مسکن سالهاست به یکی از اصلیترین دغدغههای طبقه کارگر و اقشار ضعیف جامعه تبدیل شده است، دغدغهای که با شکاف عمیق میان دستمزدها و قیمت مسکن، هر روز ابعاد گستردهتری پیدا میکند.
در شرایطی که بخش بزرگی از کارگران حتی توان تأمین هزینههای اجاره مسکن را ندارند، خانهدار شدن برای بسیاری از آنها به آرزویی دور از دسترس تبدیل شده است.
طی سالهای گذشته دولتها با اجرای طرحهایی مانند مسکن ملی و مطرح کردن برنامههای مسکن کارگری، بارها وعده های رنگارنگ برای حمایت از اقشار کمدرآمد را مطرح کرده اند؛ اما تجربه اجرای این طرحها نشان میدهد که این حمایتها به دلیل افزایش مداوم هزینههای ساخت، طولانی شدن زمان اجرای پروژهها، بالا رفتن آورده متقاضیان و اقساط سنگین بانکی، نتوانسته پاسخگوی نیاز بخش بزرگی از کارگران و اقشار ضعیف باشد.
در حالی که بارها از آغاز طرحهای جدید مسکن کارگری و امضای تفاهمنامههای تازه سخن گفته شده، بسیاری از فعالان کارگری معتقدند قبل از ارائه برنامههای جدید، باید سرنوشت پروژههای نیمهتمامی مشخص شود که هزاران کارگر سالها پیش در آن ثبتنام کرده و همچنان چشمانتظار تحویل واحدهای مسکونی خود هستند؛ پروژههایی که قرار بود در مدت کوتاهی به سرانجام برسند اما با گذشت سالها، هنوز بسیاری از آنها تکمیل نشدهاند.
محمدرضا همایونی، فعال کارگری، در گفتوگو با ایلنا با اشاره به موضوع مسکن کارگری گفت: در یکی از جلسات با مسئولان استانی این موضوع را مطرح کردم که اگر قرار است مسکن کارگری دنبال شود، ابتدا باید به وضعیت مسکن ملی و همهی پروژههای ناتمام رسیدگی شود؛ چراکه بسیاری از متقاضیان فعلی این طرح را کارگران خدماتی، کارگران واحدهای تولیدی، کارگران شهرداریها و کارگران فصلی و روزمزد تشکیل میدهند.
وی افزود: من خودم به عنوان یک کارگر در سال ۱۳۹۸ در طرح مسکن ملی ثبتنام کردم. دو مرحله واریزی را در سال ۱۳۹۹ انجام دادم و حدود ۸۰ میلیون تومان پرداخت کردم. پس از آن نیز چند مرحله دیگر واریزی داشتم، اما تا امروز پس از حدود هفت سال، پروژهای که در آن ثبتنام کردهام تنها حدود ۷۰ درصد پیشرفت فیزیکی داشته است.
همایونی با اشاره به وعدههای اولیه اجرای این طرح گفت: در ابتدا شنیده بودیم که واحدهای مسکن ملی ظرف حدود دو سال تحویل داده میشوند. در آن زمان قرار بود با آورده حدود ۳۵۰ میلیون تومانیِ متقاضی و پرداخت تسهیلات دولتی ۲۰۰ میلیونی، پروژهها به پایان برسند؛ اما به مرور زمان، به دلیل تورم و تأخیر در ساخت، هزینهها افزایش پیدا کرد.
وی ادامه داد: ابتدا تسهیلات افزایش یافت و در مقابل آورده متقاضی نیز بیشتر شد؛ به طوری که آوردهای که قرار بود حدود ۳۵۰ میلیون تومان باشد، به حدود ۵۰۰ میلیون تومان رسید و سپس تا حدود ۶۵۰ میلیون تومان افزایش یافت و امروز در برخی موارد به حدود ۹۰۰ میلیون تومان رسیده است. همزمان میزان تسهیلات نیز از حدود ۳۵۰ میلیون تومان به ۵۵۰ و سپس ۶۵۰ میلیون تومان افزایش پیدا کرد.
