الهه نشاطی
فقر اقتصادی، فشارهای روانی و تأثیر فضای مجازی ۳ عامل اصلی در بروز رفتارهای خشونتآمیز در میان نوجوانان است
سرویس حوادث: افزایش رفتارهای خشونتآمیز مدتی است به یک معضل اساسی در کشورمان بدل شده و متاسفانه طی سالهای گذشته، سن بروز خشونت به گروههای سنی نوجوان هم رسیده است که میطلبد مسئولان ذیربط با بهره گیری از دانش کارشناسان ،هر چه زودتر نسبت به خشکاندن ریشهها اقدام کنند در غیر این صورت باید بیش از این منتظر پیامدهای نگران کننده باشیم.
وقوع جرائمی که در سنین پایین به قتل میانجامد نشان از ناتوانی در کنترل خشم و تصمیم هیجانی و رفتارهای تکانشی دارد؛ نوجوانان در چنین شرایطی، گاه بدون انگیزههای مشخص و قبلی، در لحظهای که خشمگین میشوند، دست به اقداماتی میزنند که پیامدهایی جبرانناپذیر مانند قتل حتی در درون خانوده را هم رقم میزند.
به گفته کارشناسان، ریشه بسیاری از این رفتارهای ناهنجار را باید در مشکلات اقتصادی جستجو کرد. فقر نه فقط بر وضع معیشتی خانوارها تأثیر میگذارد، بلکه زمینهساز آسیبهای اجتماعی و فرهنگی هم خواهد شد. در حقیقت فقر نوعی فشار روانی مزمن ایجاد میکند که مستقیما بر سلامت روان اعضای خانواده تأثیر میگذارد و خانوادههایی که با بیکاری و تورم افسارگسیخته و ناامنی اقتصادی مواجه هستند، معمولا از آرامش در گفتگو و تعامل بیبهره میمانند که زمینه را برای ایجاد اضطراب و پرخاشگری، بیش از پیش فراهم میکند که در چنین شرایطی نوجوان برای اثبات خود به رفتارهای پرخطر روی میآورد که فجایعی جبران ناپذیری به بار میآورد.
ناتوانی در کنترل خشم در برخی از حوادثی که به تازگی اتفاق افتاده، نمایان شده است، مانند قتل پدر خانواده توسط نوجوان ۱۲ سالهاش به وسیله چاقو در شهرستان اهر آذربایجان شرقی ؛ در این حادثه پسر خانواده داخل خانه مشغول توپ بازی بوده است که توپ ناگهان به سر مادرش برخورد میکند و آنها با هم درگیر میشوند. وقتی پدر به خانه میآید مادر خانواده ماجرا را برای او تعریف میکند. پدر و پسر ابتدا بحث میکنند و ناگهان پسر نوجوان به سمت آشپزخانه میرود و چاقویی برمیدارد و به طرف پدرش حمله میکند به قفسه سینه او ضربهای میزند که سبب مرگش میشود .
در حادثه دیگری که ۲ روز قبل در خمام گیلان رخ داد ، دختران یک مدرسه غیرانتفاعی با یکدیگر با سلاح سرد به نزاع در خیابان پرداختند که در نتیجه ۲ دانش آموز مجروح میشوند.
بررسی علل وقوع جرائم از ۳ منظر
دکتر امیر شریفی خضارتی جرم شناس در گفتگو با خبرنگار ما با اشاره به این که در جرم شناسی علل وقوع جرائم از ۳ منظر بررسی میشود، میگوید: یک منظر جامعه شناسی جنایی است که در آن علل اجتماعی ـ محیطی بررسی میشود، در منظر زیست شناسی جنایی علل زیستی ـ جسمی تحلیل میشود و سومین منظر علل روحی ـ روانی است که در حوزه روانشناسی جنایی مورد بررسی قرار میگیرد.
استاد و مدیر گروه حقوق دانشگاه سردفتران و دفتریاران با تأکید بر این که نوجوانان و جوانان در حال رشدند و با رسیدن به سن بلوغ تغییرات جسمی، روحی و روانی همزمان رخ میدهد، میافزاید: از منظر جرم شناسی عمده دلیل بروز خشونت عوامل محیطی و اجتماعی است در حقیقت زمانی که نوجوانان بخش اعظم عمر خود را در فضای مجازی میگذرانند، سیگنالهایی که از محیط میگیرند که در روحیه آنان تأثیر منفی میگذارد.
وی با اشاره به تئوری «معاشرت، مشابهت میآورد»، تأکید میکند: به دلیل جذابیت فضای مجازی برای نوجوان کم کم رفتار فرد مشابه مشاهداتش میشود و با توجه به این که او تجربه کافی ندارد و دوره ناپختگی را میگذراند، نمیتواند بحرانها را به درستی مدیریت کند و بنابراین تحت تاثیر محیط قرار میگیرد و آنچه را که میبیند، اجرا میکند. شریفی خضارتی ادامه میدهد: در جرم شناسی یکی از دلایل اصلی خشونت، ناکامی افراد دانسته میشود و اگر او نتواند نیازهایش را درست برآورده کند و مهارت تامین آنها نداشته باشد به خشونت روی میآورد.
