درحالی که تنشها میان ایران و آمریکا بار دیگر در نقطهای حساس قرار گرفته، تنگه هرمز همچنان کانون اصلی تقابل و چانهزنی دو طرف است؛ جایی که همزمان با افزایش فشارهای نظامی و اقتصادی، مسیرهای دیپلماتیک همچنان باز ماندهاند.
دوشنبه شب نیز این تنشها وارد مرحلهای تازه شد؛ آنگونه که گزارشها نشان میدهد آمریکا تلاش داشت وارد تنگه هرمز شود اما با هشدار نیروهای مسلح ایران از ادامه مسیر بازماند.
از یک سو، دو کشور میکوشند دست برتر را در میز مذاکره به دست آورند و از سوی دیگر، تحولات میدانی در خلیج فارس و پیامدهای جهانی آن، معادلات را پیچیدهتر کرده است. در چنین شرایطی، پرسش اصلی این است که آیا طرحهای پیشنهادی و تحرکات دیپلماتیک میتواند از تشدید تقابل جلوگیری کند یا منطقه در آستانه مرحلهای تازه از بحران قرار دارد؟ گزارش پیشرو با بررسی دیدگاه کارشناسان و مسئولان، ابعاد مختلف این رویارویی و سناریوهای پیشرو را بررسی میکند.
ایران و آمریکا بر خواسته حداکثری تکیه کرده اند
سید جلال ساداتیان، کارشناس مسائل خاورمیانه و کاردار سابق ایران در انگلستان در گفتگو با اطلاعات درباره طرح ۱۴ ماده ای پیشنهادی ایران به آمریکا، با اشاره به اینکه هر دو طرف، بر خواسته حداکثری تکیه کرده اند تا بتوانند در مذاکره امتیازات بیشتری را به دست آورند، گفت: واقعیت آن است که دونالد ترامپ، رئیس جمهوری آمریکا واکنش های عصبی از خود بروز می دهد؛مثلا ظرف چند ساعت، ده ها توییت صادرمی کند که گویای نگرانی های او از شرایط موجود است.
وی ادامه داد:اصرار او بر تهدید و تلاش برای اعزام هر چه بیشتر نیروی نظامی و ادوات جنگی به منطقه، برای این است که ایران را نگران کند تا آماده امتیاز دهی باشد.
کاردار سابق کشورمان در انگلستان تصریح کرد: ایران به لحاظ برخورداری از توانمندی ژئوپلیتیکی خود و همچنین سایر برتری های به دست آمده، عجله ای برای تفاهم فوری وبه هر قیمت را ندارد،اما درتلاش است تا بر چارچوب های اصولی خویش پافشاری وایستادگی کند.
اهرمهای ایران آمریکا را به مسیردیپلماسی میکشاند
ساداتیان درباره چگونگی استفاده ایران از شرایط به وجود آمده در تنگه هرمز، توضیح داد: با فشار تهران بر ترامپ ازطریق:
- قدرت موشکی و پهپادی( هم پایگاه های آمریکا در کشور های منطقه و هم ناو های آمریکایی اعزامی به منطقه در معرض تهدید و هدف هستند)
- فشار اقتصادی ناشی از عدم تردد انرژی و سوخت و دیگر مواد ضروری از تنگه هرمز در داخل آمریکا و همه قاره های جهان
- موقعیت ضعیف ترامپ در بین مردم و سیاسیون آمریکا و خطر شکست در انتخابات میاندوره ای و اعتراضات فعالان سیاسی ،اجتماعی
- عدم همراهی متحدان سنتی آمریکا مثل اتحادیه اروپا و ناتو و آسیائی ها و کانادا و استرالیا و حتی کشور های عربی منطقه که پایگاه های آمریکا در کشور های آنها مورد حمله ایران واقع شده است
- نگرانی از تلفات بیشتر انسانی در صورت حملات بیشتر و حتی از دست دادن پهپاد ها و هواپیما ها و تجهیزات مدرن
- مقاومت مردم ایران در برابر انواع فشار های اقتصادی، سیاسی، و تهدیدات نظامی
خود را در موقعیت بهتری می بیند و در تلاش است تا از طریق دیپلماسی انعطاف هایی که مغایرتی با اصول و خط قرمز هایش نداشته باشد، ارائه دهد تا در عین حال به افکار عمومی جهانی هم احترام لازم را نشان دهد.
