دکتر محمدعلی فیاض‌بخش

بیست و یکم آبان ماه همه ساله یادآور خزانی مضاعف برای دانش‌آموختگان مکتب و مدرسه علوی است. در چنین روزی در سال ۱۳۵۲، صبحگاهان که به مدرسه پای نهادیم، در و دیوار را آکنده از غم و اندوه یافتیم. برگریز خزان آن روز بار غم رحلت استاد رضا روزبه را نیز غمگینانه بر دوش نشانده بود. 
در یک چشم دیدیم که آن قامت نستوه اگرچه آرام گرفته است، چه تلاطم و تموّجی را در همه‌ی آفاق برانگیخته است؛ طمأنینه‌ی صدای پرجوهرش هرچند به خاموشی گرائیده، چه پژواکی را در سرسرای زمانه و گیتی درافکنده است؛ برق نگاهی که هرچند بی‌فروغ شده، چه شعله‌هایی را در دل‌ها به هیمه‌ی عمری مجاهدت و تربیت به التهاب و لهیب کشانده است...
نقل مرحوم علامه کرباسچیان در چگونگی یافتن مرحوم استاد رضا روزبه برای تصدی مدیریت مدرسه، هرچند بارقه‌هایی از امداد و مسببات غیبی را در ذهن متبادر می‌کند، انگیزه‌مندی و تلاشگری وی را در یافتن همفکرانی دین‌مدار نیز سخت متجلی می‌سازد. در آن روزگاران، یافتن افرادی که به ظاهر، صلاحیت چنین مسئولیتی را داشته باشند چندان دشوار نبود و شناسایی چنین افرادی که فقط ویژگی‌های مدیریت آموزشی را احراز کرده باشند در توان جست‌وجوگری علامه بسیار سهل و آسان می‌نمود. 
نگاهی به تاریخ فعالیت مدرسه‌داری در آن روزگار صحت این ادعا را به اثبات می‌رساند. لیک وسواس و بلکه همه‌ی هدف علامه آن بود تا بستری را که برای مدرسه می‌گسترد جز به زفافِ عفاف و طهارت تربیت دینی حجله نپردازد.
هرچند این قلم سرشکسته‌تر از آن می‌نماید تا از روزبه(ره) بسراید، و نیز صاحب این رقم توفیق بلندی در درک نزدیک آن شاهد قدسی نداشته است، باید گفت که حضور وجود روزبه، خود هیمه‌ای گرمی‌بخش و جان‌فروز برای سر کشیدن هرچه پرلهیب‌تر آتش خلوص دینی علامه بود.
 مرحوم روزبه به حق وجودی پیچیده در هاله‌ای از قدس بود و حضوری سراپا مراقبانه در پیشگاه پروردگار خود داشت. تعبیر «سلمان» در مورد او، که بازآفریده‌ای از ذوق برخی همکاران و شاگردان اوست، الحق دشواری درک مقام صاحب اصلی این اسم را آسان می‌کند.
 عنایت و حساسیت عجیب استاد روزبه(ره) بر خلوص فهم دینی و مبانی شریعت جای گفت‌وگو نداشت؛ همان شخصیتی که هیمنه‌ی علمی او در بسیاری از رشته‌ها همچون ریاضی و فیزیک و نجوم و طبیعیّات حیرت‌آور و اعجاب‌انگیز می‌نمود. 
روزبه ذوب در قرآن و عترت بود. همچنین در طریقت تعبد شریعت در اوج ادب بندگی می‌زیست. نشانه‌های صدق‌آمیز شریعت، که در وجود روحانیان راستین متجلی بود، برای روزبه از هر سنگ ‌نشانی برای ره کشیدن به کعبه‌ی مقصود، درخشان‌تر و حجت‌آورتر می‌نمود. 
یکی از شاگردان وی می‌گفت: «در فاصله‌ی اندکی پس از فارغ‌التحصیلی از دبیرستان، به کسوت روحانیت درآمدم. 
برخورد مرحوم استاد روزبه را با خودم در فرسنگ‌ها فاصله، نسبت به اندک زمان پیش‌تر که شاگردش بودم، یافتم. با دیدن من به تمام قامت برمی‌خاست، دست بر سینه‌ی ادب می‌گذاشت و چشم حیا بر زمین فرو می‌فکند و من، شاگرد همین دیروز و بلکه هم امروز‍ روزبه، شگفتی می‌کردم و شرم می‌بردم.»
روزبه در دولت درویشی و عز قناعت منزل گزیده بود و نشان داد که در اوج علم و دین می‌توان ساده زیست و سودای دنیا را به سود آخرت وانهاد.
در این بازار اگر سودی است با درویش خرسند است خدایا منعمم گردان به درویشی و خرسندی۱ 
مدیریت مدرسه را به طمطراق فضل‌فروشی‌های رایج زمانه ترجیح داد و گمنامی و بی‌نشانی را به مذبح منزلت‌خواهی زودگذر دنیا نکشاند. خانه‌ای داشت زیر بازارچه‌ای نزدیک امام‌زاده یحیی. آنها که بدان بارگاه بار حضور یافته بودند می‌گویند که در آن خانه هیچ نبود جز دولت استغنا و بی‌نیازی. آن شب که سحرگاهش موعد عروج وی بود، عیادت‌کنندگان در آن خانه، نیمی بر خاک نشسته بودند و نیمی دیگر بر چادر شبی کهنه و مندرس؛ که:
ما آبروی فقر و قناعت نمی‌بریم 
با پادشه بگوی که روزی مقدّر است۲
جمله‌ی تاریخی وی که همچون بیت الغزلی ماندگار در واپسین روزهای حیاتش سرود، همچنان بر تارک تاریخ مکتب علوی جاودانه خواهد ماند: «اگر به روزگار ابتدای جوانی‌ام بازگردم، همین راهی را خواهم رفت که تاکنون رفته‌ام.» علامه‌ی بزرگ نیز دو هفته پیش از عروج در بستر ارتحال چنین سرود: «پدر شما عازم یک سفر شیرین الهی است.»
به راستی اینان که بودند؟ و از کدام رحیق مختوم، پیش از آن ختام مسک موعود، نوشیده بودند؟ مرحوم علامه، در ترجیع‌بند سخنانش، به خصوص در دهه‌ی پایانی عمر خود همواره از روزبه می‌گفت و حلقه‌ی اشک بر دریچة چشمانش کوبه می‌کرد و آنگاه مخاطبان را به قضاوت فرا می‌خواند که: «آیا روزبه، که در شدت زهد و اوج بصیرت و انتهای طهارت زیست، امروز بلنداختر و سعید و جاودانه است یا آنان که حطام دنیا را در ترازوی وارستگی و آزادمردی، به زر قلب آلودند و به تراز ناراست، زندگی به پایان بردند؟» چه تصادف میمون و خوش‌پیامی بود که علامه نیز پس از سی سال، در پی وفات روزبه در کنار او آرمید و در برزخ نورانی روزبه نیز وی را جز در کنار خویش نپسندید.
بودند در این جهان به یک عهد
خفتند در آن جهان به یک مهد۳

پی‌نویس‌ها:
۱ و۲. دیوان حافظ
۳. خمسه‌ی نظامی، مثنوی لیلی و مجنون