این فعال کارگری با انتقاد از سنگینی اقساط این تسهیلات اظهار کرد: امروز کارگری که باید ماهانه حدود ۱۲ تا ۱۴ میلیون تومان قسط وام پرداخت کند، چگونه میتواند از پس این هزینهها بربیاید؟ مگر حقوق یک کارگر چقدر است که بتواند چنین تعهدی را بپذیرد؟
وی تأکید کرد: نتیجه این روند آن است که برخی کارگران به دلیل ناتوانی در تأمین آوردههای جدید یا پرداخت اقساط، ناچار میشوند امتیاز خود را واگذار کنند و در نهایت از چرخه خانهدار شدن خارج میشوند؛ در حالی که قرار بود این طرح به خانهدار شدن اقشار ضعیف کمک کند، نه اینکه زمینه خروج آنها از طرح را فراهم کند.
همایونی با اشاره به تجربه شخصی خود افزود: من در سال ۱۳۹۹ مبالغی را پرداخت کردم اما امروز معتقدم اگر همان زمان، آن پول صرف خرید دارایی دیگری مانند طلا شده بود، ارزش آن تا امروز حفظ میشد. اکنون سؤال این است که چه کسی باید پاسخگوی کاهش ارزش پول مردم و تأخیر چندین ساله در تحویل واحدها باشد؟
وی با طرح پرسشهایی درباره روند اجرای پروژهها گفت: چرا پیمانکاران پروژه مدام تغییر میکنند؟ چرا نظارت کافی بر روند ساخت وجود ندارد و چه نهادی قرار است پاسخگوی این تأخیرها باشد؟ دستگاههای نظارتی، بازرسی کل کشور و بازرسی استانها باید در این زمینه شفافسازی کنند. مردم انتظار بیشتری ندارند؛ آنها فقط میخواهند بدانند دلیل این تأخیرهای طولانی چیست.
این فعال کارگری ادامه داد: یک سازنده خصوصی میتواند یک ساختمان چند طبقه را ظرف یک یا دو سال تکمیل کند، اما چگونه است که پروژههای مسکن ملی بعد از هفت سال هنوز به پایان نرسیدهاند؟
همایونی با انتقاد از مطرح شدن تفاهمنامههای جدید برای مسکن کارگری گفت: ما به شعارهای جدید و امضای تفاهمنامههای تازه نیاز نداریم. همان مسکن ملی که امروز متقاضیان اصلی آن کارگران هستند، اگر به سرانجام برسد، بخش بزرگی از مشکلات مسکن جامعه کارگری حل خواهد شد.
وی افزود: بارها این موضوع را در جلسات مختلف و حتی در نامهنگاری با نمایندگان مجلس مطرح کردهام. اعتقاد من این است که نباید مسیرهای موازی تعریف کرد؛ ابتدا باید طرحهای موجود به نتیجه برسند و سپس درباره برنامههای جدید صحبت کرد.
همایونی در بخش دیگری از سخنان خود، به مشکلات زیرساختی برخی پروژههای تحویلشده اشاره کرد و گفت: گزارشهایی از شهرک زیتون زنجان به دست ما رسیده که ساکنان آن از نبود زیرساختهای اولیه گلایه دارند. در این منطقه مشکلاتی مانند ضعف آنتندهی تلفن همراه و تلویزیون، کمبود خدمات شهری، نبود مدرسه و حتی استفاده از نانوایی سیار وجود دارد. ساخت مسکن بدون فراهم کردن زیرساختهای لازم، نمیتواند به معنای حل مشکلاتِ مردم باشد.
وی در پایان تأکید کرد: کارگران شعار نمیخواهند؛ آنها انتظار دارند تعهداتی که به آنها داده شده عملی شود. اگر همین پروژههای نیمهتمام با کیفیت مناسب و همراه با زیرساختهای لازم تکمیل و تحویل شوند، بخش مهمی از مشکل مسکن کارگران حل خواهد شد.