بنزین از دیرباز کالایی سیاسی در ایران تلقی میشد . افزایش نرخ بنزین همواره اثری وضعی بر بهای سایر کالاها به دنبال داشت و رشد قیمت بنزین موجی از افزایش قیمت را در سایر بازارها پدید میآورد.
به نقل از خبرانلاین، نگرانی از همین موضوع سبب شده است دولت در شرایطی که اقتصاد با تورمی بالا مواجه است، گزینههای متعدد را برای حل بحران بنزین در دستور کار قرار دهد.
در حال حاضر با افزایش مصرف بنزین در کشور، ایران با ناترازی روزانه چهارده میلیون لیتر بنزین روبهروست اما آنچه بحران را بیش از پیش آشکار میکند، آیندهای است که پیش روست. در صورت تداوم وضعیت کنونی ، حجم ناترازی بنزین به بیش از ۳۳ میلیون لیتر تا سال ۱۴۰۸ خواهد رسید. این عدد بزرگ نشان از عمق بحرانی دارد که اقتصاد ایران را تهدید میکند.
توجه به این نکته ضروری است که در اثر تحمیل جنگ به ایران ساختار واردات بنزین نیز دستخوش تغییر شده به طوری که حمید حسینی، سخنگوی اتحادیه صادرکنندگان فرآوردههای نفت، گاز و پتروشیمی، با اشاره به اینکه در سالهای گذشته بخشی از این کسری از طریق واردات جبران میشد، گفته است: «تا پیش از این، امکان واردات بنزین برای تامین بخشی از نیاز داخلی وجود داشت، اما شرایط جدید منطقهای و بینالمللی، این مسیر را نیز با محدودیتهای جدی مواجه کرده است.»
به گفته وی در شرایط فعلی واردات بنزین نهتنها بسیار دشوار، بلکه در برخی موارد تقریباً غیرممکن شده و سایر مسیرهای تامین نیز کارایی گذشته را ندارند. حملات مکرر اوکراین به پالایشگاهها و نفتکشهای روسیه باعث شده این کشور نیز با محدودیت در تولید و صادرات فرآوردههای نفتی مواجه شود. در نتیجه، روسیه که میتوانست یکی از منابع تامین بنزین باشد، اکنون مازاد قابل توجهی برای صادرات در اختیار ندارد و همین موضوع، گزینههای ایران برای واردات را بیش از گذشته محدود کرده است.
پیش از این مدیرعامل شرکت ملی پالایش و پخش فرآوردههای نفتی نیز به کاهش واردات بنزین اشاره کرده بود.
برنامه دولت برای مهار بحران چیست؟
در حالی که برخی از افزایش نرخ بنزین نیمه یارانهای از پنج هزار تومان به ده هزار تومان خبر میدادند، سخنگوی دولت اعلام کرد هنوز هیچ تصمیمی در این زمینه اتخاذ نشده است . البته مهاجرانی به طور مشخص تاکید کرد تنها اتفاق رخ داده این است که سهمیه بنزین سه هزار تومانی در کارتهای سوخت شهروندان از ۷۰ لیتر در ماه به پنجاه لیتر کاهش یافته و کسانی که سهمیه بنزین خود را مصرف کنند، باید بنزین را به نرخ پنج هزار تومان – در شرایط کنونی – از جایگاهها خریداری کنند.
این تغییر تنها تغییر کنونی رد ساختار عرضه بنزین در کشور است. به این ترتیب شهروندان ایرانی دارای خودرو هر ماه ۶۰ لیتر بنزین ۱۵۰۰ تومانی و پنجاه لیتر بنزین سه هزار تومانی دریافت میکنند و کسانی که مصرفی بیش از ۱۱۰ لیتر در ماه دارند، باید بنزین مازاد خود را به قیمت پنج هزار تومان خریداری کنند .
باید در نظر داشت گرانترین نرخ بنزین در ایران در قیاس با ارزانترین نرخ بنزین در کشورهای منطقه باز هم رقمی بسیار کوچک است چرا که ارزانترین بنزین در منطقه در کشور ترکمنستان به فروش میرسد . بهای بنزین در این کشور نزدیک به ۷۵ هزار تومان است.
رسیدن نرخ سوم به ۱۰ هزار تومان، عامل تورم؟
در حال حاضر در شرایطی بحث بر سر افزایش یافتن قیمت بنزین ادامه دارد که طبق اعلام مقامات دولت قرار نیست بنزین به طور عام و برای تمامی سهمیهها با رشد قیمت مواجه شود . به نظر میرسد دولت قصد دارد تنها نرخ سوم بنزین را در صورت توافق و اجرایی شدن برخی پیشنهادها دستخوش افزایش کند .
در حال حاضر نزدیک به ۴۰ درصد بنزین مصرفی در ایران با قیمت ۱۵۰۰ تومان از سوی دارندگان خودرو خریداری میشود . ۲۲ درصد از بنزین مصرفی ایران نیز به قیمت سه هزار تومان به متقاضیان فرخته میشود . ان گونه که فاطمه مهاجرانی تاکید کرده قرار نیست بهای بنزین این دو سهمیه دستخوش تغییر شود. به این ترتیب رشد بهای بنزین به صورت خاص و برای محدوده مصرف مشخصی اتفاق میافتد. در عین حال دولت بارها تاکید کرده راهکارهای غیرقیمتی را ارحج بر راهکارهای قیمتی میداند. هر چه هست ضرورت دارد دولت و شهرداریها با افزایش توان حمل و نقل عمومی، سرعت بخشیدن به خروج خودروهای فرسوده از ناوگان حمل و نقل و تشویق شهروندان به استفاده از حمل و نقل عمومی ، شدت مصرف بنزین را در کشور کاهش داده و مانع از بروز بحرانی جدی ناترازی بنزین رد سه سال پیش رو شوند.