به گزارش اطلاعات آنلاین، در گزارش نیویورک تایمز چنین ادعا شده است که همپوشانی جغرافیایی فراوانی بین شبکه گسترده سدهای ایران و تأسیسات موشکی زیرزمینی که هدف حملات ایالات متحده و اسرائیل قرار گرفتهاند، وجود دارد و کارشناسان معتقدند برخی از پروژههای آبی ممکن است به تداوم عملیات نظامی کمک کرده باشند.
مکانهای حملات هوایی ایالات متحده و اسرائیل علیه تأسیسات موشکی زیرزمینی ایران، پژوهشگران را بر آن داشته تا به معمایی دیرینه دوباره بپردازند: چرا تهران صدها سد و سامانههای گسترده انتقال آب ساخته است؛ از جمله در مناطق دورافتاده که توجیه ارزش اقتصادی آنها دشوار به نظر میرسد؟ بررسیهای جغرافیایی نشاندهنده همپوشانی زیاد میان برخی از این پروژهها و تأسیسات نظامی محرمانه ایران است؛ موضوعی که این احتمال را مطرح میکند که زیرساختهایی که ظاهراً با هدف رفع کمبود آب احداث شدهاند، ممکن است برای پشتیبانی از برنامه موشکی کشور نیز طراحی شده باشند.
این نظریه در بستر بحران شدید آبی مطرح میشود که میلیونها ایرانی را تهدید کرده است. سال گذشته، مقامات هشدار دادند که اگر خشکسالی طولانیمدت ادامه یابد، تهران - که بیش از ۱۰ میلیون نفر در آن ساکنند - ممکن است در نهایت به شهری سکونتناپذیر تبدیل شود. مشکلات آبی کشور طی دههها شکل گرفتهاند؛ به طوری که دورههایی از بهبود نسبی وضعیت، جای خود را به کمبودهایی دادهاند که روز به روز شدیدتر شدهاند.
با این حال، خشکسالی تنها بخشی از ماجراست. کارشناسان ایرانی بارها هشدار دادهاند که سیاستهای دولتی، روند تخلیه منابع آبی کشور را تسریع کرده است. سدسازیهای بیرویه، برداشت غیرمجاز از آبهای زیرزمینی و شیوههای ناکارآمد کشاورزی، همگی در ایجاد بحرانی نقش داشتهاند که نمیتوان آن را صرفاً با کمبود بارندگی توجیه کرد.
گزارشی در نیویورک تایمز نشان میدهد که برخی از تصمیمات زیرساختی که محققان محیط زیست را متحیر کرده، ممکن است بُعد نظامی دیگری نیز داشته باشند. این شواهد، ضمنی هستند و عمدتاً بر اساس شباهتهای بین مکان سدها و تأسیسات موشکی مورد اصابت قرار گرفته در طول جنگ بنا شدهاند. این روزنامه تأکید کرد که پنهانکاری پیرامون تأسیسات نظامی ایران، تعیین اینکه آیا پروژههای آبی مشخصاً برای خدمت به آنها ساخته شدهاند یا خیر را غیرممکن میکند.
برای نیما شکری، محقق امنیت آب در دانشگاه فنی هامبورگ در آلمان، این احتمال از سالها مطالعه برنامه سدسازی ایران ناشی شده است. تیم تحقیقاتی او حداقل ۵۳۳ سد در سراسر کشور را مستند کرده بود که طبق استانداردهای منطقهای، تعداد فوقالعاده زیادی است. او مدتها این سوال را مطرح کرده بود که چرا مقامات با وجود شواهد فزایندهای از پیامدهای زیستمحیطی چنین پروژههایی، به سرمایهگذاری در آنها ادامه میدهند.
نقطه عطف بهار امسال فرارسید، زمانی که شکری نقشه حملات هوایی علیه تأسیسات مشکوک موشکی ایران را بررسی کرد. اهداف، یک قوس پهن در سراسر کشور را تشکیل میدادند که از شمال به جنوب امتداد داشت. در کمال تعجب، این الگو شباهت زیادی به نقشهای داشت که تیمش قبلاً تهیه کرده بود و توزیع سدها را نشان میداد. چیزی که زمانی در مورد مدیریت مشکوک آب سوال بود، به سوالی در مورد اینکه آیا این پروژهها هدف دیگری را دنبال میکنند، تبدیل شد.
چگونه زیرساختهای آبی میتوانند از پایگاههای موشکی زیرزمینی پشتیبانی کنند
کارشناسان نظامی میگویند این ارتباط احتمالی یک توضیح عملی دارد. تأسیسات تسلیحاتی زیرزمینی به برق و آب قابل اعتماد نیاز دارند، به ویژه هنگامی که در مناطق کوهستانی دورافتاده فعالیت میکنند. اتصال چنین تأسیساتی به زیرساختهای مستقل میتواند آسیبپذیری آنها را در برابر حملات به شبکه برق ملی و سیستمهای آب غیرنظامی کاهش و به عملیات نظامی اجازه دهد در طول یک درگیری طولانیمدت ادامه یابد.
