محمد علی مهتدی - روزنامه اطلاعات: جنگ بین نیروهای «هیئت تحریر شام» به سرکردگی ابو محمد جولانی که از آن به عنوان ارتش جدید سوریه یاد می شود و نیروهای کُرد موسوم به «نیروهای دموکراتیک سوریه» با مخفف عربی «قسد» (قوات سوریة الدیموقراطیه)، به تحولات امنیتی مهمی انجامید که صرفا در صحنه سوریه خلاصه نمی شود، بلکه ابعادی منطقه ای و حتی بین المللی دارد.

در نتیجه این درگیری های گسترده نظامی، قسد به عنوان یک نیروی نظامی عملا به پایان رسید و کل استان کردنشین حسکه درشمال شرق سوریه به تصرف نیروهای دولت موقت به رهبری احمد الشرع، جولانی سابق، در آمد. همچنین با عقب نشینی قسد از شهرها و مواضع مختلف در آن منطقه، هزاران نفر از داعشی ها از زندان ها گریختند که این خود تحولی مهم وتهدیدی جدید برای کشورهای منطقه محسوب می شود.

در گیری ها از حدود دو هفته پیش در شهر حلب با اکثریت عرب سُنی آغاز شد، زمانی که نیروهای دولت احمد الشرع به نیروهای کُرد قسد فشار آوردند که باید از دو محله شیخ مقصود و اشرفیه در شهر حلب خارج شوند.

نیروهای کُرد در آغاز حاضر به ترک حلب نبودند چرا که این محله ها را محل سکونت تاریخی نیاکان خود می دانستند و از نظر آنها دلیلی برای ترک حلب وجود نداشت. لذا به سختی مقاومت کردند بطوری که در این درگیری ها از سلاح های سنگین مانند توپخانه نیز استفاده شد و خرابی ها و تلفات انسانی زیادی پدید آمد. سرانجام نیروهای کُرد زیر فشار نیروهای دولت موقت که از نظر تسلیحات و لجستیک مورد حمایت ارتش ترکیه بودند، وادار شدند با تسلیم سلاح سنگین، طی کاروان هائی حلب را به مقصد استان حسکه ترک گویند. 

منابع ترکیه از جمله آقای هاکان (خاقان) فیدان، وزیر امور خارجه تاکید می کردند که آنچه در سوریه می گذرد برای امنیت ملی ترکیه اهمیت دارد. فیدان، قسد را متهم به همکاری با اسرائیل برای تجزیه سوریه نمود و ابراز امیدواری کرد که مذاکرات سوریه با اسرائیل و آمریکا به یکپارچگی سوریه بیانجامد. مجموع این موضعگیری ها برخی از تحلیلگران را بر آن داشت که جنگ کنونی را بین ترکیه و رژیم صهیونیستی و رقابت بین این دو برای گسترش نفوذ در سوریه قلمداد کنند، بخصوص که رژیم صهیونیستی در تقابل با ترکیه، ائتلاف سه گانه ای با یونان و قبرس برقرار کرد.

به هر حال، با خروج قسد از شهر حلب، عملیات متوقف نشد و نیروهای دولت احمد الشرع حملات خود را به سمت رقه و حسکه ادامه دادند. نخست شهر «طبقه» سقوط کرد و نیروهای کُرد قسد طی مذاکرات مفصلی که در اقلیم کردستان عراق با حضور آمریکائی ها و نمایندگان دولت الشرع صورت گرفت، پذیرفتند که شهرهای تحت کنترل خود را به دولت موقت سوریه تحویل دهند. در همه این مدت، احمد الشرع با سران ترکیه و عربستان سعودی در حال مذاکره تلفنی پیرامون این تحولات بود.

