حمیدرضا  شکارسری

خوانش شعری از سیدمحمدجواد هاشمی
 

از پرنده تا کلاغ
 

«پرنده باش
حتّی کلاغ
با بال
تو را
با آسمان می سنجند.»۱
 «آرکی تایپ» یا کهن الگوها به الگوهای بنیادی و مشترکی اشاره دارد که در داستان ها و اسطوره ها و فرهنگ  های مختلف  وجود دارند و نمایانگر اشتراک احساسات و تجربیات انسانی است. «کارل یونگ» روانشناس مشهور آلمانی (۱۸۷۵-۱۹۶۱) که کاشف و معرّف این الگوها بود، می پنداشت که آرکی تایپ  ها در ناخودآگاه جمعی انسان ها حضور دارند و شکل دهنده جمعی از مهم ترین و بنیادی ترین باورهای انسانی هستند. 
«پرندگی و پرواز»، از کهن الگوهای مشهور و پرکاربرد در روان و زبان انسان است. پرندگی و پرواز، به عنوان یکی از بزرگترین آرزوهای انسان، همواره جهت اشاره به مفاهیم متعددی چون ارتقا و رشد، حرکت رو به تعالی ، تلاش برای تکامل و تحول ، رهایی از قیود و نیل به موفقیت های بزرگ به کار رفته است. پرواز وقتی در کنار آسمان قرار می گیرد، به مفاهیم دیگری چون: مرگ، شهادت و همجواری عرش و نیل به قرب مقام الوهیت نیز اشاره می کند.
***
«سیدمحمدجواد هاشمی» با به کار بردن کلمه پرنده و مفاهیم مرتبطی چون: کلاغ، بال و آسمان، یک بسته معنایی فشرده ایجاد می کند تا مفاهیم کهن الگوییِ پرواز، خود به خود به ذهن مخاطب متبادر شود. در واقع، هاشمی با استفاده از این کهن الگو، متن را به ایجازی درخور رسانده است. از این گذشته، مخاطب را نیز در یادآوری مفاهیم ضمنی و ثانویه آزاد می گذارد تا او را در لذت خوانش و تکوین شعر 
شریک سازد. 
در این بین، حضور آسمان به عنوان جایی در «بالا»، مفهوم پرواز را والاتر و مثبت تر می سازد. چرا که «بالا» نیز در ساختار ذهن دوگانه ساز انسان ، در برابر «پایین» قرار می گیرد و گویا ذاتا بالایی مترادف است با برتری!
در نهایت باید به نقش کلیدی کاراکتر کلاغ نیز اشاره کرد. کلاغ هم پرنده است، اما در سنت ادبی، به جز آموزش عملیِ به خاک سپردن اموات به قابیل، کمتر مفهوم مثبتی از این موجود بداقبال به ذهن می رسد. درکل، او در سناریوهای شعر و ادب فارسی، یک شخصیت منفی به حساب می آید.
 آقای هاشمی اما تلاش می کند تا او را نیز در کسوت بازیگران مثبت درآورد. البته حضور کلمه «حتی»، کم و بیش این شخصیت را به مرز خاکستری نزدیک می نماید. شخصیت سازی بر خلاف دستورالعمل های معنایی تثبیت شده، مستقر و مستعمل یکی از نکات روشن این شعر محسوب 
می شود.
ــــــــــــــــــــــــــ 
۱ـ کاغذ سیگار کدام سرگردانیَم، سیدمحمدجواد هاشمی، گفتمان اندیشه معاصر، ۱۳۹۶