دونالد ترامپ رئیس جمهوری آمریکا در یک اقدام تازه جنجالی دیگر،دیوان کیفری بین المللی را تحریم کرد.این اقدام ساعاتی پس از اهدای جایزه صلح نوبل به «ناوی پیلای» قاضی سابق این دیوان
صورت گرفت.
تصمیم دولت آمریکا برای گسترش تحریم دیوان کیفری بین‌المللی، با واکنش‌های گسترده‌ای روبه‌رو شده است.
سازمان ملل، اتحادیه اروپا، کانادا و ژاپن ضمن انتقاد از تصمیم ترامپ در تحریم دیوان کیفری بین‌المللی، نسبت به تضعیف استقلال دستگاه قضایی بین‌المللی و محدودشدن امکان رسیدگی به جنایات جنگی هشدار دادند. در مقابل، بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر رژیم صهیونیستی از این اقدام واشنگتن استقبال کرد.
اتحادیه اروپا بر ضرورت حفظ استقلال دیوان تأکید کرده و آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل نیز این اقدام را ضربه‌ای جدی به تلاش‌های جمعی برای تحقق عدالت کیفری بین‌المللی دانسته است. این اختلاف در شرایطی شدت گرفته که دیوان کیفری بین‌المللی پیش‌تر حکم بازداشت نتانیاهو و یوآو گالانت، وزیر جنگ پیشین رژیم صهیونیستی را در ارتباط با اتهام‌های مربوط به جنگ غزه صادر کرده بود.
استقلال دیوان باید حفظ شود
در این راستا اتحادیه اروپا با ابراز تأسف عمیق از تصمیم آمریکا، دیوان کیفری بین‌المللی را یکی از ارکان نظم بین‌المللی مبتنی بر قواعد و پاسخ‌گویی عاملان نقض قوانین بین‌المللی دانست.
در بیانیه این اتحادیه آمده است که دیوان در رسیدگی به جدی‌ترین جرائم، از جمله نسل‌کشی، جنایت علیه بشریت و جنایات جنگی، نقشی اساسی دارد. اتحادیه اروپا تأکید کرده است که دیوان علیه دولت‌ها فعالیت نمی‌کند، بلکه بر اساس اصل «تکمیلی بودن صلاحیت» زمانی وارد عمل می‌شود که نظام قضایی کشورها نخواهند یا نتوانند به‌طور واقعی و مؤثر به جرائم مشمول صلاحیت آن رسیدگی کنند.
این اتحادیه همچنین حمله یا تهدید علیه دیوان، مقام‌ها، کارکنان و افراد همکار با آن را غیرقابل‌قبول خوانده است. بروکسل، تأخیر در اجرای تحریم‌ها را فرصتی برای گفت‌وگو دانسته است و از واشنگتن خواست این اقدام خود را لغو کند. اتحادیه اروپا همچنین اعلام کرده به حمایت از دیوان ادامه می‌دهد و در صورت لزوم، برای تضمین فعالیت مؤثر آن اقدام خواهد کرد.
پیامدهای تحریم
همزمان دانمارک، سوئد، اتریش، پرتغال، بلژیک، سوئیس و هلند از جمله کشورهای اروپایی هستند که با تحریم‌های آمریکا علیه دیوان کیفری بین‌المللی مخالفت کردند. وزیر امور خارجه دانمارک با اعلام مخالفت شدید کشورش، هشدار داد که این اقدام می‌تواند پیامدهای گسترده‌ای برای فعالیت دیوان و تحقیقات مربوط به جدی‌ترین جرایم بین‌المللی داشته باشد.
وزیر امور خارجه سوئد نیز از تصمیم واشنگتن ابراز تأسف کرد و بر حمایت این کشور و اتحادیه اروپا از نقش دیوان در پاسخ‌گو کردن عاملان جرائم و اجرای عدالت برای قربانیان تأکید کرد. مقام‌های اتریش و پرتغال هم درباره پیامدهای تحریم برای استقلال قضایی و مقابله با بی‌کیفرمانی ابراز نگرانی کردند. هلند، میزبان دیوان در شهر لاهه نیز این تصمیم را عمیقاً تأسف‌بار دانست و به مهلت شش‌ماهه پیش از اجرای برخی محدودیت‌ها به‌عنوان فرصتی برای گفت‌وگو اشاره کرد. وزیر امور خارجه بلژیک نیز خواستار بررسی فعال‌سازی «قانون مسدودساز» اتحادیه اروپا شد؛ سازوکاری که می‌تواند برای مقابله با آثار برخی تحریم‌های فراسرزمینی آمریکا بر شرکت‌ها و نهادهای اروپایی به کار گرفته شود.
