در سینمای علی حاتمی، صدا هیچ‌وقت فقط صدا نیست. کلمات، لهجه‌ها، موسیقی و حتی شیوه ادا کردن یک جمله، بخشی از جهان فیلم‌اند؛ جهانی که در آن گذشته نه صرفاً با بازسازی تاریخ، بلکه از راه زبان و صدا دوباره زنده می‌شود. شاید به همین دلیل است که دلشدگان را نمی‌توان بدون موسیقی حسین علیزاده و آواز محمدرضا شجریان تصور کرد. این فیلم که داستان سفر گروهی از موسیقی‌دانان ایرانی در دوره قاجار برای ضبط موسیقی ایرانی روی صفحات گرامافون را روایت می‌کند، به یکی از نمونه‌های ماندگار پیوند سینما و موسیقی در ایران تبدیل شده است.
دلشدگان در ظاهر داستان سفر هنرمندانی است که می‌خواهند موسیقی سرزمین خود را برای آیندگان ثبت کنند، اما در لایه‌های عمیق‌تر، درباره ماندگاری هنر در برابر گذر زمان و مرگ است. علی حاتمی در این فیلم پرسشی اساسی را مطرح می‌کند: وقتی هنرمندان از میان می‌روند و یک جهان فرهنگی رو به زوال می‌گذارد، چه چیزی از آن باقی می‌ماند؟ پاسخ فیلم را می‌توان در یک کلمه خلاصه کرد: صدا.
در چنین اثری، انتخاب خواننده نمی‌توانست تصمیمی معمولی باشد. صدای محمدرضا شجریان در «دلشدگان» صرفاً صدای خواننده‌ای حرفه‌ای نیست که روی تصاویر قرار گرفته باشد؛ این صدا به فیلم اعتبار فرهنگی، وزن تاریخی و عمقی عاطفی می‌بخشد که بدون آن، اثر ممکن بود به بازسازی زیبا و نوستالژیکی از دوران قاجار محدود شود. حضور شجریان، موسیقی را از جایگاه عنصری تزئینی بیرون می‌آورد و به یکی از شخصیت‌های اصلی فیلم تبدیل می‌کند.
ترکیب علی حاتمی، حسین علیزاده و محمدرضا شجریان، حاصل همکاری هنرمندانی از سه جهان متفاوت بود. علی حاتمی با شناخت و علاقه عمیق خود به زبان، تاریخ و فرهنگ ایرانی، جهانی تصویری می‌ساخت که جزئیات آن از لباس و معماری تا اشیا و مناسبات اجتماعی، در خدمت بازآفرینی گذشته بود. حسین علیزاده نیز موسیقی‌ای آفرید که نه صرفاً موسیقی سنتی برای یک فیلم تاریخی بود و نه تلاشی برای تقلید از موسیقی دوره قاجار. او موسیقی را بخشی از ساختمان دراماتیک فیلم در نظر گرفت و شجریان با صدایی سرشار از شکوه، اندوه و تنهایی، به آن جان بخشید. با این همه، اهمیت حضور شجریان فقط به کیفیت آواز او محدود نمی‌شود. یکی از ویژگی‌های مهم دلشدگان، نسبت میان صدای خواننده و بدن بازیگر است. امین تارخ در این فیلم نقش طاهر، خواننده گروه موسیقی، را بازی می‌کند، اما صدای آواز شخصیت او متعلق به محمدرضا شجریان است. به این ترتیب، تصویر و صدا از یکدیگر جدا می‌شوند؛ جدایی‌ای که در نگاه نخست ممکن است راه‌حلی فنی برای اجرای آواز به نظر برسد، اما در سطحی عمیق‌تر با مضمون اصلی فیلم ارتباط پیدا می‌کند.
در واقع، بدن طاهر تصویر است و شجریان صدای او. این جدایی، برخلاف انتظار، به جهان فیلم آسیب نمی‌زند؛ بلکه با مفهوم ماندگاری هنر هماهنگ می‌شود. دلشدگان درباره ثبت چیزی است که ممکن است از میان برود. آدم‌ها می‌میرند، عشق‌ها ناکام می‌مانند و سفرها به پایان می‌رسند، اما صدا می‌تواند باقی بماند. از این منظر، آواز شجریان حتی هنگامی که از بدن امین تارخ جداست، به فیلم معنایی فراتر می‌دهد؛ گویی آنچه می‌شنویم، تنها صدای یک شخصیت نیست، بلکه صدای یک میراث فرهنگی است.