یک عامل مهم که باعث عقب نشینی و تسلیم قسد شد، عدم ادامه حمایت آمریکا از این نیروها بود. دلیل این امر واضح است؛ اگر آمریکا در دوران حکومت بشار الاسد از قسد حمایت می کرد، هدفش کنترل مرز شمال سوریه با عراق بود تا از ارسال کمک از ایران و عراق به مقاومت در لبنان ممانعت نماید. اینک که سراسر مرز سوریه با عراق در حاکمیت دولت احمد الشرع مورد حمایت آمریکا قرار می گیرد، آمریکا دیگرنه فقط  نیازی به قسد ندارد، بلکه اعلام کرده است نیروهایش را از سوریه خارج می کند. باز هم کُردها وجه المصالحه شدند و آمریکا نشان داد که هیچ دوست و همپیمانی ندارد ونگاهش به دیگران نگاه ابزاری است.

اینک قسد عملا منحل شده و فرمانده اش «مظلوم عبدی»، بار دیگر با دولت احمد الشرع موافقتنامه ای امضا کرده که نیروهایش جذب ارتش جدید سوریه شوند. قبلا نیز چنین توافقی بین مظلوم عبدی و احمد الشرع امضا شده بود که به مورد اجرا در نیامد، زیرا عبدی معتقد بود که قسد به عنوان یک واحد نیمه مستقل یکجا به ارتش سوریه منضم شود، در حالیکه احمد الشرع زیر بار این درخواست نمی رفت و تنها اجازه می داد که افراد قسد نه به صورت گروهی، بلکه به شکل فردی درخواست عضویت درارتش و وزارت دفاع را بنمایند. اما این بار، مظلوم عبدی به ناچار به پذیرش همین شکل فردی تن داد.

تحول مهم دیگردر سوریه، رها شدن هزاران داعشی از زندان های شهرهای منطقه تحت کنترل قسد است. هرچند نمی توان این افراد را زندانی دانست، زیرا آمریکا در سال ۲۰۱۷ پس از تسلط بر شهر رقه و ویران کردن این شهر به بهانه مبارزه با داعش، چند هزار داعشی را زیر پوشش نیروهای کُرد قسد در جاهائی نگهداری کرد تا روزی علیه هدف های مشخصی از آنها استفاده کند. زنان و فرزندان آنها را نیز در اردوگاه بزرگی در کنار شهر الهول اسکان دادند. اینک داعشی های رها شده و فرزندان آنها که با تفکرات داعشی بزرگ شده و جوانان آماده به کاری هستند، تهدید مهمی برای منطقه محسوب می شوند.

عراقی ها که نگران ورود دوباره داعش به کشورشان بودند بلافاصله نیروهائی را در مرز شمالی با سوریه مستقر کردند تا از رخنه داعش جلوگیری کنند، بویژه که بعضی از تحلیلگران این احتمال را دادند که آمریکا بخواهد داعشی ها را از طریق عراق به مرزهای ایران گسیل دارد. اما بعدا اعلام شد که آمریکا تعدادی از داعشی هایی را که احتمالا تابعیت عراق داشته اند تحویل دولت این کشور داده تا در خاک عراق زندانی و محاکمه شوند.

اینک داعشی ها در اختیار دولت موقت جولانی هستند که به عنوان هیئت تحریر شام، تضاد عقیدتی با داعش ندارد. ترکیه نیز نگران نیست، چرا که اکثر این داعشی ها در سال ۲۰۱۳ از طریق فرودگاه استانبول و خاک ترکیه وارد سوریه شدند وقابل کنترل هستند.

مع الوصف، موضوع قسد و رهائی داعش را نمی  توان تمام شده دانست. کُردهای ساکن ترکیه از جمله در شهر زاخو، تظاهراتی به طرفداری از قسد به راه انداخته اند و در کشورهای اروپائی نیز بیش از ۷۰ تشکیلات مدنی، اعتراضاتی را در حمایت از قسد تدارک دیده  اند. همچنان که در آغاز گفته شد، این تحولات تاثیراتی در سطح منطقه خواهد داشت که ابعاد آن در آینده پدیدار خواهد شد.