زیرساخت‌های ارتباطی و دیجیتال در ایران اکنون به شریان‌های حیاتی جامعه، اقتصاد و حکمرانی تبدیل شده‌اند و حفظ پایداری خدمات ارتباطی و دیجیتال، نقشی اساسی در استمرار فعالیت‌های اقتصادی، اجتماعی و خدمات عمومی کشور دارد.

خوشبختانه تجربه جنگ اخیر نشان داد شبکه ارتباطی کشور در برابر فشارهای مختلف از جمله حملات سایبری، اختلال در مسیرهای ارتباطی و افزایش تقاضا برای خدمات دیجیتال از پایداری قابل قبولی برخوردار است. با این وجود نمی‌توان انکار کرد که «تاب‌آوری» یک وضعیت ثابت نیست و در صورت کم توجهی به چالش‌های پیش رو، حکمرانی دیجیتال ایران به خطر خواهد افتاد.

در شرایطی که تهدیدهای سایبری، ریسک‌های ژئوپلیتیکی، اختلالات زنجیره تأمین و بحران‌های انرژی به بخشی از واقعیت جهان تبدیل شده‌اند، ارتقای تاب‌آوری زیرساخت‌های ارتباطی و دیجیتال باید به‌صورت مستمر دنبال شود.

ظهور فناوری‌هایی همچون هوش مصنوعی، رایانش ابری، داده‌های عظیم، شبکه‌های هوشمند، اقتصاد پلتفرمی و سامانه‌های ارتباطی نوین قواعد توسعه را دگرگون کرده است و نمی‌توان با الگوهای گذشته به استقبال آینده رفت. به همین دلیل به یک «بازآرایی» در حوزه فناوری اطلاعات و ارتباطات نیاز داریم. بازآرایی به معنای بازنگری در فرآیندهای تصمیم‌گیری، بازطراحی معماری شبکه‌های ملی، توسعه زیرساخت‌های هوش مصنوعی، تقویت ظرفیت‌های استانی و بازتعریف نقش دستگاه‌های تابعه در تحقق اهداف ملی است.

توسعه متوازن در این عرصه زمانی محقق می‌شود که تمامی استان‌ها، شهرها و حتی مناطق روستایی کشور به بازیگران فعال حل مسأله تبدیل شوند و بر اساس ظرفیت‌های محلی برای رفع چالش‌ها و توسعه خدمات دیجیتال اقدام کنند.

از سوی دیگر توسعه اقتصاد دیجیتال، دولت هوشمند و هوش مصنوعی نیازمند همکاری نزدیک میان ستاد وزارتخانه، سازمان‌ها و شرکت‌های تابعه، اپراتورها، بخش خصوصی، دانشگاه‌ها و سایر نهادهای حاکمیتی است. در واقع هم‌افزایی میان تمامی بازیگران زیست‌بوم فناوری اطلاعات و ارتباطات، مهم‌ترین پیش‌شرط دستیابی به اهداف برنامه هفتم پیشرفت در حوزه اقتصاد دیجیتال است.

وظایف دولت در این بخش  ایجاب می کند به سمت توسعه شبکه ملی اطلاعات، توسعه اقتصاد دیجیتال، ایجاد اپراتور هوش مصنوعی، توسعه مخابرات فضایی و توسعه دولت هوشمند حرکت کنیم که خوشبختانه گام های خوبی در این ۵ مسیر برداشته شده است.

با این وجود استقرار حکمرانی مطلوب دیجیتالی در کشور به همفکری و همکاری میان همه برنامه‌ریزان، تصمیم گیران، مجریان و بازیگران این عرصه نیاز دارد. این باور که ایران توسعه یافته آینده به تقویت روابط دیجیتال نیاز دارد، در قوای سه گانه حاکمیتی ایجاد شده که مؤید و مُقَّوم تصمیمات اجرایی در این عرصه است، اما حاکمیت مناسب دیجیتالی به پشتیبانی همه ارکان نظام و حمایت ملی نیاز دارد.

* معاون وزیر ارتباطات