به گزارش اطلاعات آنلاین به نقل از الجزیره، عربستان سعودی و پاکستان پیمان دفاعی مشترک خود را با اضافه کردن ترکیه گسترش دادهاند و این امر سوالاتی را در مورد ظهور یک معماری امنیتی جدید در زمانی که ایالات متحده و ایران هنوز به توافق نهایی برای پایان دادن به جنگ خود نرسیدهاند، مطرح میکند.
طبق توافقی که روز جمعه در مکه امضا شد، هر گونه حمله مسلحانه خارجی به هر یک از این سه کشور، اکنون حمله به همه آنها تلقی خواهد شد. این پیمان سهجانبه بیش از پنج ماه پس از آن اعلام شد که ایالات متحده و اسرائیل عملیات بمباران ایران را آغاز کردند و باعث جنگی شدند که به سرعت به خلیج فارس گسترش یافت و ترافیک دریایی از طریق تنگه هرمز را مختل کرد.
با این حال، پاکستان، عربستان سعودی و ترکیه مراقب بودهاند که در حین نهایی کردن آنچه میگویند نتیجه سالها تلاش و مذاکره سخت است، هیچ بازیگر منطقهای یا بینالمللی را عصبانی نکنند. آنها تأکید کردهاند که این پیمان، که تهدید خاصی را شناسایی نمیکند، هیچ کشوری - به ویژه ایران - را هدف قرار نمیدهد و هیچ توافق موجود با دیگران را لغو یا جایگزین نمیکند.
در تهران، واکنشها تا حد زیادی فروکش کرده است و مقامات بیشتر بر جنبههای همکاری منطقهای و اسلامی و آنچه که آنها به عنوان کاهش نقش ایالات متحده میبینند، تمرکز کردهاند. عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، روز جمعه گفت وقتی مسلمانان در کنار هم بایستند، «میتوانیم با هر چالشی از سوی بیگانگان بدخواه روبرو شویم».
او در X نوشت: «زمان آن رسیده که فقط به خودمان تکیه کنیم و برادری واقعی را بپذیریم.» بدون اینکه مستقیماً به توافق سهجانبهای که ساعاتی پیش امضا شده بود، اشاره کند. اما به گفته حمیدرضا عزیزی، محقق و تحلیلگر ایران و پویاییهای ژئوپلیتیکی خاورمیانه، ایران مطمئناً دلایلی برای نگرانی در درازمدت میبیند.
این عضو موسسه Clingendael به الجزیره گفت که زمانبندی مهم است، زیرا این توافق پس از ماهها جنگی حاصل میشود که در آن عربستان با حملات حوثیهای متحد ایران در یمن و گروههای مسلح در عراق همسایه روبرو بوده است. او گفت: «از دیدگاه تهران، نگرانی نه تنها این است که این پیمان میتواند بازدارندگی عربستان را تقویت کند، بلکه در نهایت میتواند فشار هماهنگ بر ایران را در یمن، عراق و حتی از طریق ترکیه و پاکستان تسهیل کند.»
روز یکشنبه، حوثیها ادعا کردند که یک حمله پهپادی دیگر به پالایشگاه آرامکو عربستان در جیزان انجام دادهاند. عربستان سعودی تأیید کرد که آتشسوزی بدون تلفات جانی خاموش شده است، اما به علت آن اشارهای نکرد.
به طور جداگانه در یمن، موشکها و پهپادهای حوثیها به بندر المخا در دریای سرخ، که مورد حمایت عربستان و دولت به رسمیت شناخته شده بینالمللی است، حمله کردند و مقامات از کشته شدن حداقل هفت نفر، زخمی شدن ۱۵ نفر و خسارات شدید به زیرساختها خبر دادند. این گروه یمنی که در هفتههای اخیر کشتیهای مرتبط با عربستان سعودی را در دریای سرخ هدف قرار داده یا آنها را به عقب رانده است، اعلام کرد که انبارهای سلاح را هدف قرار داده است.