دنی سیترینوویچ، یک مقام ارشد سابق اطلاعات نظامی اسرائیل که در ایران تخصص داشت و اکنون محقق موسسه مطالعات امنیت ملی (INSS) است، به نیویورک تایمز گفت که چنین ترتیباتی میتواند به تهران در حفظ تداوم عملیاتی کمک کند. او استدلال کرد که ایران انگیزه راهبردی قوی برای اطمینان از عدم وابستگی کامل تأسیسات نظامی حیاتی به تأسیسات غیرنظامی دارد و سرمایهگذاری در زیرساختهای جایگزین، از جمله سدها و پروژههای آبی، را به یک جزء محتمل در برنامهریزی نظامی خود تبدیل میکند.
خود این تأسیسات در راهبرد دفاعی ایران نقش محوری دارند. تهران سالها صرف توسعه مجتمعهای زیرزمینی به شدت مستحکم کرده که اغلب در اعماق کوهها حفر میشوند، جایی که موشکهای بالستیک و پهپادها میتوانند در آنجا نگهداری، برای پرتاب آماده و در برخی موارد ساخته شوند. مقامات ایرانی از این تأسیسات به عنوان شهرهای موشکی یاد میکنند. فرزین ندیمی، متخصص نظامی ایران در موسسه واشنگتن برای سیاست خاور نزدیک، تخمین میزند که این کشور حداقل 30 سایت از این دست دارد. تنها تعداد انگشتشماری از کشورها، از جمله کره شمالی، شبکههای نظامی زیرزمینی را در مقیاسی قابل مقایسه توسعه دادهاند.
نیویورک تایمز دو منطقه را شناسایی کرد که محققان معتقدند رابطه بین پروژههای زیرساختی، تأسیسات نظامی و فعالیتهای زیستمحیطی در آنها نیازمند بررسی دقیقتر است. هر دو شامل مکانهایی هستند که قبلاً به دلایل ظاهراً نامرتبط توجه را به خود جلب کرده بودند، اما بعداً در زمینه عملیات نظامی علیه ایران اهمیت یافتند. اولین مورد استان یزد در مرکز ایران است، جایی که یک پروژه بلندپروازانه برای انتقال آب از کوههای زاگرس توسعه داده شد. امیر آقاکوچک، محقق آب در دانشگاه کالیفرنیا، سالها توجیه چنین سرمایهگذاری بزرگی را زیر سوال برده بود.
پس از حملات هوایی در ماه مارس و گزارشهایی مبنی بر وجود یک تأسیسات موشکی بزرگ در این منطقه، او شروع به بررسی این موضوع کرد که آیا الزامات نظامی ممکن است بر برنامهریزی پروژه تأثیر گذاشته باشد. کوههای زاگرس همچنین در جنگ حضور داشتند، زمانی که یک خلبان آمریکایی پس از سقوط هواپیمایش از منطقه نجات یافت. دومین مکان استان هرمزگان در جنوب ایران است، جایی که بنیاد میراث حیات وحش پارسیان کارهای حفاظتی مربوط به گونه نادر گوسفند وحشی لارستان را انجام داده بود. در ۱۴ ژوئیه، هواپیماهای آمریکایی به اهدافی در این منطقه حمله کردند و ارتش آمریکا زیرساختهای نظامی و سامانههای دفاع ساحلی را اهداف عملیات معرفی کرد.
این حملات عنصر دیگری را به تلاشهای محققان برای درک دلیل حساسیت مقامات نسبت به کارهای زیستمحیطی در این استان اضافه کرده است. این نظریه نوظهور ثابت نمیکند که سدهای ایران برای پنهان کردن یا حفظ برنامه موشکی آن ساخته شدهاند. اما همپوشانی آشکار بین پروژههای آبی، مناطق نظامی محدود شده و مکانهای حمله هوایی، دلیل جدیدی را برای محققان فراهم کرده تا تصمیمات زیرساختی را که مدتهاست توجیه آنها از نظر اقتصادی و زیستمحیطی دشوار به نظر میرسد، بررسی کنند. اینکه آیا این پروژهها در درجه اول محصول مدیریت ضعیف آب، برنامهریزی استراتژیک نظامی یا ترکیبی از هر دو بودهاند، هنوز حل نشده است.
اندکی پس از انتشار این گزارش در نیویورک تایمز که به نظر میرسد بیشتر برای توجیه یک عملیات نظامی علیه سدهای ایران تولید و منتشر شده، رئیس مجلس ایران در یک پست توییتری به این گمانهزنی واکنش نشان داد و نوشت: «در حال زمینهچینی برای دور بعدی حملات به زیرساختهای غیرنظامی، کارشناسان آنها به نیویورکتایمز میگویند: سدهای نزدیک به سایتهای موشکی ایران، کاربری دوگانه (نظامی-غیرنظامی) دارند. بسیار خب. قانون جدید: هر سد، بندر یا نیروگاهی که در نزدیکی یک پایگاه آمریکایی یا اسرائیلی قرار دارد، دارای کاربری دوگانه است. ما فقط منطق خودتان را به همان شکل و بدون دخل و تصرف به کار میبریم.»