به رغم امضای توافق صلح، بسیاری از سران کشورهای غربی بر این باورند که کاستن از فشار دیپلماتیک بر تلآویو هنوز خیلی زود است.
به گزارش ایسنا، پالتیکو نوشت: دیپلماتها، سیاستمداران و مقامات در بروکسل، لندن و دیگر پایتختهای اروپایی میگویند، تخریب غزه و کشته شدن بیش از ۶۰ هزار نفر همچنان نیازمند پاسخگویی و برقراری عدالت است و این منطقه باید بازسازی شود.یکی از مقامات اتحادیه اروپا گفت: «فشار ما هنوز مهم است. اگر میخواهیم همه فشارها برداشته شود، اسرائیل باید به تعهداتش عمل کند».دوسال جنگ در غزه جوامع سراسر اروپا را به شدت دچار اختلاف کرده و در بالاترین سطوح اتحادیه اروپا، شکاف سیاسی جدی به وجود آورده است. با وخیمتر شدن بحران انسانی در غزه، تظاهراتها در حمایت از فلسطین شهرهای اروپایی را فرا گرفت. حتی سران اروپا به «بنیامین نتانیاهو» نخست وزیر رژیم صهیونیستی به شدت انتقاد کرده و او را مقصر قحطی در غزه دانستند.«امانوئل ماکرون»، رئیس جمهوری فرانسه ماه گذشته در کنفرانس ویژه سازمان ملل متحد، رهبری تلاش برای به رسمیت شناختن کشور فلسطین را بر عهده گرفت و درخواستهای بینالمللی از اسرائیل برای پایان دادن به حملاتش و اجازه ورود کمکها به غزه را تقویت کرد. کمیسیون اروپا مجموعهای از تحریمها و مجازاتها را برای توقف تجارت و همکاری با اسرائیل پیشنهاد داد. اما ۲۷ کشور عضو اتحادیه اروپا نتوانستند در مورد کلیات این اقدامات به توافق دست یابند.
با اعلام آتشبس در غزه صهیونیستها برای تغییر شرایط و بهرهبرداری از شرایط موجود به تکاپو افتادند؛ سفیر جدید این رژیم در اتحادیه اروپا به پالتیکو گفت که اتحادیه اروپا اکنون باید تمام تهدیدهای تحریمی را لغو کند و همکاری کامل دوجانبه را از سر بگیرد، زیرا آتشبس به این معنی است که دلیلی برای ادامه محدودیتها وجود ندارد.قرار است رهبران اتحادیه اروپا در ۲۳ اکتبر در بروکسل برای اجلاسی گرد هم آیند، اما تاکنون در دستور کار هیچ اشارهای به بررسی رویکرد این اتحادیه در قبال اسرائیل نشده است.دیپلماتهای اروپایی معتقدند فشار اروپا بر اسرائیل، به ویژه تلاش ماکرون برای به رسمیت شناختن کشور فلسطین، موثر بوده و آنها تمایلی به کنار گذاشتن این اهرم ندارند.«حاجیه لحبیب» کمیسر اتحادیه اروپا مسئول کمکهای بشردوستانه در شبکه ایکس (توئیتر) نوشت: «آزادی اسرای اسرائیلی در روز دوشنبه «تنها گام اول» بود. کمکها باید فورا و در مقیاس وسیع به فلسطینیان غزه برسد و اجلاس صلح آتی در مصر باید راهحلهای سیاسی پایداری را ارائه دهد».یکی از دیپلماتهای اتحادیه اروپا گفت: «بدون اینکه بخواهم اغراق کنم، فکر میکنم تلاشهای اروپا چرخدندهای در ماشینی بوده که منجر به این نتیجه شده است».یکی از مقامات اروپایی گفت: «همه چیز بستگی به این دارد که آیا حمایت مورد نیاز غزه بالاخره به دست مردم آنجا میرسد یا خیر. اگر بله، کمیسیون اروپا پیشنهاد خود را پس خواهد گرفت و تمام».