یک بلوک قوی
وزارت امور خارجه ایران بیانیه رسمی در مورد توافق پاکستان-عربستان-ترکیه منتشر نکرده است، اما یک مقام ارشد روز شنبه در مصاحبهای با رسانههای محلی، تفکر دیپلماتیک تهران را تشریح کرد. حسین نوشآبادی، مدیر کل امور مجلس و حقوقی، گفت که این وزارتخانه عمدتاً این توافق را در چارچوب کاهش حضور مستقیم ایالات متحده در منطقه میبیند.
نوشآبادی گفت که این پیمان «به عنوان آغاز فروپاشی هژمونی امنیتی ایالات متحده در غرب آسیا و خلیج فارس تلقی میشود.» این مقام که سفیر سابق ایران در عمان است، افزود: «به نظر میرسد در آیندهای نه چندان دور، یک نظم امنیتی منطقهای جدید مبتنی بر همکاری بین کشورهای منطقهای جایگزین ساختارهای قدرت تحمیل شده توسط بازیگران فرامنطقهای خواهد شد و پایان الگوی امنیتی و ژئوپلیتیکی غالب و خروج غرب آسیا از حوزه منافع حیاتی ایالات متحده را نوید میدهد.»
ولی نصر، دانشمند علوم سیاسی، گفت که معتقد نیست این پیمان در حال حاضر تهدیدی برای تهران باشد. استاد امور بینالملل و مطالعات خاورمیانه در دانشگاه جان هاپکینز به الجزیره گفت: «در حال حاضر، همه اینها عناصر یک نظم امنیتی پساآمریکایی در خاورمیانه هستند.»
او با اشاره به تلاش آمریکا برای عادیسازی روابط منطقهای با اسرائیل که دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا، ماه گذشته آن را با توافق هستهای غیرنظامی مورد نظر عربستان سعودی مرتبط دانست، افزود: «این توافق به همان اندازه که چالشی مستقیم برای تهران است، به همان اندازه نیز توازنی برای توافق ابراهیم است.»
مهران کامروا، استاد علوم سیاسی در دانشگاه جورج تاون قطر، نیز موافق است که تصمیمگیرندگان در ایران بلافاصله از این توافق احساس تهدید نمیکنند، به ویژه از آنجا که آنها حتی در شرایط دشوار، روابط صمیمانه خود را با پاکستان و ترکیه حفظ کردهاند.
آیا ایران از این فرصت محروم میشود؟
با این حال، همه در داخل ایران از این پیمان راضی نیستند، برخی قانونگذاران و رسانهها استدلال میکنند که این پیمان در نهایت میتواند علیه «جبهه مقاومت» در سراسر منطقه باشد و اعتبار پاکستان را به عنوان میانجی اصلی بین ایران و ایالات متحده و دیگران کاهش دهد.
ابراهیم عزیزی، رئیس کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس ایران، در نگاهی به این پیمان گفت: «واضح است که کشورهای عربی بالاخره درک میکنند که امنیت را نمیتوان وارد کرد؛ باید در داخل منطقه ساخته شود. با این حال، هنوز نقشه راهی وجود ندارد.» او در X نوشت: «هشدار: محاسبه اشتباه یک اشتباه تاریخی است. ایران ثابت کرده است که هر خطایی هزینه دارد. تعادل تنها راه پیش رو است.»
ابراهیم رضایی، یکی دیگر از اعضای این کمیسیون، نیز در X نوشت که «یک توافق کاغذی با ترکیه و پاکستان» امنیت عربستان سعودی را به ارمغان نخواهد آورد، «همانطور که سالها وابستگی یکجانبه به آمریکاییها برای آنها امنیت به ارمغان نیاورد».
کارشناسان همچنین گفتند که این احتمال وجود دارد خود ایران در آیندهای دور به دنبال عضویت بالقوه در این پیمان باشد، اما این به معنای پایان پایدار حملات در تنگه هرمز و سراسر منطقه خواهد بود، در حالی که گسترش به سایر کشورهای عربی منطقه در کوتاهمدت محتملتر به نظر میرسد. مصر از قبل به عنوان نامزد مطرح شده است، اما این میتواند تصمیمی پیچیده برای قاهره باشد.
