گام بلند اسد در حفظ یکپارچگی سوریه
بخش اول
 

تحلیلگران اعتقاد دارند حضور ارتش سوریه در شهر کردنشین منبج، گام بلند دولت «بشار اسد» در تحکیم حاکمیت دمشق و یکپارچگی این کشور است که شرایط را برای اقدام بعدی آنکارا سخت می کند.

به گزارش گروه تحلیل، تفسیر و پژوهش‌های خبری ایرنا، سوریه در سال‌های گذشته عرصه تحولات اخیر نظامی و میدانی گسترده ای بود اما در دو هفته اخیر روند اوضاع در بخش‌های کردنشین در شمال این کشور سیاسی تر از گذشته و حتی بسیار پرهیاهو تر شد. نخست بحث خروج نیروهای آمریکایی از شمال سوریه با واکنش‌های گسترده بین المللی همراه شد. یکی از تحلیل‌ها پایان حمایت‌های واشنگتن از کردهای سوریه و سپردن اختیار این منطقه به دولت ترکیه بود. ارتش سوریه به درخواست مقام‌های کرد به ویژه یگان‌‌های مدافع خلق(YPG)، پس از چند سال وارد شهر منبج شد. یگان‌های مدافع خلق بخشی از ارتش دموکراتیک سوریه موسوم به «SDF» هستند که ترکیه با آن‌ها مخالف است. یکی از اصلی ترین اهداف این تحرک راهبردی در سوریه که با استقبال روسیه نیز روبرو شد، تامین امنیت این منطقه کردنشین در مقابل حملات ارتش ترکیه است؛ حملاتی که آنکارا از چند هفته قبل آغاز آن را در آینده‌ای نزدیک وعده می‌دهد. اندکی پس از درخواست یگان‌های کرد، ارتش سوریه به آن پاسخ مثبت داد و اعلام کرد امنیت کامل شهر و شهروندان را تضمین می کند. به نظر کارشناسان در اثر این تحولات، دولت بشار اسد توانست گام بزرگی را در این منطقه بردارد. در این راستا ارتش سوریه به صورت مسالمت آمیز کنترل یکی از شهرهای مهم منطقه را که در دست کردها بود، در اختیار گرفت. اگرچه شرایط سیاسی و میدانی در سوریه این تحولات را رقم زد اما سپردن امنیت شمال سوریه به دولت مرکزی، همان رویکردی بود که ماه‌ها قبل برخی تحلیلگران به عنوان راه حل اصلی در مقابل تهاجم نظامی احتمالی آنکارا به کردها توصیه می کردند.

نقش آفرینی بیشتر مسکو در سوریه

در چند روز اخیر پس از آنکه خروج نیروهای آمریکایی از سوریه مطرح شد نیروهای شبه نظامی نزدیک به ترکیه اطراف شهر ساجور و منبج جمع شده و خود را برای حمله آماده کرده‌اند. با این وجود سفرهای اخیر برخی مقام‌های کرد به مسکو و نقش آفرینی روسیه در مسائل سوریه نقش پررنگی در متقاعد شدن کردها برای همکاری با دولت مرکزی داشته است. گروه‌های کرد سوریه به ویژه نیروهای دموکراتیک سوریه در چند سال اخیر مهمترین متحد آمریکا در سوریه بوده اند اما ترکیه آن‌ها را تهدیدی برای حاکمیت خود می‌داند و برای مقابله و تضعیف آن‌ها برنامه ریزی می کند. در چند هفته اخیر موضوع حمله ترکیه به گروه‌های کرد داغ شده بود اما رئیس جمهوری ترکیه به علت تصمیم کاخ سفید آن را به تعویق انداخت.

