در ادامه سیاست اطلاع‌رسانی شفاف درباره وضعیت میراث فرهنگی کشور پس از جنگ اخیر، جمعی از اصحاب رسانه با حضور در مجموعه فرهنگی‌تاریخی سعدآباد، از بخش‌های آسیب‌دیده این مجموعه بازدید کردند و از نزدیک در جریان روند عملیات نجات‌بخشی، استحکام‌بخشی و ارزیابی خسارت‌ها قرار گرفتند.
به گزارش اطلاعات، این بازدید با هماهنگی اداره‌کل روابط‌عمومی و اطلاع‌رسانی وزارت میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی و با هدف ارائه روایتی دقیق و مستند از میزان خسارات وارده و اقدامات انجام‌شده برای حفاظت از آثار تاریخی صورت گرفت. خبرنگاران، عکاسان و تصویربرداران در این برنامه از بخش‌هایی همچون کاخ سبز، موزه برادران امیدوار و عمارت والی (کوشک احمدشاهی) بازدید کردند؛ بناهایی که در جریان حملات هوایی بامداد ۲۶ اسفند ۱۴۰۴ دچار آسیب‌های جدی شده‌اند.
بر اساس گزارش‌های میدانی، در این حملات، موج انفجار ناشی از بمب‌های سنگرشکن باعث وارد آمدن خسارت‌هایی گسترده به بناهای تاریخی در شعاعی تا حدود یک‌هزار و ۲۰۰ متر شده است. به گفته مسئولان مجموعه، در مجموع ۲۱ بمب سنگرشکن به حریم این مجموعه شلیک شده که نزدیک‌ترین مورد در فاصله حدود ۴۰ تا ۵۰ متری بناها اصابت کرده است.
فتح‌الله نیازی، مدیر موزه هنرهای زیبا و مشاور فنی و مرمت مجموعه سعدآباد، در جمع خبرنگاران با تشریح وضعیت موجود اعلام کرد: «در حال حاضر در مرحله حفاظت اضطراری، نجات‌بخشی و آواربرداری قرار داریم و پس از پایان شرایط جنگی، فرآیند مرمت اساسی آغاز خواهد شد.» وی با اشاره به گستردگی خسارات افزود: «شدت موج‌های انفجاری به‌گونه‌ای بوده که بخش قابل‌توجهی از بناها، به‌ویژه در سازه‌ها و تزئینات معماری، دچار آسیب شده‌اند.»
درختان قدیمی مانع خسارت بیشتر شدند
نیازی با تأکید بر اهمیت عوامل محیطی در حفظ بناهای تاریخی، به نقش پوشش گیاهی مجموعه اشاره کرد و گفت: «اگر برخی درختان قدیمی در محوطه سعدآباد وجود نداشت، میزان تخریب‌ها به‌مراتب بیشتر می‌بود. متأسفانه در سال‌های گذشته بخشی از درختان قطع و گونه‌های نامناسب جایگزین شده‌اند که این موضوع می‌تواند در افزایش آسیب‌پذیری بناها مؤثر باشد.»
به گفته این کارشناس مرمت، در جریان این حملات، بخش زیادی از شیشه‌ها، قاب پنجره‌ها و تزئینات داخلی بناها از جمله آینه‌کاری‌ها و گچ‌بری‌ها دچار تخریب یا تغییر شکل شده‌اند. در کاخ سبز، که از ارزشمندترین نمونه‌های معماری معاصر ایران به‌شمار می‌رود، بخشی از آینه‌کاری‌های دیوارها و سقف فرو ریخته و برخی عناصر تزئینی آسیب دیده‌اند. همچنین در عمارت والی، خرپاهای چوبی دچار شکستگی شده و در موزه برادران امیدوار نیز نشانه‌هایی از آسیب‌های سازه‌ای جدی مشاهده می‌شود.
نیازی با اشاره به پیچیدگی ارزیابی خسارات افزود: «در حال حاضر هنوز به‌طور دقیق مشخص نیست که رفتار لرزه‌ای ناشی از انفجارها چه تأثیری بر ساختار کلی بناها گذاشته است. این موضوع نیازمند مطالعات تخصصی است و می‌تواند در آینده به تدوین پروتکل‌هایی برای حفاظت بهتر از معماری تاریخی در شرایط بحران کمک کند.»
وی همچنین از اجرای مراحل مختلف عملیات نجات‌بخشی خبر داد و گفت: «در گام نخست، اقدامات فوری برای جلوگیری از نفوذ رطوبت و تخریب بیشتر انجام شد. با توجه به بارندگی‌های شدید پس از حملات و آسیب‌دیدگی شیروانی‌ها، تلاش شد پوشش‌های موقت ایجاد و بناها به حالت پایدار برسند.» به گفته وی، در مرحله کنونی، آواربرداری با دقت بالا در حال انجام است و تمامی عناصر تزئینی فروریخته با کدگذاری و مستندسازی دقیق جمع‌آوری می‌شوند تا در فرآیند مرمت مورد استفاده قرار گیرند.
تهیه مستندات تصویری
از دیگر اقدامات انجام‌شده، تهیه مستندات تصویری دقیق از تمامی بخش‌های آسیب‌دیده است. نیازی در این‌باره توضیح داد: «عکاسی تخصصی از دیوارها و سطوح معماری به‌صورت موزاییکی انجام می‌شود و داده‌ها در نرم‌افزارهای تخصصی تحلیل خواهد شد تا نقشه دقیقی از آسیب‌ها تهیه و بر اساس آن، برنامه مرمت تدوین شود.»
در جریان این بازدید، خبرنگاران ضمن مشاهده روند فعالیت مرمتگران، از نزدیک با چالش‌های پیش‌روی حفاظت از این مجموعه تاریخی آشنا شدند. کارشناسان تأکید کردند که فرآیند مرمت این بناها زمان‌بر خواهد بود و نیازمند مطالعات دقیق، تأمین منابع و رعایت استانداردهای بین‌المللی است.
همچنین مسئولان مجموعه اعلام کردند که پیش از آغاز جنگ، بخش قابل‌توجهی از اشیای ارزشمند و حساس از فضاهای نمایشی جمع‌آوری و به مخازن امن منتقل شده بود و به همین دلیل، این آثار از آسیب مصون مانده‌اند. با این حال، برخی تجهیزات سنگین مانند مبلمان و اشیای غیرقابل جابه‌جایی در محل باقی مانده بودند که در مواردی زیر آوار قرار گرفتند، اما خوشبختانه آسیب جدی ندیدند.
بازدید رسانه‌ها از مجموعه سعدآباد در حالی انجام شد که به گفته مقامات وزارت میراث‌فرهنگی، در جریان جنگ اخیر در مجموع ۱۴۹ اثر تاریخی در کشور دچار آسیب شده‌اند که شامل چندین موزه، بافت تاریخی و آثار ثبت‌شده ملی و جهانی است. مسئولان بر این باورند که اطلاع‌رسانی شفاف و روایت دقیق این رویدادها، نقش مهمی در افزایش آگاهی عمومی و جلب حمایت برای حفاظت از میراث فرهنگی کشور دارد.
در پایان این بازدید، تأکید شد که عملیات جاری در سعدآباد با هدف تثبیت شرایط، جلوگیری از گسترش آسیب‌ها و فراهم‌سازی زمینه برای مرمت اساسی ادامه خواهد یافت و برنامه‌ریزی برای احیای تدریجی این مجموعه تاریخی در دستور کار قرار دارد.
شما چه نظری دارید؟