عدالت و مسئولیتپذیری
در حالی که ترامپ و نتانیاهو روز دوشنبه در سرزمینهای اشغالی به یکدیگر تبریک میگفتند، برخی از مقامات در بروکسل با نگرانی به این نمایش نگاه میکردند.برای برههای هم ترامپ حتی پیشنهاد داد که نتانیاهو در رابطه با اتهامات فسادی که در داخل با آن روبروست، عفو شود.یکی از مسئولان اروپایی تاکید کرد که اسرائیل باید به خاطر «نسلکشی» در غزه پاسخگو باشد و افزود: «آنچه در یک فرآیند صلح بسیار مهم است، اجرای عدالت و پاسخگویی است. فراموش نکنیم که ۶۰ هزار نفر بیگناه کشته شدهاند و غزه ویران شده است».در اوج بحران انسانی، دولت آلمان صادرات هرگونه سلاح به اسرائیل را که میتوانست در غزه مورد استفاده قرار گیرد، ممنوع کرد. اکنون، وزرای دولت در برلین در حال آماده شدن برای بررسی این اقدامات هستند تا ببینند آیا شرایط اجازه لغو محدودیتها را میدهد یا خیر.
در پاریس هم هنوز تمایلی برای حفظ مقداری از قدرت مذاکره وجود دارد. یک مقام سابق فرانسوی در این باره گفت: «ما باید تهدید تحریمها را حفظ و لغو آنها را مشروط کنیم. هر آنچه از نتانیاهو به دست آمده، بخاطر تحت فشار بودنش است. الان زمان کاهش فشار نیست. الان برای این کار خیلی زود است».یکی از اعضای پارلمانی حزب حاکم کارگر انگلیس نیز با این نظر موافق است که برای برداشته شدن تحریمها علیه رژیم صهیونیستی هنوز زود است: «حس قوی دارم که فشارها بر اسرائیل همچنان باید وجود داشته باشد».
نقش اروپا
مقامات اروپایی برای ایفای نقش اصلی در روند آتی فشار میآورند و خواستار عضویت در «هیات صلح» پیشنهادی ترامپ هستند که بر اداره غزه نظارت خواهد کرد.ترامپ در مورد ترکیب این هیات به صورت مبهم صحبت کرد و پاسخ سوالات را به «استیو ویتکاف»، فرستاده خود ارجاع داد که گفت متقاضیان زیادی دارد.در بروکسل، در مورد این هیات جدید تردیدهایی وجود دارد، در حالی که برخی افراد گمان میکنند که این نهاد صرفا فرصتی برای شرکتهای ساختمانی غربی است تا با بازسازی غزه از ویرانهها، درآمد کسب کنند.هزینه بازسازی غزه بیش از ۵۰ میلیارد دلار برآورد شده است. اتحادیه اروپا بزرگترین اهداکننده فلسطین و کمکهای مالی این اتحادیه برای بازسازی این باریکه حیاتی است. اما مقامات علاوه بر چنین فاکتورها، نفوذ نیز میخواهند. یکی از افراد حاضر در مذاکرات در بروکسل گفت: «اروپا باید چیزی بیش از یک پرداختکننده صرف باشد. اروپا باید نقش یک میانجیگر صادق را مانند همیشه ایفا کند».
