گروه شهرستان‌ها: «تاب آوری» همانند واژگان دیگر نظیر «ناترازی»، از چند ماه قبل به جزو لاینفک سخنرانی مسئولان تراز بالای کشورمان بدل شده است ؛ کلماتی که برای مردم به عنوان مخاطب اصلی ، شناخته شده اما شاید چندان خوشایند نباشد چرا که معمولا به افزایش تلاش برای تحمل چالش ها تعبیر می شود.
تاب‌آوری به‌عنوان یکی از مؤلفه‌های اساسی پایداری و توسعه جوامع، نقش مهمی در مواجهه با بحران‌ها، عبور از دشواری‌ها و حفظ انسجام و همبستگی اجتماعی دارد؛ ظرفیتی که تقویت آن بیش از هر چیز به مشارکت مردم، اعتماد عمومی و فعال شدن ظرفیت‌های محلی وابسته است.
تاب آوری در شرایط فعلی کشورمان فقط یک ویژگی فردی نیست بلکه باید در سطح جامعه پدیدار و عیان شود؛ بر همین اساس افزایش تاب آوری می تواند ایران را در برابر فشارها و بحران ها ایمن کند.
دولت چهاردهم که از ابتدای کار خود تاکنون انواع چالش ها و معضلات نظیر جنگ و تشدید تحریم ها را تجربه کرده ، ماه هاست سعی می کند با واژه های مذکور، مردم را برای عبور از این برهه حساس تاریخی یاری دهد اما این مهم تحقق نخواهد نیافت مگر این که پیش نیازهای آن فراهم شود.به گفته کارشناسان ، افزایش تاب آوری مردم مستلزم ارتقای توان جوامع محلی در اقصی نقاط ایران اعم از روستایی و شهری برای شناسایی و حل مسائل، کاهش آسیب‌های اجتماعی و گسترش مشارکت عمومی است. در این میان محله ها ومساجد به‌عنوان بسترهای شکل‌گیری ارتباطات اجتماعی و همبستگی مردمی می‌توانند نقش مؤثری در شناسایی مسائل، جلب مشارکت شهروندان و تقویت شبکه‌های حمایتی ایفا کنند.
برنامه دولت برای تقویت مشارکت های مردمی
دستیار اجتماعی رئیس جمهوری دیروز در دیدار با استاندار لرستان با تاکید بر اهمیت تقویت تاب‌آوری اجتماعی و توانمندسازی جامعه مدنی گفت: دولت با اجرای برنامه‌های محله‌محور، تقویت مشارکت های مردمی ، ارتقای سرمایه اجتماعی و افزایش توان جامعه در مواجهه با چالش‌ها را دنبال می‌کند.
علی ربیعی تصریح کرد: تاب‌آوری اجتماعی از جمله برنامه‌های محوری دولت است و این برنامه در سطوح مختلف و با توجه به شرایط هر استان دنبال می شود و تدوین و اجرای برش‌های استانی آن در دستور کار قرار دارد.
وی ارتقای توانمندی جامعه مدنی و استفاده از ظرفیت‌های اجتماعی برای حل مسائل را از دیگر محورهای این برنامه دانست و افزود: در این چارچوب استفاده از ظرفیت گروه‌های مختلف اجتماعی و شکل‌گیری نظام مشاوره‌ای در سطح فرمانداری‌ها و استان با هدف تقویت مشارکت اجتماعی و بهره‌گیری از دیدگاه‌های اقشار مختلف دنبال می‌شود.
ربیعی شکل‌گیری روحیه جمعی و افزایش همکاری و مشارکت اجتماعی در لرستان را از نقاط قوت این استان دانست و تصریح کرد: برخی اقدامات و تجربه‌های شکل‌گرفته در این زمینه از جمله نظام مشاوره‌ای با گروه‌های اجتماعی در سطح استان و فرمانداری‌ها می‌تواند به‌عنوان الگویی برای سایر مناطق مورد توجه قرار گیرد.
دولت باید پشتوانه عبور از بحران باشد
معاون سلامت اجتماعی سازمان بهزیستی در گفت و گو با خبرنگار «اطلاعات» اظهار داشت: تاب‌آوری اجتماعی در شرایط بحران، مفهومی فراتر از توانایی فردی مردم برای مدیریت مشکلات است و تحقق آن به مجموعه‌ای از سیاست‌های حمایتی، اقتصادی، اجتماعی و روانی نیاز دارد. در این میان، حمایت دولت از اقشار آسیب‌پذیر، گفت‌وگوی صادقانه با مردم، تقویت سرمایه اجتماعی و استفاده از ظرفیت‌های محلی و مشارکت مردمی، از مهم‌ترین عوامل افزایش تاب‌آوری جامعه به شمار می‌روند.