ایران مسیر تقابل ودیپلماسی را همزمان ادامه میدهد
وی درباره احتمال رد کامل طرح پیشنهادی ایران توسط آمریکا و واکنش کشورمان به این مساله گفت: در صورت رد پیشنهادهای ارائه شده، ایران کاملا دست بر ماشه، خود را برای هر گونه تقابل آماده نشان داده است، ضمن آنکه برای تلاش های دیپلماتیک از طریق پاکستان، ترکیه، مصر، قطر و حتی روسیه احترام قائل شده و گفتگو های تلفنی وزیر خارجه با تعدادی از همتایان خود در کشور های مختلف، به منظور رسیدن به راه حل های اصولی دیپلماتیک در زمینه تأمین منافع ملی و امنیت ملی ایران و مردمان این سرزمین بوده است.
ترامپ پایبند ضوابط و مقررات نیست
این دیپلمات با سابقه ایرانی درباره چارچوبهای قانونی در آمریکا و محدودیتهای ترامپ برای ادامه تقابل با ایران و اینکه مخالفتهای داخلی در این کشور تا چه حد میتواند مانع از سرگیری جنگ شود، گفت: ترامپ نشان داده است خیلی پایبند ضوابط و مقررات نیست، بهویژه آنکه حزب جمهوریخواه که فعلاً اکثریت شکنندهای را در کنگره دارد، حاضر نشده است علیرغم ۶بار رأیگیری، اختیارات جنگی ترامپ را محدود کند؛ علاوه بر این، ترامپ به منظور دور زدن قانون اختیارات دو ماهه جنگ بدون اجازه از کنگره، در نامهای به این نهادمهم ، ضمن آنکه گفته جنگ تمام شده است ، اما درعین حال اعلام داشته که از ۴۰روز وقتش استفاده کرده و هنوز ۲۰روز از اختیارات او به این خاطرکه آتشبس برقرارشده باقی است.
به هر صورت، ایران در مذاکرات مختلفی که داشته است، حوزههای انعطاف خود را آشکار کرده و در آن محدودهها آمادگی خود را برای رسیدن به تفاهم نشان داده است.
رهیافت ایران برای شکستن محاصره دریایی
ساداتیان درباره رهیافت ایران برای شکستن محاصره دریایی خودو افزایش تاب آوری کشور در این زمینه گفت: آمریکا تلاش کرد روزدوشنبه وارد خلیج فارس شود و حاکمیت ایران بر تنگه را نقض کند، اما با مقاومت ایران روبرو شدو ظاهرا محاصره هم چندان موفق نبوده و از مسیر هایی کشتی های کالابر و نفتکش موفق به خروج شده اند، اما در عین حال، یکی از بند های پیشنهاد ۱۴گانه اخیر، رفع حصر دریایی بوده که مزاحمت هایی برای کالا ها و کشتی های ایرانی ایجاد کرده است و بی تردید ادامه این حصر، برای ایران زیان آور خواهد بود، اما زیان و هزینه اش برای آمریکا هم بسیار است، به ویژه با نتایج کم، زیان اعتباری بسیاری برای آمریکا ایجاد کرده است.
وی افزود: تنگه هرمز باز بود، البته با تمهیدات ایران و از طریق مسیر تعیین شده ایران، شناور ها عبور می کردند و اقتصاد جهانی هم کمتر آسیب می دید، آمریکاآمده بهترش کند، کار خرابتر شده، به قول ضرب المثل خودمان، آمده اَبرویش را درست کند، زده چشمش را هم کور کرده است، بنابراین زیان جهان به مراتب افزون تر شده است !
