به گزارش اطلاعات آنلاین به نقل از الجزیره، پس از خروج واشنگتن از این توافق در سال ۲۰۱۸ در دولت اول دونالد ترامپ، رئیس جمهوری آمریکا، تهران سرانجام به تشدید برنامه هستهای خود بازگشت و محدودیتهای اعمالشده در این توافق را کنار گذاشت.
در ژوئن ۲۰۲۵، شورای حکام آژانس بینالمللی انرژی اتمی اعلام کرد ایران دیگر به تعهد خود به پادمانهای هستهای بینالمللی پایبند نیست. تهران این گزارش را رد و آژانس را متهم کرد که بهانهای برای حملات آمریکا و اسرائیل به تأسیسات هستهای ایران، از جمله فردو، نطنز و اصفهان، تنها چند روز بعد در جریان جنگ ۱۲ روزه، داده است.
در ماه مارس امسال، رافائل گروسی، رئیس آژانس بینالمللی انرژی اتمی، گفت که گمان میرود حداقل ۲۰۰ کیلوگرم (۴۴۰ پوند) از مواد غنیشده ایران از حملات آمریکا و اسرائیل جان سالم به در برده و احتمالاً در زیر یا نزدیکی سایت تأسیسات هستهای اصفهان دفن شده باشد. گروسی از آن زمان گفته است که آژانس به دلیل عدم دسترسی نمیتواند میزان یا محل مواد غنیشده ایران را تأیید کند.
آژانس بینالمللی انرژی اتمی سطح غنیسازی ایران را «مایه نگرانی جدی» خوانده است، در حالی که ایالات متحده آن را به عنوان مدرکی مبنی بر اینکه ایران علیرغم سیاست رسمی خود به دنبال سلاحهای هستهای است، عنوان کرده است.
جیدی ونس، معاون رئیس جمهوری ایالات متحده، ماه گذشته در مصاحبهای با خبرگزاری رویترز گفت: «اگر سلاح هستهای نمیخواهید، پس چرا به سوخت غنیشده ۶۰ درصدی نیاز دارید؟ و اگر میخواهید تعهد خود را به عدم ساخت سلاح هستهای نشان دهید، سوخت با غنای بالا نسازید. این یک مسئله بسیار اساسی است.»
رئیس جمهور ترامپ بارها اعلام کرده است هرگز نباید به ایران اجازه داده شود سلاح هستهای تولید کند. مقامهای اسرائیل، که به طور گسترده اعتقاد بر این است که سلاحهای هستهای اعلامنشده خود را دارد، مدتهاست که ایران را به دنبال کردن سلاحهای هستهای متهم میکنند.
بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر موقت اسرائیل، هفته گذشته در یک سخنرانی گفت: «رژیم ایران که به دنبال نابودی اسرائیل است، بار دیگر در تلاش برای احیای برنامه هستهای خود است. ما باید این تهدید وجودی را یک بار برای همیشه از بین ببریم.»
آیا ایران رسماً سیاست عدم سلاحهای هستهای خود را تغییر خواهد داد؟
روزبه پارسی، تحلیلگر ایران و محقق وابسته به دانشکده تاریخ و مطالعات حقوق بشر دانشگاه لوند، به الجزیره گفت که این امر هنوز مشخص نیست، اما «در محدوده احتمالات» است. او گفت که جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران «تمام محاسبات را در تهران به شکلی اساسی تغییر داده است» و اکنون بحثهای آزادتری در مورد تمدید ممنوعیت سلاحهای هستهای توسط رهبر شهید در حال انجام است.
پارسی گفت: «آنچه قبلاً یک نظر حاشیهای بود، یعنی خروج از NPT و احتمالاً رفتن به سمت سلاح هستهای، اکنون چیزی است که در حوزه احتمالات قرار دارد - حتی اگر همه بازیگران اصلی هنوز در مورد آن هشدار میدهند. این یک تصمیم نیست، بلکه نشانهای است که بازدارندگی با توجه به جنگ در حال بازنگری است.»
سیمون مابون، استاد سیاست بینالملل در دانشگاه لنکستر، به الجزیره گفت که یک «دلیل دفاعی کاملاً منطقی» برای تغییر احتمالی سیاست هستهای ایران در داخل کشور در حال ظهور است، اگرچه افزود که چنین تغییری از نظر قانونی و اخلاقی مشکلساز خواهد بود.
مابون به الجزیره گفت: «اگر به منطق هستهای سنتی نگاه کنید، میگوید سلاحهای هستهای نقش دفاعی بسیار قوی در بازدارندگی از اقدامات یک کشور دیگر دارند. با توجه به آنچه اتفاق افتاده است، این منطق برای ایرانیها بسیار منطقی خواهد بود. البته، این چیزی است که عمیقاً مشکلساز است. این خلاف مفاد و روح NPT است، بنابراین خروج از آن را ضروری میکند.»
این برای مذاکرات ایالات متحده و ایران چه معنایی دارد؟
ایالات متحده اصرار داشته است که ایران باید در ابتدای هر گونه مذاکرهای تعهدات هستهای خود را ارائه دهد، در حالی که ایران میخواهد هفت شرط اعلامشده خود، از جمله لغو محاصره، بازگرداندن دسترسی به داراییهای مسدودشده و پایان دادن به خصومتها در همه جبههها، حتی قبل از شروع بحث در مورد برنامه هستهای خود، برآورده شود.
مابون گفت که تغییر در سیاست هستهای ایران «تأثیر چشمگیری بر نحوه تفسیر آمریکاییها و اسرائیلیها از مرحله بعدی این درگیری خواهد داشت»، و اسرائیلیها احتمالاً معتقدند این امر مستلزم «بازگشت به خشونت» است.
مابون افزود: «اینجا جایی است که برخی از خطرات دیگر شروع به ظهور میکنند. تغییر در دکترین ایران، حتی اگر عمداً به عنوان یک تغییر دفاعی در نظر گرفته شده باشد، به راحتی میتواند به صورت تهاجمی تفسیر شود. من فکر میکنم این یک لحظه بسیار بسیار خطرناک است.»