یک مقام ارشد انگلیسی گفت: «مشکل ما این خواهد بود که ایالات متحده میخواهد این وضعیت را به خود اختصاص دهد، پس انگلیس چگونه میتواند نقشی ایفا کند؟».یک مقام ارشد دیگر گفت که لندن احساس میکند به دلیل نقش تاریخیاش در منطقه، مسئولیت ویژهای برای حمایت از روند صلح دارد.متأسفانه، به نظر میرسد ناتوانی اتحادیه اروپا تاکنون در توافق بر سر اعمال تحریمها یا مجازاتها علیه اسرائیل، جایگاه بروکسل را در منطقه تضعیف کرده است. یک دیپلمات از یک کشور خلیج فارس گفت که اتحادیه اروپا در طول بحران «غایب» بوده و مشخص نیست حتی اگر نقشی هم داشته باشد، چطور باید باشد.سیاستمداران اروپایی تا حدودی میدانند که نمیتوانند خود را در روند صلح غزه ناتوان یا غایب نشان دهند، زیرا اختلافات بر سر خاورمیانه میتواند برنامههای سیاسی آنها را هم در داخل کشور مختل کند.یکی از سیاستمداران اروپایی گفت: «سیاستهای خاورمیانه به بخشی از انتخابات ملی در کشورهای اروپایی بدل شده است. این وضعیت بهشدت دوقطبی است. بنابراین اگر اروپا نقش مثبتی ایفا نکند، بهای آن را خواهد پرداخت».نسل جوان با این ترس و نگرانی از جنگی که شاهدش هستند، پای صندوقهای رای میروند.یکی از مقامهای اروپایی میگوید: «به این دلیل است که اگر عدالت و مسئولیت پذیری وجود نداشته باشد، نمیدانم چه اتفاقی به ویژه در اروپا میافتد. این پایان راه نیست. تازه شروع آن است».
«قمار بزرگ» ترامپ
ترامپ سرمست از آتش بسی که به قول خودش با زور میان اسرائیل و حماس برقرار کرده از برقراری صلح گسترده در خاورمیانه میگوید و در این میان حتی شرط بسته که دو سال جنگ غزه، منطقه را چنان دگرگون کرده که حاضر است خصومتهای چند دههای را کنار بگذارد.وال استریت ژورنال مینویسد: این قماری است که با شباهت بسیارش به دیپلماسی نامتعارف ترامپ برای آزادی اسرای صهیونیست، تفکر سنتی در مورد مشکلات لاینحل منطقه را به تمسخر گرفته و خطر شعلهور شدن تنشها بین اسرائیل - فلسطینیها و حتی جهان اسلام را به دنبال دارد.ترامپ در اراضی اشغالی چشمانداز گستردهای را برای پایان دادن به خشونت یک قرنی خاورمیانه ارائه داد.او در سخنرانی خود در اراضی اشغالی پیشنهاد صلح با ایران را هم مطرح کرد؛ از حلقه وسیعتری از کشورها خواست تا روابط دیپلماتیک با اسرائیل برقرار کنند و خواستار منطقهای عاری از درگیری و افراطگرایی شد و در پارلمان صهیونیستها آن را « طلوع تاریخی خاورمیانه جدید» نامید.این قبیل صحبتها اغلب ناامیدی یا بدتر شدن اوضاع را به دنبال داشته است؛ خاورمیانه گورستان طرحهای بلندپروازانه است.
نومحافظهکاران دولت «جورج بوش پسر» رئیس جمهور پیشین آمریکا امیدوار بودند با سرنگونی صدام، دموکراسی را بنا نهند اما در نهایت شورشی ویرانگر را موجب شدند که سرکوب آن سالها زمان برد.طرح «جو بایدن» برای تضمین پایان جنگ غزه و استفاده از آن برای ایجاد پیشرفت به سوی تشکیل یک کشور فلسطینی و گسترش روابط دیپلماتیک اعراب با اسرائیل هرگز به نتیجه نرسید.حتی توافقنامههای نسبتا هدفمند اسلو در سال ۱۹۹۳ که با هدف ترسیم مسیری برای صلح بین اسرائیل و فلسطینیها منعقد شده بود، در نهایت در بحبوحه فشار افراطگرایان هر دو طرف از هم پاشید.از همین حالا شکافهایی در مرحله دوم طرح صلح ترامپ دیده میشود اگرچه در اجلاس مصر تلاش شد حمایت کشورهای زیادی در منطقه و جهان از آن به نمایش گذاشته شود.البته بدون حضور نتانیاهو، نخستوزیر صهیونیست. افراد آگاه گفتند که تعدادی از کشورهای خاورمیانه با حضور او مخالف بودند.