این ویژگی در لحظات عاشقانه فیلم اهمیت بیشتری پیدا می‌کند؛ به‌ویژه زمانی که طاهر پس از دلباختگی به شاهزاده ترک آواز می‌خواند. در چنین صحنه‌هایی، موسیقی صرفاً احساس شخصیت را توضیح نمی‌دهد، بلکه خود به بیان آن احساس تبدیل می‌شود. عشق، غربت و اندوه در آواز شجریان به هم می‌رسند و موسیقی از همراهی تصویر فراتر می‌رود و بخشی از روایت می‌شود.
آواز شجریان در فیلم «دلشدگان» خود روایت است 
تفاوت میان یک موسیقی متن خوب و موسیقی‌ای که به هویت یک فیلم تبدیل می‌شود، دقیقاً در همین نقطه آشکار است. موسیقی متن می‌تواند صحنه‌ای را زیباتر، غمگین‌تر یا پرتنش‌تر کند، اما در دلشدگان، آواز شجریان گاهی خود روایت است. حذف صدای او از فیلم، فقط به معنای حذف بخشی از موسیقی نیست؛ بلکه شخصیت طاهر، فضای تاریخی اثر و معنای سفر موسیقی‌دانان نیز بخشی از هویت خود را از دست می‌دهند.
از سوی دیگر، صدای شجریان با جهان بصری علی حاتمی تناسبی عمیق دارد. حاتمی در بازآفرینی گذشته، به جزئیات فرهنگی توجهی وسواس‌گونه داشت. او تاریخ را  فقط از طریق معماری، لباس، اشیا و گفت‌وگوها بازسازی نمی‌کرد، بلکه می‌کوشید فضای شنیداری آن را نیز احیا کند. موسیقی علیزاده و آواز شجریان در کنار تصاویر و زبان فیلم، این جهان را به کلیتی منسجم تبدیل می‌کنند. به بیان دیگر، حاتمی گذشته را فقط به تماشاگر نشان نمی‌دهد؛ او گذشته را به گوش او نیز می‌رساند.
شاید مهم‌ترین دلیل ماندگاری موسیقی دلشدگان همین باشد. فیلم درباره هنرمندانی است که می‌خواهند صدای موسیقی ایرانی را روی صفحه‌ای ثبت کنند تا از گزند زمان در امان بماند. خود فیلم نیز به شکلی مشابه، به رسانه‌ای برای حفظ یک میراث تبدیل شده است. 
از این منظر، همکاری شجریان با   دلشدگان فراتر از حضور یک خواننده برجسته در یک فیلم سینمایی است. صدای او چیزی به اثر می‌بخشد که طراحی صحنه، لباس، دیالوگ‌ها و بازی بازیگران به‌تنهایی نمی‌توانند فراهم کنند: اصالت شنیداری و پیوندی عاطفی با حافظه فرهنگی ایرانیان. موسیقی علیزاده و آواز شجریان، جهانی را که حاتمی با تصویر و کلام ساخته است، کامل می‌کنند.
دلشدگان حاصل برخورد سه جهان هنری است: جهان تصویر و کلام علی حاتمی، جهان موسیقی حسین علیزاده و جهان آواز محمدرضا شجریان. حاصل این همکاری، چیزی فراتر از مجموع اجزای آن است؛ اثری که در آن موسیقی نه حاشیه‌ای بر روایت، بلکه بخشی از هویت و معنای فیلم است.
شاید بهترین تعبیر برای نقش شجریان در دلشدگان همین باشد: او به فیلم فقط صدا نداد؛ به آن حافظه بخشید. صدایی که در داستان فیلم قرار بود روی صفحه گرامافون ثبت شود، در جهان واقعی نیز از قاب سینما فراتر رفت و در حافظه چند نسل از تماشاگران ماندگار شد. فیلم درباره هنرمندانی بود که می‌خواستند صدای خود را برای آینده حفظ کنند؛ و امروز، خود دلشدگان همان صفحه‌ای است که آواز شجریان را برای آیندگان نگه می‌دارد.
از این منظر، آواز شجریان در دلشدگان نه‌فقط یکی از نمونه‌های درخشان حضور موسیقی در سینمای ایران، بلکه یکی از دلایل ماندگاری خود فیلم است. علی حاتمی تصویر را ساخت، حسین علیزاده به آن موسیقی بخشید و محمدرضا شجریان کاری کرد که آن تصویر، حتی پس از خاموش شدن پرده سینما، همچنان در گوش و حافظه تماشاگران زنده بماند.
علی نعیمی