفته ترین وسایل برای عبور از سیستم‌های پدافند موشکی مجهز هستند که شناسایی و رهگیری این موشک‌ها برای دشمن را دشوار می کند. مقام روس تصریح کرد: توانمندی هسته‌ای روسیه و آمریکا از زمان امضای قرارداد استارت-۱ بیش از سه برابر کاهش یافته است. همزمان با آن آمریکا بطورمستمر توانمندی پدافند موشکی خود را افزایش داد وبه این وسیله موازنه موجود بین تسلیحات تهاجمی ودفاعی را به نفع خود بر هم زد.کاراکایف درهمین حال گفت که مراکز پدافند موشکی آمریکا در اروپا در محدوده قابل دسترس برای تسلیحات تهاجمی روسیه قرار دارد.پیمان منع موشک‌های هسته‌ای میان‌برد (IFN) در سال ۱۹۸۷در واشنگتن میان رهبران ایالات‌متحده واتحاد جماهیر شوروی برای حذف موشک‌های میان‌برد و کوتاه‌ برد امضا شد و رونالد ریگان، رئیس‌جمهوری وقت آمریکا و میخائیل گورباچف، آخرین رهبر اتحاد جماهیر شوروی آن را امضا کرده‌اند. این پیمان تولید و آزمایش موشک‌های کوتاه ‌برد ۵۰۰کیلومتر تا میان‌بردهایی ۵۵۰۰کیلومتری را منع می‌کرد. سامانه‌های موشکی همواره برای بسیاری ازکشورها به عنوان طرح‌هایی با برد راهبردی محسوب می شود چراکه این نوع از سامانه‌ها به عنوان عوامل بازدارنده حملات از دور، کارکردی چندوجهی از جمله دستیابی به بازدارندگی راهبردی و بازدارندگی تاکتیکی پیدا می کنند. بنابراین با وجود چنین ابزاری، کشورها می توانند سیاست خارجی خود را در فضای عملیاتی و با برد گسترده‌تری تعریف کنند. در این ارتباط، آمریکا و روسیه دو کشوری هستند که هر دو دارای سامانه‌های موشکی و سامانه‌های دفاع موشکی هستند و تلاش هر دو برای محدودسازی یکدیگر درفضای راهبردی ادامه دار است.اما دراین میان آمریکا ویژگی متمایز دیگری نیز دارد و آن تلاش برای بهره گیری ازاین تسلیحات برای مهار کشورها در قالب‌های راهبردی است. طرح سپر دفاع موشکی ناتو را شاید بتوان از جمله اولین طرح‌هایی دانست که آمریکا تلاش می کند تا در اروپا و به ویژه اروپای شرقی با هدف محدوسازی تحرکات راهبردی روسیه مستقر کند.در آن زمان نیز، روسیه استقرار سامانه موشکی آمریکا در قاره اروپا به ویژه در مناطق همجوار مرزهای خود را تهدید جدی برای امنیت خود می‌داند.اما از دیگر سو، روس‌ها نیز با تغییر راهبرد هسته ای خود، دست به بازسازی توان نظامی در این حوزه زده و ظرفیت‌های موشک‌های بالستیک را افزایش دادند. اما نقطه آغاز این بازی بزرگ نظامی زمانی کلید خورد که رئیس جمهوری آمریکا برای نخستین بار بعد از سه دهه، برنامه ریزی برای ساخت کلاهک‌های هسته ‌ای جدید را در دستورکار قرار داد و بودجه سنگینی را برای آن در نظر گرفت. در سند بررسی وضعیت هسته ای آمریکا، دولت ترامپ برای تولید سلاح‌های هسته ای به ویژه بمب‌های اتمی کوچک برنامه ریزی کرد. ترامپ بیش از ۱۰۰۰میلیارد دلار را برای بهسازی و نوآوری در راهبردها و تاسیسات هسته ای آمریکا تا سال ۲۰۴۶ اختصاص داد. به نظر می‌رسد که هدف گذاری دولت ترامپ در خروج از این توافق‌ها در سه شکل عمده باشد؛ نخست اینکه دولت ترامپ همواره توافق‌های پیش از خود را توافق‌هایی ناقص و ضعیف ارزیابی می کند و ترامپ و مشاوران سیاسی وی تلاش می‌کنند توافق‌هایی تازه را انجام دهند تا خود را در مقام نقطه آغازین قدرت آمریکا معرفی کنند.