دکتر حسن موسوی چلک، با تأکید بر اهمیت تاب‌آوری اجتماعی در شرایط بحرانی، افزود: تاب‌آوری را نباید صرفاً به مهارت‌های فردی مردم محدود کرد؛ چراکه در بحران‌های گسترده و طولانی‌مدت، عملکرد دولت و میزان حمایت نظام حکمرانی از مردم، نقش تعیین‌کننده‌ای در افزایش یا کاهش اعتماد عمومی و توانایی جامعه برای عبور از بحران دارد.
تاب‌آوری به معنای فراموش کردن مشکلات نیست
معاون سلامت اجتماعی سازمان بهزیستی تصریح کرد: تاب‌آوری به معنای فراموش کردن مشکلات یا نادیده گرفتن آسیب‌ها نیست، بلکه به این معناست که فرد یاد می‌گیرد چگونه با وجود دشواری‌ها، شرایط را مدیریت کند و از بحران عبور کند. این موضوع بخشی از تجربه و مهارت فردی است.
وی در ادامه با انتقاد از نگاه صرفاً فردمحور به تاب‌آوری گفت: نباید تصور کنیم که همه مسائل و مشکلات را خود افراد باید به‌تنهایی مدیریت کنند. مشکلاتی مانند بیکاری، دسترسی به دارو، درمان و خدمات بیمه‌ای، مسائلی نیستند که صرفاً به توانایی و مهارت فردی مردم مربوط باشند. این موارد به نوع برنامه‌ریزی، سیاستگذاری دولت‌ها نیز وابسته‌اند.
موسوی چلک ادامه داد: تاب‌آوری اجتماعی زمانی به‌درستی شکل می‌گیرد که از یک سو مردم مهارت‌های فردی و اجتماعی لازم را برای مواجهه با شرایط دشوار داشته باشند و از سوی دیگر، دولت و نظام حکمرانی نیز با سیاستگذاری مناسب، حمایت اقتصادی و اجتماعی، تأمین خدمات ضروری، اطلاع‌رسانی شفاف و تقویت اعتماد عمومی، پشتوانه لازم را برای عبور جامعه از بحران فراهم کنند.
تاب‌آوری اقتصادی؛ضرورتی برای حفظ معیشت
معاون سلامت اجتماعی سازمان بهزیستی کشور با بیان این که تاب‌آوری اجتماعی ابعاد مختلفی دارد، گفت: در شرایط بحران، تاب‌آوری فقط به بُعد فردی محدود نمی‌شود. هر فرد باید مهارت‌های لازم را برای مدیریت شرایط دشوار داشته باشد. تاب‌آوری اجتماعی مفهومی فراتر از توانایی‌های فردی است و کل جامعه را در بر می‌گیرد. بنابراین، وقتی درباره تاب‌آوری اجتماعی صحبت می‌کنیم، باید مجموعه‌ای از ابعاد اقتصادی، روانی، اجتماعی و ارتباطی را در نظر بگیریم.
وی یکی از مهم‌ترین ابعاد این موضوع را تاب‌آوری اقتصادی دانست و افزود: در شرایطی که معیشت مردم و حمایت از خانواده‌ها اهمیت بیشتری می‌یابد، باید برنامه‌ریزی‌ها به‌گونه‌ای باشد که زندگی اقتصادی مردم با اختلال جدی مواجه نشود. جنگ، تحریم‌ها و فشارهای ناشی از بحران، علاوه بر مردم، صنایع، مشاغل، صادرکنندگان و واردکنندگان را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهد. بنابراین، تقویت تاب‌آوری اقتصادی می‌تواند به مدیریت بهتر شرایط کشور در حوزه اقتصاد کمک کند.
حفظ آرامش روانی و دسترسی به خدمات مشاوره‌ای
موسوی چلک با تأکید بر اهمیت تاب‌آوری روانی اظهار داشت: یکی دیگر از ابعاد مهم تاب‌آوری، حفظ آرامش ذهنی مردم است. در شرایط بحران، باید تلاش کنیم نگرانی‌های مردم در حوزه سلامت روان کاهش یابد و دسترسی آن‌ها به خدمات روان‌شناسی، مشاوره و خدمات اجتماعی افزایش یابد. همچنین لازم است از اجرای برنامه‌ها و تصمیم‌های شوک‌آور که ممکن است آرامش روانی جامعه را خدشه‌دار کند، پرهیز شود.