روزنامه «واشنگتن پست» در گزارشی نوشت ارتش سوریه برای مقابله با تهدیدهای ترکیه وارد شهر کردنشین منبج شد و پرچم دولت مرکزی را در این شهر برافراشت. ارتش سوریه در یک بیانیه دلیل خود را از این اقدام درخواست ساکنان شهر و برقراری دوباره حاکمیت دمشق بر کل سرزمین سوریه عنوان کرده است. درحالی که گمانه زنی‌ها از تنش میان سوریه و ترکیه بر سر شهر منبج و مناطق کردنشین شمال سوریه خبر می دهند اما به نوشته این روزنامه آمریکایی، اردوغان اقدام دولت و ارتش اسد را عملیات روانی در مقابل تحرکات نظامی ترکیه ارزیابی کرد. واشنگتن پست با اشاره به تعلیق حمله ترکیه به کردها پس از اعلام تصمیم ناگهانی ترامپ مبنی بر خروج از سوریه مدعی شد این تحولات در حالی صورت می گیرد که نیروهای آمریکایی هنوز در شهر منبج حضور دارند.

«الهام احمد» یکی از مقام‌های ارشد کرد سوریه نیز به «اسوشیتدپرس» اعلام کرد که نیروهای ایالات متحده منبج را ترک نکرده‌اند. وی تایید کرد که توافق کردها با دولت مرکزی از پیامدهای تلاش دیپلماتیک مسکو و دمشق بود که در نهایت دولت مرکزی هم می تواند کنترل کل کشور را در اختیار بگیرد. کاخ کرملین از این اقدام کردها و ارتش سوریه استقبال کرد و آن را گامی مثبت در ثبات اوضاع دانست.

گام مهم دولت بشار اسد

به نظر می رسد پس از قطعی شدن خروج نیروهای آمریکایی از سوریه، شرایط برای کردهایی که مهمترین متحد کاخ سفید در جنگ با داعش در سوریه به شمار می‌رفتند مبهم‌تر از قبل می شود. اکنون دعوت از ارتش سوریه برای در اختیار گرفتن کنترل شهر منبج در واقع اقدامی مهمی و راهبردی از سوی آن‌ها به شمار می رود که می تواند ضمن گرفتن بهانه از ترکیه و جلوگیری کردن از حمله نظامی ارتش این کشور، مسیر برای مذاکره میان گروه‌های کرد و دمشق را هموار سازد. روزنامه «نیویورک تایمز» در گزارشی نوشت کردهای سوریه احساس می کنند ایالات متحده با خروج از این کشور به آن‌ها خیانت کرده است به همین دلیل از دولت اسد خواسته‌اند تا وظیفه محافظت از آن‌ها در مقابل ترکیه را برعهده بگیرد.

به نوشته این روزنامه کردها حدود یک چهارم خاک سوریه را در اختیار خود دارند و این در خواست آن‌ها از دمشق باعث شگفتی مقام‌های آمریکایی هم شده است زیرا می‌تواند موجب بازپس گیری مناطق کردنشین در نزدیکی مرزهای ترکیه به وسیله دولت اسد شود. درضمن این تحول گامی بزرگ برای دستیابی دمشق به هدف اصلی خود که کنترل همه قلمروی سوریه است محسوب می شود .

احتمال تشدید تنش‌ها در شمال سوریه

گفته می شود ترکیه در هماهنگی با ایالات متحده برای پر کردن خلاء قدرت در شمال سوریه وارد عمل شده اما به نظر می رسد شرایط در این منطقه حساس تر از قبل است. به نوشته واشنگتن پست، آنکارا پیشتر در شهر عفرین با استفاده از شبه نظامیان نزدیک به خود توانست یگان‌های خلق کرد را متوقف کند و این منطقه را در اختیار بگیرد. تحلیلگران اما بر این باورند که اکنون ترکیه از چنین توانی برای ایجاد ثبات در شرق رودخانه فرات برخوردار نیست و اگر به درگیری‌ها در منطقه دامن بزند ممکن است با دولت مرکزی سوریه یا نیروهای نزدیک به ایران رو در رو شود. از طرف دیگر تارنمای خبرگزاری «الجزیره» هم در گزارشی عنوان داشت که شرایط حکایت از آن دارد که هنوز میان آمریکا و ترکیه هماهنگی کاملی برقرار نشده است. ایالات متحده اعلام کرد که به گروه‌های نظامی کرد اجازه داده است تا زمانی که جنگ با داعش به طور کامل پایان نیافته است، سلاح‌های خود را در اختیار داشته باشند.