ویرانی نوار غزه حضور سیاسی در کنار نتانیاهو را دشوار و اقدامات سال گذشته، کشورهای عربی را نسبت به ارتش و سرویسهای اطلاعاتی اسرائیل محتاط کرده است.در نهایت نشست شرم الشیخ با امضای تعهد مبهم صلح توسط ترامپ و سران کشورهای ترکیه، مصر و قطر پایان یافت. یکی از نمایندگان در پاسخ به این سوال که اوضاع چگونه پیش میرود، کلیپی از یک سریال معروف مصری را ارسال کرد که نشان میداد یک رئیس بدبخت بیهدف درها و کشوهای میز خود را باز و بسته میکند.با این همه جنگ در غزه به ظاهر پایان یافت. اما «مایکل اورن» سفیر سابق اسرائیل در واشنگتن در دوران دولت بایدن، معتقد است: «این آغازی برای پایان است. اکنون کار سخت تازه شروع شده است».
چند نکته قابل توجه
طرح ترامپ برای پایان دادن به جنگ غزه، شامل عدم حضور حماس در هرگونه عرصه سیاسی غزه، ایجاد یک دولت جدید و غیرسیاسی فلسطینی و ایجاد یک نیروی چندملیتی به رهبری اعراب برای تامین امنیت است. حماس هرگونه درخواست برای خلع سلاح را رد کرده و بعید است اعراب در این وضعیت آشفته، به ویژه بدون هیچ پیشرفتی به سوی تشکیل یک کشور فلسطینی، که روی میز قرار ندارد، نیروییی اعزام کنند.دیپلماتهای عرب میگویند مذاکرات در مورد جزئیات اجرای این طرح حتی آغاز هم نشده و این روند را تنها یک اعلام موفقیت و سپس واگذاری جزئیات به تیمهای مذاکرهکننده توصیف کردند.
«مایکل اورن» میگوید، این امر به دیپلماسی زیادی از سوی ایالات متحده نیاز دارد و زمان زیادی برای رویارویی با چالشهای پیش رو میطلبد.تحلیلگران نگرانند که رئیس جمهوری که اغلب از موضوعی به موضوع دیگر میپرد، قبل از اتمام کار، علاقه خود را از دست بدهد.ترامپ پیش از ترک اراضی اشغالی به استیو ویتکاف، فرستاده ویژه گفته بود که زمان توجه به توافق هستهای با ایران فرا رسیده است، اما نه قبل از حل و فصل جنگ در اوکراین. «آرون دیوید میلر» مذاکرهکننده سابق آمریکا در خاورمیانه و عضو ارشد بنیاد کارنگی برای صلح بینالمللی گفت: «ترامپ باید آماده باشد تا این روند را تا انتها ادامه دهد. اگر او این کار را نکند، اوضاع به هم میریزد و در نهایت غزهای خواهیم داشت که بیشتر شبیه ششم اکتبر است، چه حماس در آن دخیل باشد چه نباشد.» اشاره او به روز قبل از شروع جنگ فعلی در سال ۲۰۲۳ است.
آزادی اسیران فلسطینی
ترامپ و طرح صلح او در اراضی اشغالی از حمایت بزرگی برخوردار شد که نشاندهنده تمایل اسرائیلیها به پایان جنگ است. اسرائیلیها دو سال فشار را بر نیروهای خود تجربه کردند که بیشتر این فشارها بر نیروهای ذخیره غیرنظامی بود که شغل و خانوادههای خود را رها کردند. اقتصاد هم از این جنگ دچار رکود شد.اما در طرف فلسطینی شرایط متفاوت است؛ «محمد هدیه» وکیل و میانجیگر فعال در دادگاههای فلسطین، گفت فلسطینیها از پایان فصل دشواری از جنگ غزه خوشحال هستند. اما آنها همچنین نگرانند که اگر اسرائیل احساس کند دست بازتری برای سرکوب دارد، این میتواند آغاز واقعیتی بیرحمانهتر و آشفتهتر برای ساکنان غزه و همچنین فلسطینیهای کرانه باختری اشغالی باشد.وی افزود، سوال این است که آیا ساکنان اراضی اشغالی اکنون که اسرا آزاد شدهاند، به فشار بر دولت نتانیاهو برای پایان دادن به جنگ ادامه خواهند داد یا خیر. آیا آنها مردمان صلح هستند یا جنگ؟
شما چه نظری دارید؟