خوب به خاطر دارم که ۱۴سال قبل ( ۱۳۹۱) در یکی از همین روزها بود که برای تهیه گزارشی از نمایشگاه مطبوعات ایران به محل برگزاری آن نمایشگاه در مصلی تهران رفته بودم و بیشتر از تمام غرفهها، غرفه «موزه مطبوعات» در این نمایشگاه برایم جذابیت داشت و درآنجا با اکثر عنوانهایی که برای اولین بار در عرصه مطبوعات رخ داده بود بیشترآشنا شدم. یکی از این عناوین،«نخستین آگهی چاپشده درمطبوعات ایران» بود که از آن عکسی گرفتم و متن آگهی مندرج درشماره ششم روزنامه وقایع اتفاقیه را یادداشت کردم و حالا آنرا برایتان در اینجا منعکس میکنم با این توضیح بیشتر که: اولین «آگهی مطبوعاتی ایران » در تهران در روز جمعه دهم جمادی الاول ۱۲۶۷هجری قمری در«روزنامه وقایع اتفاقیه» به چاپ رسید.
حسن فرازمند
قیمت درج آگهی در آن روزنامه، که هفتهای یکبار- ابتدا در روزهای جمعه منتشر میشد، در صورتی که متن آگهی بیشاز چهار سطر نبود، یک هزاردیناروکمترازآن هم به همان قیمت بود و اگر از چهارسطر تجاوز میکرد، هرسطری پنج شاهی محاسبه میشد.
نکته قابل توجه برای من این بود که نخستین آگهیهای تجاری سابقهاش به دوران ناصرالدینشاه قاجار باز میگردد، چنان که سیروس سعدوندیان پژوهشگر مطبوعات هم دراینباره مینویسد: یکصد و شصت و هفت سالپیش، درعصرصدرات میرزا تقیخان امیرکبیر، اولین «آگهی تجارتی» تهران در روز جمعه دهم جمادی الاول ۱۲۶۷ هجری قمری در
«روزنامه وقایع اتفاقیه» به چاپ رسید.
آگهی کالاهای اجنبی در ایران
از آنجا که چاپ روزنامه و اعلان تجارتی تازگی داشت، تجار ایرانی تا دیرزمانی به اهمیت و کاربردتبلیغ کالا از این طریق پینبردند و بدینلحاظ نخستین مشتریان قسمت «اعلانات» روزنامهها، تجارفرنگی بودند و اولین«آگهی تجارتی» تهران هم به تبلیغ امتعه اروپایی اختصاص یافت،چرا که در ایران آن زمان اجناس وارداتی فراوان بود و همین فراوانی کالاهای خارجی، دولت امیرکبیر را به حمایت تشویق تولیدکنندگان کالای ایرانی واداشت.
اولین آگهی کالای اجنبی
متن اولین آگهی، به نقل از شماره ششم روزنامه «وقایع اتفاقیه»، چنین است: «موسیو روجیاری نام تاجر فرنگی چند بارمال التجاره به دارالخلافه آورده، که به فروش برساند. درخانه اللهویردی آقا، نزدیک به سفارتخانه دولت بهیه انگلیس، درمحله عباس آباد منزل دارد و موافق تفصیل ذیل اجناس آورده است:
زنجیر ساعت از طلا و غیره- دستبند وغیره- نشان دوش صاحب منصبان نظامی- قوطی انفیه طلای میناکاری- تخت وصندلی به طرح فرنگستان- ساعت مجلسی- قمه که درد و طرف طپانچه دارد- ساعت نقره و طلا- اسباب چینی از هر قسم- شمع کافوری- باروت انگلیسی بسیارخوب- چتر بسیار اعلای خوب- قوطی موزیکال- دستکش از هرجوره- حمایل صاحب منصبان نظامی- گلابتون با فانسقه و کل اسباب- زین و برگ فرنگی- پیچ بخاری- کاغذ الوان منقش مخمل و گلابتون جهت چسباندن اتاقها- گردنبند سیاه ابریشمی- پیراهن فرنگی و غیر از این تفصیل هم چیزهای دیگر اعلا که تازگی دارد، بسیار آورده است که بعضی تا به حال به این ولایت هیچ نیامده بود. خوانین و خاص وعام دارالخلافه را اعلام میکند که هر کدام مایل باشند، بیایند و تماشا نمایند.»
دومین آگهی در مطبوعات قاجار
متن دومین «آگهی تجارتی»، به نقل از شمارههای چهاردهم و بیست و هفتم آن روزنامه «وقایع اتفاقیه» عبارت بود از: «یک باب خانه، واقعه در محله دروازه شاهزاده عبدالعظیم، پهلوی گود زنبورکخانه، مال موسیو رفائیل مسیحی است و می خواهد بفروشد. هرکس طالب خریداری خانه مزبور باشد، از موسیو رفائیل یا هرکس که در خانه مزبور باشد، قیمت او را جویا بشوند.»
سومین آگهی قاجاری ، بخاری وارداتی
«از ینگی دنیا -به تبریز«پیچ بخاری» که از آهن در آن ولایت ساختهاند، تازه آوردهاند و این پیچ بخاری چنین است که به اندک هیزم اتاق را گرم میکند. چهار یک هیزمی که در بخاریهای این ولایت مصرف میشود، در این بخاری هیچ به مصرف نمیرسد و خاکسترش هیچ به فرش نمیریزد و دود در اتاق نمیشود و دایمالاوقات اتاق را به یک هوانگاه میدارد و چنان است که در زمستان سرد تبریز، یکاتاق را با دو خروار هیمه که متصل بسوزانند، گرم نگاه میدارد تا چهارماه. اگر کسی طالب خریداری این بخاری پیچ باشد، در تبریز، در کاروانسرای حاجی سیدحسین، در نزد«خواجه استیپان» فروخته می شود.
ایضا در نزد خواجه استیپان مزبور فروخته میشود، در تبریز، چراغها که در میانش روغن میسوزانند و از هر قسم روغن یا پیه در میانش سوخته میشود و بوی بد هم نمیدهد و هر یک از اینها به قدرت هشت چراغ متداول روشنایی میدهد و خرجش هم از چراغهای دیگر بسیار کمتر میشود و چنین ساختهاند که زینت و آرایش اتاق میشود.»
شما چه نظری دارید؟