اطلاعات نوشت: پس از بروز پدیده شرکتهای کاغذی و صوری، این بارچشم اقتصاد حمل ونقل هوایی کشور به پدیدهای نادر و کمتر شنیده شده، روشن شده است: ایرلاینهای کاغذی!
به گزارش خبرنگار اقتصادی اطلاعات، ایرلاین یا شرکت هواپیمایی شاید چیزی نباشد که روی کاغذ بگنجد چرا که استفاده از هواپیما چیزی نیست که بتوان آن را مخفی کرد یا مثلا به طور صوری آن را وارد کشور نمود.
اما از آن رو که دراقتصاد ایران معمولا پدیدههای عجیب وغریب کم نیست، ظاهرا این موضوع هم واقعیت دارد، به گونهای که نخستین اظهارنظر افشاگرانه دراینخصوص را یکی از نمایندگان مجلس انجام داد که در کوران حوادث هفتههای اخیر چندان مورد توجه قرار نگرفت.
محمدرضا رضاییکوچی، رئیس کمیسیون عمران مجلس دراینباره گفت: ایرلاینهای کاغذی به شرکتهایی صوری اطلاق میشود که با خرید نصفه نیمه فقط یک فروند هواپیما یا اجاره آن، خودرا به صورت شرکت هواپیمایی تمام عیار معرفی کرده وبدین ترتیب از انواع تسهیلات رانتی ارزان قیمت مانند وام نوسازی ناوگان برخوردار میشوند.
وی افزود:در هیچیک از کشورهای بزرگ دنیا چنین وضعیتی وجود ندارد که تعداد زیادی شرکت هواپیمایی به صورت اسمی و صرفاً روی کاغذ فعالیت داشته باشند اما متاسفانه در ایران با چنین وضعیتی مواجه هستیم.
وی تصریح کرد: درحالیکه در بسیاری از کشورها تنها دو یا سه شرکت هواپیمایی فعال وجود دارد که به صورت واقعی توسعه پیدا میکنند، در کشور ما هر فردی با هر شغلی آمده مجوز گرفته و دو هواپیمای با عمر بالای ۲۰سال خریداری کرده و پساز آن نیز از تسهیلات قابلتوجهی برخوردار میشود.
رضایی کوچی ادامه داد: درهمین وضعیت، برخی با وارد کردن هواپیماهایی با عمر بالای ۲۰ سال که قیمت پایینی دارند، از تسهیلات نوسازی ناوگان استفاده میکنند؛ تسهیلاتی که قرار بوده برای تجهیز و خرید هواپیما اختصاص یابد.
رئیس کمیسیون عمران مجلس با بیان اینکه در برنامه هفتم توسعه ۵۰ هزار میلیارد تومان برای نوسازی هواپیما در نظر گرفته شده است، افزود: در بررسیهای انجام شده، به فهرستی از شرکتها برخورد کردیم که اساساً وجود خارجی ندارند و صرفاً به صورت کاغذی مجوز گرفتهاند و منابع مالی را میان خود تقسیم کردهاند.
رانت تسهیلات و سوخت
بررسیها نشان میدهد یکی از دلایل اصلی که بسیاری از رانتخواران بهدنبال اخذ مجوز شرکت هواپیمایی کاغذی هستند، رانت قابل توجه در نرخ سود تسهیلات اعطایی برای نوسازی ناوگان حملونقل هوایی به صورت ریالی و ارزی است. درواقع نرخ سود تسهیلات نوسازی ناوگان حدود ۲۳ درصد است که با توجه به نرخ تورم ۴۴ درصدی، رانت وسوسهکنندهای را ایجاد کرده است. به علاوه، رانت موجود در تسهیلات ارزی که معمولا ازطریق صندوق توسعه ملی پرداخت میشود با توجه به رشد نرخ ارز فرصت مناسبی برای رانتخواران ایجاد کرده است.
سرانجام هم تسهیلات دیگری که دولت برای حمایت از حملونقل هوایی در برابر تحریمها ایجاد کرده از جمله نرخ حمایتی سوخت، این وسوسه را ایجاد کرده که گروهی صرفا به دنبال دریافت مجوز کاغذی ایرلاین باشند تا آن را اجاره داده یا به هر نحو و بدون اینکه واقعا کار جابجایی بار یا مسافر هوایی انجام دهند، از مزایای آن بهطور غیرقانونی بهرهمند شوند.