وزیران امور خارجه انگلیس، دانمارک، فرانسه، آلمان، ایتالیا، هلند، کانادا و ژاپن نیز در بیانیه‌ای مشترک مخالفت خود را اعلام کردند و درباره پیامدهای تحریم‌ها برای فعالیت دیوان، کارکنان و خانواده‌های آنان هشدار دادند. این کشورها بر ضرورت گفت‌وگوی سازنده با کشورهایی که عضو اساسنامه رم نیستند، تأکید کردند.
ضربه جدی به عدالت بین‌المللی
آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل متحد نیز تصمیم دولت آمریکا را محکوم کرد.
بر اساس بیانیه سخنگوی دبیرکل، این اقدام ضربه‌ای جدی به تلاش جمعی برای تحقق عدالت کیفری بین‌المللی وارد می‌کند؛ حوزه‌ای که دیوان یکی از ارکان اصلی آن است. وی گفت نگرانی سازمان ملل این است که محدودیت‌های مالی و تجاری، توانایی دیوان را برای رسیدگی به پرونده‌ها و انجام وظایف قانونی‌اش کاهش دهد.
انتقاد حماس و استقبال نتانیاهو
در چنین شرایطی جنبش حماس، تحریم دیوان را تلاشی برای حمایت از مقام‌های اسرائیلی در برابر پاسخ‌گویی به اتهام‌های مربوط به جنگ غزه دانست و از کشورهای جهان خواست در برابر این تصمیم موضع بگیرند.
این جنبش تأکید کرد پیگیری جرائم سنگین نباید تحت تأثیر فشارهای سیاسی قرار گیرد و کشورهای عضو اساسنامه رم باید از دیوان حمایت کنند. در مقابل، نتانیاهو از تصمیم آمریکا استقبال و از ترامپ و روبیو تشکر کرد. او دیوان را نهادی سیاسی خواند که به ادعای وی، حاکمیت ملی و امنیت دموکراسی‌ها را تهدید می‌کند.
تلاش برای محدودکردن فعالیت‌های دیوان
دولت ترامپ در اقدام جدید خود، تحریم‌ها را از مقام‌های دیوان فراتر برده و خود این نهاد را هدف قرار داده است. مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا اعلام کرد واشنگتن با ممنوع کردن معاملات با دیوان و محدود کردن دسترسی آن به منابع مالی و خدمات آمریکایی، درصدد کاهش توان عملیاتی این نهاد است. این اقدامات در ادامه فرمان اجرایی شماره ۱۴۲۰۳ ترامپ انجام می‌شود که پیش‌تر زمینه تحریم مقام‌های دیوان را فراهم کرده بود.
دولت آمریکا مدعی است دیوان با پیگیری پرونده‌هایی علیه شهروندان آمریکایی و مقام‌های اسرائیلی، از صلاحیت خود فراتر رفته و حاکمیت ملی آمریکا را تهدید می‌کند. تحریم‌های جدید، دارایی‌های دیوان در حوزه قضایی آمریکا را هدف می‌گیرد و شرکت‌ها و اشخاص آمریکایی را ملزم می‌کند روابط تجاری خود با این نهاد را در مهلت تعیین‌شده خاتمه دهند. برای برخی فعالیت‌های ضروری، از جمله خدمات فناوری اطلاعات و امور مربوط به بازداشت‌شدگان، استثناهایی در نظر گرفته شده
است.
روبیو هشدار داده است که اگر دیوان آنچه واشنگتن تهدید علیه شهروندان آمریکایی می‌داند پایان ندهد، دولت ترامپ تلاش برای تضعیف و برچیدن این نهاد را ادامه خواهد داد. آمریکا عضو اساسنامه رم نیست و صلاحیت دیوان درباره اتباع خود را نمی‌پذیرد؛ اختلافی که از مدت‌ها پیش میان واشنگتن و این نهاد وجود داشته است.
شما چه نظری دارید؟