بر اساس این گزارش، تصمیم نیروهای نظامی آمریکا موجب نارضایتی ترکیه هم شده است زیرا در این شرایط موشک‌های ضدتانک، برخی خودروهای زرهی و تسلیحات جنگی اصلی در اختیار کردها باقی می ماند. در چارچوب این تحلیل، اگرچه از نظر آنکارا، این کار موضوع خروج آمریکا از منطقه و سپردن امور به ترکیه را سخت می کند اما از سوی دیگر کاخ سفید با این اقدام به کردها نشان می‌دهد که هنوز آن‌ها را کنار نگذاشته است.

شکل گیری معادلاتی تازه در عرصه سوریه

تصمیم «دونالد ترامپ» مبنی بر خروج نظامیان آمریکا از سوریه در نهایت با امضای وی رسمیت یافت. با اجرایی شدن این دستور، طی ماه‌های آینده شاهد تغییراتی در نقش آفرینی بازیگران و معادلات سوریه و احتمالا منطقه خواهیم بود.

عقب نشینی کاخ سفید در جبهه‌هایی نظیر سوریه و افغانستان و پیامدهای آن، طی روزهای گذشته کانون توجه تحلیلگران بین المللی و بسیاری از رسانه‌های جهان قرار گرفت. پیشتر برخی تصور می کردند این دستور ممکن است بیشتر بلوفی سیاسی باشد تا تصمیمی قطعی اما دوم دی ماه با انعکاس اظهارت سخنگوی وزارت دفاع آمریکا (پنتاگون) در گفت وگو با خبرگزاری فرانسه مبنی بر به امضا رسیدن دستور مزبور از سوی ترامپ، مشخص شد که ایالات متحده واقعا از جبهه سوریه عقب می نشیند. اخیرا انتشار خبر خروج آمریکا از سوریه موجی از اعتراضات را در کاخ سفید و کنگره علیه شخص رئیس جمهوری به راه انداخت. وی در یک پیام ویدئویی گفته بود که ما برای یک مدت طولانی در سوریه جنگیده‌‌ایم. ما اکنون بر داعش پیروز شده ایم. آنها را شکست داده ایم، آنها را سخت شکست داده ایم. اکنون زمان بازگشت نیروهای‌مان به خانه است.بنابراین بیش از ۲۰۰۰ نیروی آمریکایی در سوریه ظرف ۶۰ تا ۱۰۰ روز آینده خاک این کشور را ترک می کنند و در عراق مستقر خواهند شد. همان طور که اشاره شد، ترامپ پایان عمر داعش را دلیل خروج نیروهای خود از سوریه عنوان کرده در حالی که مقامات ارشد کابینه وی چنین دیدگاهی ندارند. به دلیل شکاف ایجاد شده در کابینه ترامپ در خصوص خروج سربازان آمریکایی از سوریه، شاهد کناره گیری چند تن از افراد تاثیرگذار تیم او بودیم که «جیمز متیس» وزیر دفاع و همچنین «برت مک ‌گارک» نماینده ویژه آمریکا در ائتلاف بین ‌المللی ضد داعش از آن جمله بود. البته همان طور که انتظار می رفت، کناره گیری این افراد به تغییر نظر رئیس جمهوری منجر نشد و وی «پاتریک شاناهان» معاون وزارت دفاع را جایگزین متیس کرد. ضمن اینکه به دستور ترامپ، کناره گیری متیس که قرار بود در ماه فوریه انجام گیرد، تسریع یافت و در اوایل ژانویه انجام گرفت. خروج بحث ‌برانگیز سربازان آمریکایی از سوریه تنها به اختلاف نظر در کابینه و برکناری چند تن از اطرافیان ترامپ محدود نماند و همپیمانان اروپای آمریکا رویکرد وی را به باد انتقاد گرفتند. «امانوئل مکرون» رئیس جمهوری فرانسه از تصمیم غیرمنتظره ترامپ اظهار تاسف کرد که به ائتلاف آنها خدشه وار کرده است. مقامات لندن نیز تهدیدات داعش را پایان یافته نمی دانند. در تحلیل این که چرا ترامپ به یکباره و بدون مشورت با نزدیکان خود تصمیم به خروج از سوریه گرفته، باید به تنش زدایی و داد و ستد آنکارا – واشنگتن در روزهای اخیر اشاره کرد.