این جرم شناس با بیان این که نوجوانان، خشونت را به طور فیزیکی، جسمی،کلامی از خود نشان میدهند، میافزاید: در برخی مواقع خشونت با آسیب به خود، نشان داده میشود که بارزترین آن خودکشی و خودزنی است و یک نوع آسیب و انحراف مهم محسوب میشود.
شریفی خضارتی با اشاره به این که نوجوانان در این سن به دلیل شرایط روحی، روانی، جسمی و فیزیکی در حال رشد و تغییرند، میگوید: از سوی دیگر دگرگونی هورمونهای مترشحه در بدن آنان سبب میشود نوجوانان رفتارهای هیجانی و تکانشی داشته باشند که این موضوع باید به جد مورد توجه والدین قرار گیرد.
این استاد دانشگاه با اشاره به این بیتجربگی این گروه سنی همراه با تغییرات روحی و روانی و از سوی دیگر تغییرات فیزیکی و میل به استقلال سبب میشود نوجوانان میل به ابراز هویت داشته باشند و بخواهند وجود خود را ثابت کنند، میافزاید: در برخی از مواقع آنان استقلال خود را با خشونت و پرخاشگری و عدم تمکین به طور غیر مستقیم نشان میدهند.
نقش معضلات اقتصادی در بروز خشونت
شریفی خضارتی درباره نقش معضلات اقتصادی در بروز خشونت میگوید: نوجوانان مستقیم درگیر بحثهای اقتصادی نیستند و پیامدهای آن به طور غیر مستقیم از والدین به آنان منتقل میشود. او اضافه میکند: گرانی مسکن و افزایش اجاره بها در شهرهای بزرگ و به ویژه پایتخت سبب شده است برخی از افرادی که در مناطق نسبتاً مناسبی زندگی میکردند به دلیل فشارهای اقتصادی مجبور به تغییر محیط زندگی خود شوند که در چنین شرایطی والدین میتوانند خود را با شرایط جدید تطبیق دهند، اما برای نوجوان و جوان این تغییر به آسانی قابل قبول نیست . وی با اشاره به ناکامیهای اقتصادی میافزاید: نوجوانان به دلیل مشکلات اقتصادی به والدین وابسته اند و زمانی که والدین به دلیل فقر، نتوانند نیازهای ابتدایی فرزندان خود را فراهم کنند این موضوع به طور غیرمستقیم زمینه ساز بروز خشونت در فرزندان میشود.
این جرم شناس با بیان این که مسائل اجتماعی به هم پیوستهاند و نمیتوان آنها از هم جدا کرد، ادامه میدهد: مسائل اقتصادی به معضلات اجتماعی و فرهنگی بدل میشود ،اقتصاد ضعیف مهمترین دلیل برای آسیب به سیاست یک کشور محسوب میشود و در صورتی که مردم نتوانند نیازهای معیشتی خود را تامین کنند، نارضایتیها عمومی ایجاد خواهد شد.
نمایش خشونتهای عریان در سکوهای نمایش خانگی
این استاد دانشگاه در ادامه میگوید: پلتفرمهای نمایش خانگی بسیار در زمینه بروز خشم تأثیر گذارند و در اکثر آنها خشونتهای عریان ، استعمال دخانیات و مواد مخدر و حتی مصرف مشروبات الکلی به راحتی به نمایش نمایش گذاشته میشود و مخاطب و به ویژه نوجوان تحت تاثیر قرار میگیرند و به این ترتیب قبح بسیاری از ناهنجاری اخلاقی شکسته میشود.
وی درباره راهکارهای کاهش خشونت در سنین نوجوانی و جوانی، با تأکید بر این که علل رفتارهای خشونت آمیز باید موشکافانه بررسی شود، میگوید: هیچ جامعهای در جهان عاری از جرم و جنایت و خشونت نیست. جامعه شناسان معتقدند که بزهکاری پدیدهای است هنجار نه به این دلیل که این پدیده خوب و پسندیده است بلکه به این معنا که در تمامی جوامع خشونت و بزه وجود دارد اما درصد وقوع جرم در جامعه مهم است.
وی تأکید میکند: باید دلایل محیطی-اجتماعی، زیستی ـ جسمی و روحی ـ روانی همگام با هم بررسی شود که هیچکدام به طور ۱۰۰ درصد قابلیت خنثی سازی ندارد اما میشود درصد وقوع خشونت را در جامعه کاهش داد و از شرایط بحرانی خارج و به ثبات نزدیک شد.
شما چه نظری دارید؟