موسوی چلک با اشاره به اقدامات انجام‌شده در دوران جنگ برای حمایت روانی از مردم گفت: دسترسی مردم به خدمات ضروری در این شرایط اهمیت زیادی دارد. برای مثال، در دوران جنگ، سامانه صدای مشاور (۱۴۸۰) را به‌صورت شبانه‌روزی و رایگان در اختیار مردم قرار دادیم تا مردم بتوانند در صورت نیاز از خدمات مشاوره‌ای استفاده کنند. این اقدام این پیام را به مردم منتقل می‌کند که حاکمیت در کنار آن‌هاست و برای حمایت روانی و اجتماعی از آنان برنامه دارد.
گفت‌وگوی صادقانه با مردم
معاون سلامت اجتماعی سازمان بهزیستی کشور، موضوع فضای مجازی و امنیت اطلاعات را هم از دیگر ابعاد تاب‌آوری اجتماعی دانست و تصریح کرد: تهدیدهایی که در حوزه امنیت اطلاعات وجود دارد و همچنین محدودیت یا قطع اینترنت، می‌تواند برای بخش‌هایی از جامعه مشکلات جدی ایجاد کند. بنابراین، پاسخگویی به نیازهای مردم در این حوزه و توجه به آثار اجتماعی و اقتصادی محدودیت‌های ارتباطی، می‌تواند به افزایش اطمینان و اعتماد عمومی کمک کند.
وی با تأکید بر ضرورت گفت‌وگوی صادقانه با مردم افزود: مردم باید در جریان شرایط، تصمیم‌ها و اقدامات قرار بگیرند. وقتی اطلاع‌رسانی شفاف و صادقانه باشد، نه فقط زمینه اعتراض و نارضایتی کاهش، بلکه همراهی و مشارکت مردم نیز افزایش می‌یابد.
اقشار آسیب‌پذیر باید در اولویت حمایت‌ها باشند
موسوی چلک با تأکید بر این که دولت باید در شرایط بحرانی توجه ویژه‌تری به گروه‌های توانیاب، سالمندان و بیماران، به‌ویژه بیمارانی که نیازهای درمانی مستمر دارند، داشته باشد و حمایت‌های لازم را از آن‌ها به عمل آورد، افزود: این حمایت‌ها فقط به رفع نیازهای فوری محدود نمی‌شود، بلکه در ایجاد اطمینان و اعتماد عمومی هم نقش مهمی دارد و وقتی مردم ببینند دولت در شرایط دشوار از اقشار آسیب‌پذیر حمایت می‌کند، همراهی و همکاری بیشتری با سیاست‌ها و برنامه‌های دولت خواهند داشت .
معاون سلامت اجتماعی سازمان بهزیستی کشور ادامه داد: تجربه بحران‌های مختلف، از جنگ و سیل گرفته تا همه‌گیری کرونا، نشان داده است که نوع حمایت و نحوه مواجهه دولت‌ها با مردم در شرایط بحرانی، می‌تواند میزان سازگاری یا ناسازگاری جامعه با بحران را تعیین کند. هر جا حمایت‌ها متناسب با نیاز مردم باشد و گروه‌های آسیب‌پذیر مورد توجه قرار بگیرند، مردم سازگاری، همراهی، مشارکت و اعتماد بیشتری خواهند داشت. بنابراین، بحران می‌تواند حتی فرصتی برای افزایش سرمایه اجتماعی باشد، اما اگر حمایت و توجه لازم وجود نداشته باشد، ممکن است زمینه‌های اعتراض و نارضایتی را افزایش دهد.
مسجدمحوری؛ ظرفیتی برای تقویت مشارکت
موسوی چلک با اشاره به اهمیت طرح‌های محله‌محوری و مسجدمحوری در مدیریت بحران اظهار داشت: استفاده از ظرفیت‌های محلی و مشارکت مردم در مدیریت شرایط بحران اهمیت بسیاری دارد. طرح‌های محله‌محوری و مسجدمحوری به همین دلیل مهم هستند که مردم را به میدان می‌آورند و امکان مشارکت مستقیم آن‌ها را در مدیریت مسائل و پاسخگویی به نیازهای جامعه فراهم می‌کنند.
وی با تأکید بر این که مشارکت مردم به‌تنهایی و بدون پشتوانه و حمایت دولت نمی‌تواند استمرار یابد، گفت: اگر قرار است مشارکت‌های مردمی در محلات پایدار باشد، باید زمینه‌سازی، ظرفیت‌سازی و حمایت‌های لازم از سوی دولت و دستگاه‌های مسئول انجام شود.
معاون سلامت اجتماعی سازمان بهزیستی کشور یکی از مؤلفه‌های اصلی پایداری مشارکت مردم در محلات را سرمایه اجتماعی دانست و گفت: اگر سرمایه اجتماعی در جامعه بالا نباشد، مشارکت‌های مردمی هم ممکن است استمرار و پایداری لازم را نداشته باشند.
شما چه نظری دارید؟