به نوشته برخی رسانه‌ها، رئیس جمهوری آمریکا به رغم آنچه با مشاوران و اعضای ارشد تیم سیاست خارجی خود هماهنگ کرده بود، در گفت وگوی تلفنی با همتای ترک تحت تاثیر استدلال وی قرار گرفته و در نتیجه ماموریت تقابل با داعش تضعیف شده در سوریه را بر عهده «رجب طب اردوغان» رئیس جمهوری ترکیه قرار داده است.

ترامپ صراحتا تاکید کرده که اردوغان به او اطمینان لازم را برای نابودی عناصر تروریستی باقی مانده در سوریه داده است. از نگاه ترامپ، اردوغان «مردی است که از عهده‌ این کار برمی‌آید و از آن گذشته ترکیه با سوریه هم‌ مرز است».با گرم شدن روابط ترکیه و آمریکا، برخی رسانه‌ها از گسیل گروه‌های نظامی ترکیه به مرزهای این کشور با سوریه و همچنین تحرکات تشکل سیاسی- نظامی نزدیک به آنکارا یعنی «ارتش آزاد سوریه» در مناطق کردنشین سوریه خبر دادند؛ تحرکاتی که به باور کارشناسان برای پر کردن خلا ناشی از خروج تدریجی نظامیان آمریکا از سوریه انجام می گیرد. برخی معتقدند که فشار روز افزون ترکیه به عربستان در ماجرای ترور «جمال خاشقجی» روزنامه نگار منتقد سعودی و ناتوانی ترامپ در حمایت از آل سعود به توافق نانوشته بین ترامپ و اردوغان انجامیده است. در نگاه منفعت طلبانه ترامپ، توافقات تسلیحاتی واشنگتن- ریاض که ارزش آن به نیم تریلیون دلار می رسد نسبت به ملاحظات سیاسی و معادلات منطقه ای ارزشمندتر است. در چنین شرایطی متحدان آمریکا، ترامپ را فرد مسئولیت گریزی می دانند که هر لحظه احتمال پشت کردن او به همپیمانان وجود دارد. در نتیجه هر کدام سعی دارند در ظاهر هم که شده خود را مستقل از سیاست‌های کاخ سفید نشان دهند. در موضوع خروج آمریکا از درگیری‌های سوریه بی تردید یکی از بازیگران ناراضی، رژیم صهیونیستی است و مواضع «بنیامین نتانیاهو» نخست وزیر این رژیم پس از تصمیم ترامپ جای بحث و بررسی دارد. وی به تازگی تصمیم ترامپ را بی تاثیر بر سیاست‌های خود دانسته و تاکید کرده که در صورت لزوم قصد افزایش عملیات در خاک سوریه را دارد. برخلاف برخی متحدان و همپیمانان آمریکا که روسیه را برنده این بازی می دانند و معتقدند این کشور در غیاب آمریکا، بازیگردان صحنه خواهد بود اما توجه مقامات رژیم صهیونیستی بیشتر متوجه ایران و نقش تهران در آینده سوریه است. از زمان انتشار تصمیم ترامپ، نگرانی در مواضع مقامات صهیونیستی موج می زند؛ نگرانی که احتمالا به افزایش لفاظی و تکرار تهدیداتشان علیه ایران دامن خواهد زد.

Email this page

نسخه مناسب چاپ