محمد محمدیبخش، رئیس اسبق سازمان هواپیمایی در گفتگو با خبرنگار اقتصادی اطلاعات در پاسخ به این پرسش که چرا با وجود ادعاهایی که در مورد زیاندهی صنعت هوایی میشود، درخواست برای ورود به این صنعت زیاد است؟ تصریح کرد: درخواستهای متعدد برای تأسیس ایرلاین جدید فقط برای دریافت مجوز کاغذی بوده که بروند یکسری کارهای دیگری با آن انجام دهند.
وی ادامه داد: البته تلاش شده و میشود که هیچ مجوز کاغذی ایرلاین به کسی داده نشود و درحالحاضر، مجوز تأسیس ایرلاین فقط برای کسی صادر میشود که بتواند هواپیما وارد کشور کند اما همچنان تقاضا برای تأسیس شرکت هواپیمایی زیاد است گرچه درخواستی که همراه با واردات هواپیما بوده باشد، نداریم و بهعبارتدیگر، همچنان عدهای بهدنبال دریافت مجوز کاغذی ایرلاین هستند.
محمدی بخش تصریح میکند: بههرحال باید توجه داشت هرجایی که دولت برای حمایت، تسهیلاتی ارزانتر از نرخ بازار اختصاص میدهد، افرادی هم وجود دارند که در فکر سوءاستفاده هستند و متقاضیان ایرلاینهای کاغذی هم از همین گروه هستند. لذا راه حل این است که نوع حمایتهای دولت از صنعت حمل ونقل هوایی تغییر کرده و هدفمند شود و به علاوه نظارت کافی و موثر و پسینی روی آن صورت گیرد.
این کارشناس صنعتحملونقلهوایی ادامه میدهد: به عنوان مثال، اکنون که در شرایط تحریم قرار داریم، استدلال کسانی که میخواهند مجوز ایرلاین کاغذی بگیرند و در برابر شفافسازی درباره ورود هواپیما مقاومت میکنند این بهانه است که ممکن است آن شفافسازی باعث لو رفتن روشهای دورزدن تحریمهایشان شود. این، در برخی موارد نکتهای صحیح است اما راههایی برای راستیآزمایی آن وجوددارد.
وی گفت: دراینباره میتوان گفت مثلا بخشی از تسهیلات خرید هواپیما پیشپرداخت و بخش عمده آن پسپرداخت شود، یا استانداردی تعیین گردد که عمر هواپیمای خریداری شده باید کم باشد. یا مثلا با خرید فقط یک فروند هواپیما مجوز ایرلاین صادر نخواهدشد و در نهایت ایرلاین باید مثلا یک یا دو سال کار کند و بعد که کارکرد آن ثابت شد، تسهیلات به او تعلق بگیرد.
محمدیبخش افزود: اینگونه ابزارهای نظارتی وجود دارد که جلوی بسیاری از بهانهها را میگیرد که اگر از آن استفاده شود، درخواستها برای دریافت ایرلاینهای کاغذی بهشدت کاهش خواهد یافت. با این وجود شرایط تحریمی کشور طوری است که بهانهها ادامه دارد و در برخی موارد، سوءاستفادهگران موفق به دور زدن سیستمهای اداری و نظارتی میشوند.
توقف درخواستها
درهمینحال، ابوذر شیرودی، سرپرست جدید سازمان هواپیمایی کشوری از توقف بررسی و پذیرش درخواستهای جدید برای تاسیس ایرلاین خبرداد که به نوعی مبارزه با پدیده ایرلاین های کاغذی محسوب می شود.
وی با بیان اینکه با راه اندازی شرکت های هواپیمایی با یک یا دو فروند هواپیما مخالف هستیم، تصریح کرد: اصلاح آیین نامه تأسیس شرکت های هواپیمایی با هدف افزایش ظرفیت صندلیهای پروازی انجام شده است . از این رو تا اطلاع ثانوی و تا زمان تعیین تکلیف نهایی تعداد شرکت ها و درخواست های موجود، درخواست های جدید برای تاسیس شرکت هواپیمایی پذیرفته نمی شود.
سرپرست سازمان هواپیمایی کشوری افزود: پس از اصلاح آیین نامه و تصویب نهایی قانون، روند صدور مجوزها از سر گرفته خواهد شد.
بدین ترتیب باید منتظر ماند ودید مبارزه جدید سرپرست جوان سازمان هواپیمایی کشوری با متقاضیان ذینفوذ ایرلاینهای کاغذی به کجا خواهد رسید.