دیپلماسی هنوز به بنبست کامل نرسیده است
دکتر فرشاد رومی استاد دانشگاه درحوزه روابط بین الملل هم در گفتگو با اطلاعات درباره سرنوشت طرح ۱۴ ماده ای پیشنهادی ایران به آمریکا با اشاره به اینکه دو کشور تمایل دارند بدون دادن امتیاز بزرگ، امتیاز بگیرند و همین مساله روند مذاکرات را طولانی و پرتنش میکند، گفت: ترامپ در شبکههای اجتماعی لحن تندی در قبال پیشنهاد ایران داشته و گفته است که ایران هنوز بهای کافی را نپرداخته، اما اعلام او مبنی بر بررسی دقیق پیشنهاد نشان میدهد که دیپلماسی هنوز به بنبست کامل نرسیده است.
وی ادامه داد: به نظر می رسد نارضایتی ترامپ بیش از آنکه به معنای توقف دیپلماسی باشد، یک تاکتیک برای امتیازگیری بیشتر است. ترامپ به دنبال آن است که موضوع هستهای را از مرحله دوم مذاکرات به دستور کار اول گفتگوها منتقل کند.
در هر صورت این پیشنهاد به دلیل فشار کشورهای ثالث که از بسته شدن تنگه هرمز و افزایش قیمت انرژی آسیب دیده اند به سادگی کنار گذاشته نخواهد شد و ما احتمالاً شاهد یک دوره چانهزنی سخت میان طرفین خواهیم بود. در نهایت در کوتاهمدت آمریکا به سیاست «فشار حداکثری» خود ادامه خواهد داد.
این استاد دانشگاه ادامه داد: ایران با ارائه طرح ۱۴مادهای تصویر یک بازیگر مایل به صلح را در سطح بینالملل ایجاد کرده است و میتواند با تأکید بر اینکه انسداد تنگه هرمز نتیجه مستقیم محاصره دریایی است، کشورهای مصرفکننده انرژی را برای فشار بر واشینگتن تحریک کند. از سوی دیگر، دموکرات ها و مخالفان ترامپ در کنگره هم ابزار لازم برای متهم کردن او به جنگطلبی را خواهند داشت.
افزایش فشار و باز نگه داشتن در مذاکره، بهترین استراتژی
رومی درباره احتمال کامل رد طرح ایران توسط آمریکا هم گفت: در صورت رد طرح ایران و ادامه محاصره دریایی، ایران ناگزیر است به سمت استراتژی هزینه حداکثری برای دشمن حرکت کند؛اما نباید فراموش کرد حرکت به سمت تقابل کامل ،هزینههای بالایی دارد. بنابراین بهتر است ایران ترکیبی از افزایش فشار و باز نگه داشتن در مذاکره را دنبال میکند نه قطع کامل دیپلماسی.
طولانی شدن جنگ مانع بزرگ ترامپ برای تهاجم زمینی
عضو هیات علمی دانشگاه شهید چمران اهواز، در بخش دیگری از این گفتگو، به محدودیت های ترامپ در داخل آمریکا برای ادامه جنگ با ایران پرداخت و گفت: مساله قانون اختیارات جنگی و ضربالاجل ۶۰روزه به نفع ایران عمل میکند؛ اما ترامپ نشان داده است که هیچ نظارتی را بر نمی تابد و در نهایت حزب جمهوریخواه که اکثریت کنگره را در اختیار دارد از او حمایت خواهد کرد.
البته با توجه به نزدیک بودن انتخابات میاندورهای، ترس از گرفتار شدن در جنگ طولانی و پرهزینه، مانع بزرگی برای ترامپ برای آغاز یک تهاجم تمامعیار زمینی بوده است.
