«مصطفی قلی خان بیات» را بسیاری از مراجع تاریخی بنیانگذار کشاورزی نوین درایران می شناسند ، اما قبل از این ها ،او یکی از وزیران زبده و تحصیل کرده در وزارت فلاحت و تجارت و فواید عامه ایران بوده است که درزمان صدارتش بر این حوزه ها خدمات شایان توجهی عرضه کرده وبه یادگار گذاشته است ، ازجمله سرو سامان دادن و چگونگی واردات وصادرات اجناس با دیگر کشورها بوده است وصدور اعلان او در روز ۱۳خرداد۱۳۰۶ در جریده اطلاعات درباره شیوه صادرات انواع اجناس به ممالک اتازونی(امریکا) یکی از آن جمله است . در این دستور العمل می خوانید:
مطابق قانون تعرفه گمرکی ۱۹۲۲ دولت اتازونی مال التجاره ساخت هرمملکتی که به اتازونی حمل می شود روی هریک پارچه جداگانه بایستی علامت ساخت آن گذارده شده باشدو هرگاه فاقد این علامت باشد علاوه بر حقوق گمرکی، صدی ده به طور جریمه دریافت میشود.
توضیحا متذکر میشود اجناسی که بهطور پارچه بفروش میرسد باید در روی هرپارچه مهر ساخت آن مملکت و مثلا «ساخت ایران» داشته باشد و همچنین مال التجارههایی که با وزن به فروش میرود باید روی هربسته یا عدلی دارای مهر مزبور بوده و چنانچه جنس مرسوله قماش باشد سرهرتوپ و برای کفشها و جورابها و از این قبیل اشیاء یا مال التجارهها که بهطور زوج بفروش میرسد باید هرقطعه «لنگه» دارای مهر مذکور باشد و بعلاوه طول و عرض قالی و قالیچه و گلیم به فوت «سه فوت مطابق ۱۴ گره» بایستی در روی اتیکت هرقطعه فروش قید شود. مقتضی است آقایان تجار محترم در موقع حمل مالالتجاره به آمریکا مراتب فوق را کاملا رعایت نمایند.
مصطفی قلی خان که بود؟
مصطفیقلی خان صمصامالملک بیات که در سال ۱۳۲۵ به پاس خدماتش مجسمه نیمتنه او در باغ کشاورزی کرج نصب شد، زاده سال ۱۲۶۷ شمسی در اراک،از مدیران تکنوکرات دوره پهلوی و بنیانگذار کشاورزی نوین ایران و بنیانگذار دانشکده کشاورزی کرج (که اکنون دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران خوانده میشود) همچنین بنیانگذار مؤسسه تحقیقات علوم دامی ایران و مؤسسه تحقیقات واکسن و سرمسازی رازی بود. وی در اواخر عمر به عنوان وزیر کشاورزی ایران مشغول به فعالیت شد. باغ نمونه کشاورزی کرج از دیگر اقدامات اوست.
او که خواهرزاده دکتر محمد مصدق بود، تحصیلات ابتدایی را نزد معلمان خصوصی فراگرفت. سپس به مدت دو سال به روسیه رفت تا فنون نظامی فرا گیرد، پس از آن که نتوانست نظام خشن و بدون انعطاف ارتش روسیه را تحمل کند به ایران بازگشت و به کشاورزی مشغول شد.
در ۱۲۹۶ دوباره به اروپا رفت و در فرانسه به مدت چهار سال در رشته کشاورزی تحصیل کرد و از مدرسه ملی کشاورزی گرینیون فارغالتحصیل شد. پس از بازگشت به ایران به استخدام وزارت فلاحت، فوائد عامه و تجارت درآمد و به معاونت این وزارتخانه رسید. در شهریور ۱۳۰۳ سردار سپه رضاخان رئیسالوزرا در کابینه خود تغییراتی داد و عبدالحسین تیمورتاش را به وزارت فلاحت، فوائد عامه و تجارت منصوب کرد. بیات در دولتهای بعدی نیز همچنان معاون وزیران فوائد عامه مختلف ماند تا شانزدهم فروردین ۱۳۰۹ که این وزارتخانه منحل شد و به جای آن دو وزارتخانه اقتصاد ملی و طرق و شوارع تشکیل شد. محمدعلی فروغی به وزارت اقتصاد ملی تعیین شد و بلافاصله بیات را به معاونت خود انتخاب کرد. در دی ۱۳۰۹ مهدیقلی هدایت نخست وزیر وقت درکابینه خود تغییراتی داد. در این تغییرات بیات نیز تغییر سمت داد و به معاونت وزارت کشور تعیین شد. در شهریور ۱۳۱۲ مهدیقلی هدایت از رئیسالوزرایی کنارهگیری کرد و محمدعلی فروغی وزیر امورخارجه به نخستوزیری منصوب شد. او بیات را به ریاست اداره کل فلاحت و صناعت منصوب کرد که معاون وزیر اقتصاد ملی نیز محسوب میشد. این وزارتخانه وزیر نداشت و مستقیم زیر نظر فروغی اداره میشد.
در اسفند ۱۳۱۳ اداره کل صناعت جدا شد و بیات رئیس اداره کل فلاحت باقی ماند. در آذر ۱۳۱۴ که محمود جم به نخستوزیری رسید بیات درسمت خود ابقا شد. مصطفیقلی بیات در سال ۱۳۱۶ در ۴۹ سالگی به مرگ زودرس در آ لمان وفات یافت.

شما چه نظری دارید؟