دوم اینکه، اهداف راهبردی دولت ترامپ به مانند روسای جمهور پیشین این کشور، پیگیری سیاست محدودسازی در قبال مسکو به ویژه روسیه پوتین است.اکنون پوتین،از سیاست انزواگرایی کنار کشیده و به مانند یک قدرت بزرگ در همه جای جهان از شرق اسیا تا خاورمیانه، اروپا و آمریکای لاتین حضور موثر دارد.سوم، ترامپ به مانند دونالد ریگان رئیس جمهوری پیشین آمریکا به دنبال کشاندن روسیه به یک بازی بزرگ برای مهار قدرت هستند. به ویژه اینکه اکنون تفکر ریگان در سیاست خارجی ترامپ نیز جاری و ساری است.دولت ریگان تلاش کرد تا با راه انداختن مسابقه تسلیحاتی در قبال شوروی بنیان‌های اقتصادی آن را دچار فروپاشی کند. اکنون نیز واشنگتن در دو مسیر تحریم و مسابقه تسلیحاتی گام برداشته است و باید دید که ایا پوتین روسیه گام در همان راه شوروی خواهد گذاشت؟

«جنگ سرد» در کمین جهان

جدال بین مقامات آمریکا و روسیه بر سر ماندن یا خروج از پیمان «منع موشک‌های هسته ‌ای میان‌ برد»(INF) همچنان ادامه دارد؛ تنشی که در ماه‌های اخیر پررنگ شده و جهان را نسبت به رقابت تسلیحاتی و جنگ سردی مجدد نگران ساخته است .خروج آمریکا از پیمان‌های مهم بین المللی یکی پس از دیگری ادامه دارد و تهدید «دونالد ترامپ» مبنی بر خروج کشورش از پیمان منع موشک‌های هسته‌ای میان‌ برد، اینک مقامات روسی را به واکنش واداشته و جهان را نگران کرده است. به تازگی «سرگی ریابکوف» معاون وزیر امور خارجه روسیه در گفت وگو با روزنامه روسی «کامرسانت» تاکید کرده که «روسیه به خروج آمریکا از پیمان موشکی پاسخ خواهد داد. ایالات متحده و کشورهای اروپایی باید آگاه باشند که روسیه امکان استفاده از موشک‌های زمینی آمریکایی را نادیده نمی گیرد.پیشتر نیز «ولادیمیر پوتین» رئیس جمهوری روسیه با تاکید بر این که مسکو مفاد پیمان منع موشک‌های میان‌ برد هسته‌ ای را نقض نکرده، گفته بود: در صورتی که ایالات متحده از پیمان منع موشک‌‌های هسته‌ای میان ‌برد خارج شود، روسیه بر تولید سلاح‌های خود خواهد افزود. اظهارات مقامات روسی مبنی بر پایبندی مسکو به توافق مذکور در حالی دائما از تریبون‌های مختلف تکرار می شود که تیم مستقر در کاخ سفید در هر فرصتی، روسیه را به نقض پیمان منع موشک‌های هسته‌ای میان‌ برد متهم می کنند.