تمرکز ایران بر کریدورهای زمینی و بنادر راهبردی
رومی درباره خسارات محاصره دریایی آمریکا و همچنین راهبرد ایران برای شکستن این محاصره و افزایش تاب آوری کشور در این زمینه گفت: محاصره دریایی یک جنگ خاموش است. به ادعای ترامپ محاصره دریایی روزانه حدود ۵۰۰میلیون دلار به ایران آسیب میزند. ایران باید استفاده از مسیرهای ترانزیت زمینی و استفاده از بنادری که کمتر در معرض دید مستقیم ناوگان آمریکا هستند مانند سواحل مکران و چابهار، سمت شرق را در دستور کار قرار دهد. ایران می تواند با مدیریت منابع و تقویت کریدورهای زمینی، اثرات مستقیم محاصره بر سفره مردم را به حداقل برساند تا فشارهای اقتصادی و اجتماعی به ابزاری برای امتیازگیری آمریکا تبدیل نشود. ایران باید از طریق تجارت زمینی با همسایگانش مانند ترکیه، عراق، پاکستان و کشورهای ساحلی دریای خزر این بحران اقتصادی را مدیریت کند.
تضمین امنیت انرژی جهانی؛ کلید فروش طرح ایران به ترامپ
وی تصریح کرد: در مجموع، ایران باید برای حل و فصل این بحران، تلاش های دیپلماتیک خود را افزایش دهد. با این اوضاع اقتصادی داخلی، تداوم وضعیت کنونی به صلاح کشور نیست. واقعیت آن است که اگر ایران بتواند در پیشنهادهای خود امنیت کشتیرانی برای همه کشورهای منطقه (نه فقط باز شدن تنگه برای خودش) را به عنوان تضمین اصلی قرار دهد، کشورهای عربی به ویژه عربستان سعودی احتمالاً نقش متعادلکنندهای ایفا خواهند کرد که میتواند مخالفتهای اسرائیل را در نگاه ترامپ کمرنگتر کند. ترامپ به دنبال یک پیروزی بزرگ است؛ اگر او بتواند پایان محاصره را به عنوان تضمین امنیت انرژی جهانی بفروشد، احتمال پذیرش طرح ایران با اصلاحات جزئی بسیار بالا خواهد بود.
ایحاد مسیر امن توسط ایران برای عبورومرور کشتی ها
عبدالجلال ایری، سخنگوی کمیسیون عمران مجلس که به همراه دیگر اعضای این کمیسیون از روند عبور و مرور کشتیها در تنگه هرمز بازدید کرده است، در گفتگو با «اطلاعات» درباره شرایط حاکم بر این تنگه اظهارنظر کرد: به لحاظ عبور و مرور کشتیها در تنگه هرمز، آنچه مشهود بود این که حرکت کشتیها با اجازه و هماهنگی مقامهای ایرانی انجام میشود. به عبارت دیگر،تنگه هرمز بسته نشده است و کشتیها در حال عبور و مرور هستند.
وی افزود: این ترددها با هماهنگی انجام میشود و بر اساس شرایط موجود، مسیرهایی مشخص شده است که با هماهنگی سازمان بنادر و دریانوردی کشور تعیین شدهاند؛ بهگونهای که یک مسیر خروجی از خلیج فارس به سمت دریای عمان و یک مسیر ورودی نیز تعریف شده است.
سخنگوی کمیسیون عمران مجلس ادامه داد: با توجه به اینکه این مسیر، امن محسوب میشود، کشتیها ملزم هستند اقدامات لازم را انجام دهند؛ از جمله اعلام مسیر حرکت، مشخص کردن محموله و مقصد. همچنین بابت عبور از این مسیر، هزینهای هم پرداخت میکنند. ایری با اشاره به اینکه کشتیهای غیرنظامی و باری با پرداخت هزینهای که به حساب بانک مرکزی واریز میشود از این مسیر عبور میکنند، گفت: البته نفتکشها با وجود ادعای محاصره دریایی از سوی آمریکا، همچنان در هر دو مسیر در حال تردد هستند و در این باره هم گزارشی ارائه شد.
