به گزارش اطلاعات آنلاین به نقل از ایفل ساینس، تماشای آتش، شنیدن صدای ترقوتروق چوبها و احساس گرمای شعلهها تجربهای است که در اغلب فرهنگهای انسانی با حس آرامش و امنیت همراه بوده است. این دلبستگی کهن، از گردهماییهای ابتدایی انسانهای اولیه تا آتشهای اردوگاهی امروزی، همچنان در زندگی بشر حضور دارد.
کریستوفر دی. لین، استاد انسانشناسی دانشگاه آلاباما، در پژوهشی که سال ۲۰۱۴ انجام شد، به بررسی اثر فیزیولوژیک تماشای آتش پرداخت. نتایج این تحقیق نشان داد افرادی که در معرض آتش واقعی همراه با صدای طبیعی آن قرار میگیرند، کاهش قابلتوجهی در فشار خون تجربه میکنند؛ نشانهای روشن از اثر آرامشبخش آتش. این اثر در شرایطی که تصویر آتش بدون صدا نمایش داده میشد، بهطور محسوسی کاهش یافت و بر اهمیت نقش صدا در تجربه آتش تاکید کرد.
بر اساس این پژوهش، افرادی با ویژگیهای شخصیتی اجتماعیتر، واکنش آرامشبخش قویتری به آتش نشان دادند. این یافته، فرضیه نقش اجتماعی آتش را تقویت میکند؛ نقشی که فراتر از کارکردهای فیزیکی آن است.
شواهد باستانشناسی نشان میدهد کنترل آتش احتمالا از حدود ۷۰۰ هزار تا یک میلیون سال پیش، در دوران انسان راستقامت، آغاز شده است. این دستاورد مهم، پیش از ظهور انسان خردمند، تاثیر عمیقی بر روند تکامل بشر گذاشت. پخت غذا با آتش باعث افزایش دریافت انرژی و تسهیل هضم شد و به رشد مغز کمک کرد. همچنین روشنایی آتش، ساعات بیداری انسان را افزایش داد و فرصت بیشتری برای تعامل، همکاری و انتقال دانش فراهم آورد.
به گفته لین، کنترل آتش نیازمند ارتباط، همکاری و نوعی سازمان اجتماعی بوده و به همین دلیل میتوان آن را یکی از عوامل کلیدی در شکلگیری رفتارهای اجتماعی پیچیده دانست. برخی پژوهشگران حتی معتقدند تماشای هیپنوتیزمکننده شعلهها ممکن است زمینهساز شکلگیری تجربههای معنوی و آیینهای ابتدایی شده باشد؛ هرچند این دیدگاه همچنان محل بحث است.
در جهان معاصر، اگرچه آتش جایگاه پیشین خود را در زندگی روزمره از دست داده، اما برخی پژوهشگران میان آن و رسانههایی مانند تلویزیون شباهتهایی قائلاند؛ از جمله نور متحرک، صدا و ایجاد حس غوطهوری. با این حال، گسترش رسانههای فردمحور و شبکههای اجتماعی، این تجربه جمعی را بیش از پیش کمرنگ کرده است.
پژوهشها نشان میدهد اگرچه شبکههای اجتماعی میتوانند احساس موقتی ارتباط ایجاد کنند، اما اغلب با افزایش حس تنهایی همراهاند و فاقد اثر آرامشبخش تجربههای جمعی سنتی هستند. در این چارچوب، آتش نهفقط یک ابزار فیزیکی، بلکه نمادی از پیوند، گفتوگو و آرامش در تاریخ انسان به شمار میآید.