«دونالد ترامپ» رئیس جمهوری آمریکا هجدهم مهرماه امسال روسیه را به نقض پیمان متهم کرد و از احتمال خروج آمریکا از توافق مذکور سخن به میان آورد. وی تاکید کرد که روسیه متاسفانه این پیمان را محترم نشمرده و برای همین ما این توافقنامه را فسخ کرده و از آن خارج می ‌شویم.علاوه بر مواضع آشکار رئیس جمهوری آمریکا، «مایک پمپئو» وزیر امور خارجه او نیز در نشست وزیران امور خارجه عضو «ناتو» (سازمان پیمان آتلانتیک شمالی) در بروکسل، روسیه را ناقض توافق اشاره شده دانست و تهدید کرد که چنانچه روسیه اقدامات لازمه را به‌عمل نیاورد، آمریکا از این پیمان خارج خواهد شد.همه این دعواها بر سر پیمانی است که سه دهه پیش (۱۹۸۷ میلادی) بین «رونالد ریگان» رئیس جمهوری آمریکا و «میخائیل گوباچف» آخرین رهبر اتحاد جماهیر شوروی امضا شد و بر پایه آن تولید و آزمایش موشک‌های کوتاه برد ۵۰۰ کیلومتر تا میان بردهایی ۵۵۰۰ کیلومتری از سوی طرفین منع می‌شد؛ توافقی که تقویت توان موشکی و قدرت نمایی دو کشور را به طور چشمگیری کاهش داده است.به باور ناظران پیمان مذکور در تعارض با راهبرد اتمی ایالات متحده قرار دارد. بهمن ماه پارسال به دستور ترامپ، دکترین هسته ای جدید این کشور توسط «جیمز ماتیس» وزیر دفاع ایالات متحده تهیه و در اختیار رسانه‌ها قرار گرفت. در بخشی از دکترین اتمی دولت ترامپ، آمده که برای مقابله با روسیه، زرادخانه اتمی آمریکا تنوع بیشتری پیدا می ‌کند و بمب‌‌های هسته‌ ای کوچک ‌تر تولید خواهد شد.

بنابراین خارج شدن آمریکا از پیمان «آی ان اف» در راستای تکمیل راهبرد هسته ای آمریکا قابل ارزیابی است. ترامپ با متهم کردن روسیه به نقض این توافق به نوعی دستور تولید جنگ افزارهای جدید هسته ای را صادر کرده و فعالیت‌های موشکی و اتمی خود را موجه جلوه می دهد. در عمر دو ساله زمامداری ترامپ برخلاف شعارهای انتخاباتی وی نه تنها از هزینه‌های نظامی کاسته نشده بلکه افزایش چشمگیری داشته است.برخی گزارش‌ها از رسیدن هزینه زرادخانه اتمی ایالات متحده در ۳۰ سال آینده به بیش از ۱٫۲ تریلیون دلار اطلاع می دهند و «استفن شوارتز» تحلیلگر مستقل اتمی که کتابی نیز با عنوان «حسابرسی اتمی:هزینه‌ها و پیامدهای تسلیحات اتمی آمریکا از ۱۹۴۰» به نگارش درآورده معتقد است که این برنامه‌های چالش برانگیز هر چند مقرون به صرفه نیست اما بیشترین هزینه اتمی از زمان دولت ریگان به شمار می رود.

ترامپ با هدف افزایش توان موشکی و قدرتنمایی بیشتر در عرصه جهانی، سویه ای تهاجمی تر به استراتژی اتمی آمریکا داده است. ضمن این که علاوه بر روسیه، کشورهای دیگری همچون چین نیز از سوی ایالات متحده هدفگذاری شده اند؛ موضوعی که در متن راهبرد اتمی ترامپ برجسته است و بی‌تردید رئیس جمهوری آمریکا پیمان موشکی دوجانبه با روسیه را که چین، کره شمالی، کشورهای اروپایی و دیگر بازیگران بین المللی برخوردار از زرادخانه‌های موشک‌های میان برد و کوتاه برد در آن گنجانده نشده، نمی‌پذیرد. در این میان اما اتحادیه اروپا بیش از دیگر بازیگران بین المللی نسبت به خروج آمریکا از پیمان منع موشک‌های هسته ‌ای میان‌ برد اظهار نگرانی کرده است. رهبران بروکسل از وقوع جنگ سردی دیگر هراس دارند؛ جنگ سردی که پیامدهای آن دامن کشورهای قاره سبز را نیز خواهد گرفت. از این رو هر چند آنها به همراهی آمریکا بزرگترین مانور نظامی ناتو را در فضای پساجنگ سرد برگزار کردند اما آشکارا سیاست ترامپ مبنی بر خروج از پیمان منع موشک‌های هسته ‌ای میان‌ برد را به نقد می کشند؛ مواضعی که در کلام شخصیت‌های تاثیرگذاری همچون «ینس استولتنبرگ» دبیر کل ناتو و سران تروئیکای اروپا برجسته است.

Email this page

نسخه مناسب چاپ