سناریومحاصره دریایی ایران، شکست می خورد
وی با اشاره به اینکه آمریکا و رژیم صهیونیستی فرایندهای مختلف مقابله با ایران را در طول جنگ پشت سر گذاشتهاند، گفت: به نظر میرسد آخرین مرحله این فرایند، محاصره دریایی بوده که در آن نیز شکست خوردهاند. تلاش آنها بر این است که وقتی دیدند در جنگ و حتی در حمله زمینی در جنوب اصفهان هم شکست خوردهاند، اکنون به موضوع محاصره رسیدهاند، اما با توجه به اتفاقات رخ داده در تنگه هرمز و اشراف کامل نیروهای مسلح ایران بر این آبراهه، باز هم شکست خواهند خورد.
این نماینده مجلس تصریح کرد: نیروهای مسلح کشورمان با هوشیاری کامل، از توانمندی لازم برخوردارند تا در صورت ورود بدون مجوز کشوری به حریم ایران، آنها را با پاسخی سخت و قاطع مواجه کنند. ایری تأکید کرد: اوضاع خلیج فارس و تنگه هرمز کاملاً تحت کنترل است. ما بهعنوان نمایندگان مجلس از تنگه هرمز بازدید کردیم و در داخل دریا، محدودههای رفتوآمد کشتیها را مشاهده کردیم. همچنین کشتیهایی را که در محل حضور داشتند اما اجازه تردد نداشتند نیز دیدیم و این موضوع نشاندهنده اشراف کامل نیروهای مسلح است.
وی افزود: حتی اگر سنتکام (فرماندهی مرکزی ایالات متحده آمریکا) بخواهد اقدامی انجام دهد، باید تبعات آن را بپذیرد. ورود به تنگه هرمز بهمنزله ورود به خانه ما ست و در صورت چنین اقدامی، بدون تردید با پاسخ قاطع و دندانشکنی مواجه خواهد شد .
ایران حسن نیت خود را به همسایگان نشان داده است
سخنگوی کمیسیون عمران مجلس بابیان اینکه ایران حسن نیت خود را به همسایگان نشان داده است، گفت: ایران تاکنون به محدود جغرافیایی کشوردیگری تعرضی نداشته است ولی شرایط به شکلی است که به کشور ما حمله می کنند و انتظار مردمی که هفته هاست درخیابان حضور دارند، مقابله جدی است.
ما به اندازه دیگرکشورها ازمحاصره دریایی متضرر نشده ایم
ایری درباره اینکه آیا محاصره دریایی به ضرر ایران بوده است، اظهار داشت: به شکلی که سایر کشورهای دنیا از این موضوع متضرر شدهاند، ما متضرر نشدهایم؛ چرا که اکنون از نظر طول مسیرهای دریایی و وجود بنادر متعدد، ایران محدودیت بارگیری ندارد. در چابهار امکان تخلیه کالا وجود دارد و حتی بسیاری از بنادر پاکستان جایگزین بنادر امارات شدهاند؛ بنادری که قبلاً محل واردات کالا بودند و اکنون تخلیه کالاها در پاکستان انجام میشود. این موضوع باعث عصبانیت کشور متخاصم شده است و با توییتزدن اعلام میکنند که «از فردا شروع میکنیم». این نشان میدهد که محاصره آنها نتیجه نداده است و میخواهند وارد فضایی شوند که ایران را به جنگ بکشانند؛ اما پاسخ نیروهای مسلح ما، با شناختی که از ابزار و تجهیزات دارند، دندانشکن خواهد بود.
گزارش:مرصادجعفری وفاطمه یارمحمدی
شما چه نظری دارید؟