بهناز عسکری - روزنامه اطلاعات| موتابی از ترکیب دو واژه «مو» و «تابی» به معنی تابیدن موی بز است. از تابیدن این موها به یکدیگر، نخهای مویی تولید می شود که «قاتمه» نام دارد و مهم ترین کاربرد این نخهای مویی در تولید سیاهچادر عشایر است. صنعت دستی موتابی که از ارزش هنری بالایی برخوردار است، در گذشته یکی از غنیترین صنایع بومی «بفروئیه» میبد به حساب میآمد.
این هنر دست باعث ایجاد ارتباط بین مردم بفروئیه با عشایر و کوچنشینان که مصرفکننده اصلی محصولات موتابی بودند میشد. در حال حاضر برای جلوگیری از کاهش رونق و استفاده از این محصولات، حمایت ویژه مسئولان از این هنر و بهروز کردن آن ضروری به نظر میرسد.
سارا سلمانی، کارشناس ارشد ایرانشناسی در گفتگو با خبرنگار اطلاعات با اشاره به این که هنر- صنعت موتابی در سال ۱۳۹۳ در فهرست آثار ناملموس ملی ثبت شده است میگوید: موتابی با سابقهای بیش از دو قرن در شهر بفروئیه میبد، جایگاه ویژهای در اشتغال و اقتصاد مردم این منطقه داشت.
وجود ضربالمثلها و روایتهایی در مورد موتابی، علاوه بر آن که به قدمت این هنر- صنعت گواهی میدهد، نشاندهنده هویت شغلی مستقل اصحاب این کار و آمیختگی عمیق آن با فرهنگ مردم است. پیشینه تاریخی و اصیل بودن هنر – صنعتِ موتابی در بفروئیه میبد باعث شده که بسیاری از واژههای به کار بردهشده در آن، بومی بوده و ریشه در لهجه محلی مردمان این شهر داشته باشد.
نقش مهم موتابها
سارا سلمانی میگوید: اوج این هنر- صنعت از اوایل دهه پنجاه تا اواخر دهه شصت بود. در آن دوره، محصولات مستقیم موتابی عمدتا به سیستان و بلوچستان، شیراز و حتی با واسطه به افغانستان و پاکستان صادر میشد و محصولات غیرمستقیم آن در خود بفروئیه و شهرهای میبد، اردکان و یزد مورد استفاده قرار میگرفت.
این پژوهشگر اضافه میکند: موتابها از چنان جایگاه اجتماعی در بفروئیه برخوردار بودند که میتوان از آنها به عنوان یک گروه همبسته اجتماعی با خردهفرهنگ خاص خودشان یاد کرد. هنوز دستکم یکصد نفر از اهالی شهر بفروئیه، موتابی را بلدند و آن طور که به نظر میرسد، این هنر- صنعت میتواند به شهر بفروئیه میبد هویت بدهد و به رونق و توسعه فرهنگی و اقتصادی آن بیفزاید.
ساختاری برای مدیریت پسماند صنعت دامداری
در جامعه سنتی ایران، ساختارهایی برای مدیریت پسماند و دورریزها طراحی شده بود که باعث برگشت دوباره دورریختنیها به چرخه زیستی میشد. موتابی نیز به گونهای یکی از دورریزهای صنعت دامداری را مدیریت میکند، زیرا تبدیل موی بز به نخ و استفاده دوباره آن از وجود پسماند، جلوگیری خواهد کرد.
سلمانی، یکی از کاربردهای مهم نخهای مویی را تولید و بافت سیاهچادرهای عشایر عنوان میکند و میگوید: دلیل استفاده از نخهای مویی در بافت این چادرها، ویژگیهای فیزیکی موهای بز است. در هوای سرد، تارهای مو منقبض میشوند و در نتیجه، روزنههای سیاهچادر بسته شده و گرمای داخل، حفظ میشود. در تابستان، این تارهای مو منبسط شده و هوا در داخل چادر خنکتر میشود.
ضرورت توجه بیشتر دولت به هنر-صنعت
سلمانی با بیان آن که با پیگیریهای شهرداری و شورای شهر بفروئیه، در تیرماه سال گذشته، این شهر به عنوان شهر ملی موتابی معرفی شد اظهار امیدواری میکند که اقداماتی مؤثر به منظور معرفی و فروش بیشتر محصولات این هنر- صنعت انجام شود.
با توجه به این که در کشورهایی مانند چین، افغانستان و مغولستان هم موتابی انجام میگیرد، میتوان با فراهم کردن امکانات و استفاده از تجربیات موتابها در این کشورها در جهت رونق این هنر صنعت، گام برداشت و با شیوههای جدید، این دانش بومی را بهروزتر کرد.
این پژوهشگر با اشاره به ضرورت توجه بیشتر دولت به این هنر- صنعت میگوید: با بهروز کردن موتابی، میتوان از آن بهرههای زیادی برد، به عنوان