نکوداشت دکتر آذرمیدخت صفوی در انجمن آثار و مفاخر فرهنگی
 

سرویس فرهنگی، هنری: مراسم نکوداشت دکتر آذرمیدخت صفوی، استاد ممتاز دانشگاه اسلامی علیگر هندوستان، دیروز در انجمن آثار و مفاخر فرهنگی برگزار شد.

به گزارش خبرنگار ما، در آغاز این مراسم دکتر مهدی محقق رئیس انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، دکتر آذرمیدخت صفوی را یکی از خادمان ادب فارسی در هندوستان خطاب کرد و گفت: ما مشترکات فراوانی با هند از گذشته‌های دور داشته‌ایم که مشابهات اوستا و وداها و به ویژه ریگ‌ودا از این جمله است.

وی افزود: در زمان‌های مختلف این ارتباط وجود داشته است و ابوریحان بیرونی، صاحب تحقیق «ماللهند» هم فلسفه هندی را با فلسفه اسلامی و هم تصوف هندی را با تصوف اسلامی و نیز دستور زبان هر دو را با هم مقایسه می‌کند.

از این باب دکتر فتح‌الله مجتبایی که کتاب نحو هندی و عربی را نوشته است، ثابت کرده که نحو عربی متأثر از نحو سانسکریت است و ابوریحان کتاب‌های زیادی را از زبان سانسکریت به عربی ترجمه کرده است.

در دوره زبان فارسی که زبان رسمی درباری آنجا بود، این تبادلات فرهنگی بسیار انجام شد و اکنون به همت بزرگانی چون دکتر صفوی، دکتر عابدی و نذیر احمد، اظهر دهلوی، چراغ زبان فارسی در هند همچنان روشن نگاه داشته شده است.

دکتر محقق افزود: نخستین بار که به هند سفر کردم، در سال ۱۳۴۷ بود و به یاد دارم که سخنرانی خود را در آنجا به زبان انگلیسی بیان کردم و پیش از سخنرانی مقدمتاً شعری از فرخی سیستانی با این مطلع خواندم که:

خاری که به پا در خلد اندر سفر هند

به چون به حضر در کف من دستة شب بوی

که این قصیده مورد استقبال حاضران قرار گرفت.

این، نشان‌دهندة مشترکات زیاد این دو سرزمین است. وی با اشاره به برگزاری نکوداشت برای پروفسور عابدی، افزود: این بزرگان همانند نذیر احمد، و دکتر سلیم اختر، از جمله شاگردان من در دانشگاه تهران بودند که در هند زبان فارسی را زنده نگه داشته‌اند. سپس دکتر مهدی باقری، عضو وابسته فرهنگستان زبان و ادب فارسی، گفت: بانوی نام‌آور و استاد ارجمند که چشم و چراغ زمانه ما در آن دیار خرم است از نوجوانی در آن دیار، زبان و ادب فارسی را در خطه هندوستان زنده نگه داشته است. با تسلطی تحسین برانگیز جانشینی شایسته‌ای‌ برای محققان بی‌نظیر در آن سرزمین به شمار می‌آید.

او دست پروردة نذیر احمد است که البته ما را ترک کردند. او آذرمیدخت صفوی را بانوی معرفت و سعادت دانست و گفت: گذشته از دانش و فصل، این بانو به خصال نیکویی آراسته است؛ سخنوری شکفته رو، دستگیر، پایمرد و رایزن برای هر همکار و دانشجویی است که از او مسأله‌ای را بپرسد و یاری جوید.

ایشان تجمعی از رابطه سعی و سعادت هستند و در زمینه‌های متعدد، تدریس و تربیت و تألیف و ترجمه، برگزاری همایش و تأسیس مرکز تحقیقات فارسی همچنان فعال است و انجمن زبان فارسی هرساله برگزار می‌شود که نقش حائز اهمیتی برای تحقیقات جدید و همکاری و همیاری استادان ایران و هندوستان دارد.

سپس دکتر غلامعلی حداد عادل، رئیس فرهنگستان زبان و ادبیات فارسی گفت: در۴۰ سال اخیر همه کسانی که با زبان فارسی در هندوستان آشنا هستند و وضع تدریس و تحقیق درباره این زبان را در هند پیگیری می‌کنند، با نام سرکار خانم صفوی آشنا هستند.

ایشان مکرر به ایران سفر کرده‌اند و ما نیز افتخار میزبانی ایشان را در فرهنگستان داشتیم. از سوی دیگر توفیق این را نیز داشتیم که در هند، مهمان ایشان باشیم و استادان زبان فارسی که در هند تدریس می‌کنند، باور دارند که بانوی اول زبان فارسی، در این کشور ایشان هستند.

وی با تشکر از دکتر محقق و دکتر نصیری برای برگزاری این مراسم گفت: می‌دانیم که خانم صفوی همچنان که از نامشان بر می‌آید، تبار ایرانی دارند و اجداد ایشان در حدود ۳ قرن پیش به هند مهاجرت کرده و همگی در عرصه‌های اجتماعی، فرهنگی و ادبی فعال بودند.

پدر ایشان ادیب و شاعر بودند و حدود دو سال پیش که من آخرین سفر خود را به هند داشتم و در منزل دکتر رضوی همسر ایشان، مهمان بودم، اشعار فارسی پدر ایشان را مطالعه کردم.

خانم صفوی از حسن اتفاق، در دانشگاهی تدریس و تحصیل کرده‌اند که دانشگاه اسلامی «علیگر» است. این دانشگاه سزاوارترین دانشگاه برای پاسداری از زبان فارسی است من برای نخستین باری که به آن دانشگاه رفتم یعنی در سال ۱۳۵۲، با استاد نذیراحمد دیدار کردم و ایشان لطف کردند و نسخه‌ای از کتاب مکاتیب سنایی را امضاء و به من اهدا کردند.

این دانشگاه به خاطر پیوندهای دینی، نه فقط در عرصه زبان فارسی بلکه در الهیات هم دانشگاهی معتبر و شناخته شده است. اصولاً شهر علیگر، شهری فرهنگی و اسلامی است و زبان فارسی در آنجا معتبر است.

هروقت به هندوستان سفر می‌کنم، سفر به علیگر را جزو واجبات خود می‌دانم. با این که جاده دهلی به علیگر بسیار نامناسب است.

صراط مستقیم میرداماد

مسلمان نشنود، هندو مبیناد

دکتر حدادعادل با این مزاح دکتر صفوی را خطاب قرار داد و گفت: البته می‌گویند که وضعیت این راه بهتر شده است و امیدواریم که باز هم توفیق دیدار حاصل شود.

وی در بخش دیگری از سخنان خود گفت: در دوره مجلس هفتم طی سفر رسمی که به هند داشتم، ایشان لطف کردند و دانشگاه علیگر به من دکترای افتخاری اهدا کرد. با آداب و رسوم بسیار دیدنی و سنتی، همانند کشورهایی مثل انگلیس که سنت‌های قدیمی خود را حفظ کرده‌اند ما را با کالسکه و اسب در اجتماع ده هزار نفری مفتخر به دریافت این مدرک کردند. وی به تاسیس آزمایشگاه زبان فارسی از سوی ایران در دانشگاه علیگر اشاره کرد و گفت: این آزمایشگاه زبان فارسی که اکنون تاسیس شده با همت جناب نجفی برزگر به کار خود ادامه می‌دهد. سپس دکتر رضا مصطفوی سبزواری گفت: دو قوم ایرانی و هندوستانی، هر دو نژاد آریایی دارند و خویشاوندی بسیار نزدیک این دو قوم و همزیستی آنان سبب شد تا بیشتر پدیده‌های زندگی آن‌ها همچون ادبیات و فلسفه و هنر بسیار به هم نزدیک باشند. در دوره‌های پس از اسلام نیز روابط معنوی و فرهنگی ایران و هند ادامه یافته است. از دیگر تجلیات گسترش زبان فارسی در هندوستان، پیدا شدن زبان اردو است.

وجود کتیبه‌های فارسی در سراسر هند یکی دیگر از مظاهر زبان فارسی این شبه قاره است. وی رواج و گستردگی سبک هندی در شعر فارسی را به عنوان یک مکتب فکری در این سرزمین عنوان کرد و گفت: این سبک با ترکیبات و اصلاحات و مفاهیم گاه پیچیده سبب شده است که بر خود ببالد و معتقدم ضرورتا باید به همه اینها در چنین فرهنگی بیاید.

سپس کریم نجفی برزگر رایزن سابق ایران در هند و معاون فرهنگی، اجتماعی دانشگاه پیام نور با اشاره به فراز و نشیب حیات زبان فارسی در هند، گفت: روزگاری به خاطر فعالیت کمپانی هند شرقی و تلاش آن برای زدودن زبان فارسی از این سرزمین، افرادی چون غالب دهلوی که در کتاب یادگار آمده است، آرزوی مرگ می‌کرد چرا که حقوقش را قطع می‌کردند و چندین سال «ماده مرگ» می‌نوشت تا اینکه سرانجام درگذشت.

یکی از زنان هندی که در قرن حاضر در عرصه پژوهش در هند خوش درخشیده پروفسور آذرمیدخت صفوی بانوی فرزانه، متواضع و فروتن، سخن‌سنج و خستگی‌ناپذیر است که از تنگ نظری‌های امروزی به دور است و در انتقال علم و دانش به دانشجویان نه فقط دریغ ندارد، بلکه مشوق و راهگشای ایشان نیز بوده است.

سپس دکتر احمد جولایی، یکی از شاگردان خانم دکتر صفوی گفت: در مراسمی که ۱۹۹۹ برگزار شد، خدمت استاد پروفسور عابدی بودیم. ایشان تعبیر زیبایی به کاربرد و گفت: ایران، مادر نیک خلقی است که دختر نیک خلق خود را در هند به یادگار گذاشته است ولی به سخن جواهر لعل نهرو اشاره کرد و گفت: دو ملت ایران و هند مثل یک جان هستند در دو بدن.

در پایان این مراسم پیش از اهدای لوح به خانم دکتر آذرمیدخت صفوی، وی ازعلاقه خود به زبان فارسی و تلاش‌های پژوهشی خود برای گسترش زبان فارسی سخن گفت و از کتاب‌های هندوان هند وتشریح‌الاقوام و اخبارالجمال رونمایی شد.

Email this page

نسخه مناسب چاپ