جنگها بازار سلاح را گرم میکنند و لفاظی قدرتها در مورد خطرقریب الوقوع جنگ، بیش از پیش به نفع توسعه صنایع دفاعی کشورهای قدرتمند است اما محبوب شدن سلاح در جهان و کالاشدگی آن، درگیریها را طولانیتر و جهان را جایی خطرناکتر میکند.
خبرگزاری ایرنا در گزارشی در این باره نوشت: از آغازین روزهای جنگ روسیه و اوکراین، کشورهای اروپایی در مورد کشیده شدن پای جنگ به اروپا هشدار دادند. فرضیه جنگی تمام عیار تا سال ۲۰۳۰ میلادی، کشورهای اروپایی را به احیای خدمت سربازی اجباری و افزایش مشوقهای خدمت اختیاری در کنار افزایش قابل توجه بودجه دفاعی واداشته است. در همه این سالهایی که جنگ اوکراین ادامه داشته، صنایع تسلیحاتسازی متنفع شده اند و به بهانه درگیری نظامی احتمالی در اروپا سود کلانی به دست آورده اند، اما آنچه در این میان کمتر مورد توجه قرار گرفت، این بود که جریان خرید و فروش سلاح مشروعیت یافت و شکلی قانونی و آشکار به خود گرفت. کشورها آشکارا به شکل رسمی و قانونی سلاح میخرند و تشویق به تجارت این کالای مرگبار، جهان را در معرض خطری قرار داده که کمتر به آن پرداخته میشود. تسلیح اروپا، دیپلماسی تسلیحاتی و اهمیت صنایع نظامی این قاره به گفتمان روز اروپائیان راه یافته و صنعتی که سالها شهرت بدی داشت، سفیدشویی میشود. افزایش تولید سلاح و در ادامه رواج معامله آن، سلاح را به کالایی عادی تبدیل کرده است؛ روندی که کریستوف واسینسکی، استاد روابط بینالملل دانشگاه بلژیک از آن با عنوان «کالاشدگی» سلاح یاد میکند. واسینسکی معتقد است که جنگ اوکراین یک ثروت بادآورده را عاید صنایع نظامی کرد. برخی از کارشناسان این سلاحها را به عنوان «زرادخانه دموکراسی» معرفی کرده اند؛ مفهومی به جا مانده از جنگ جهانی دوم برای توصیف تجارت سلاح علیه آلمان نازی.
ضرورت دیپلماسی به جای سلاح
در حالی که وضعیت اوکراین و بیتعهدی آمریکا در قبال ناتو میتواند واردات و صادرات سلاح برای دفاع از خود را نزد اروپائیان توجیه کند، این محقق در مورد اشتیاق برای خرید آنچه با هدف آسیب رساندن و کشتن طراحی شده است، هشدار میدهد و می گوید: سلاح، نه کالای معمولی است و نه اشیای جادویی؛ این ابزار مناقشات را حل نمیکند و برعکس، هر چه سلاح بیشتری صادر کنیم، مناقشات را طولانیتر و جهانی خطرناکتر ایجاد میکنیم؛ بنابراین ضروری است به جای این کار، به سیاست و دیپلماسی روی آوریم.
واسینسکی با رد این تصور رایج که اروپا در صنایع نظامی از همسایگان و رقبای خود عقب مانده، معتقد است کشورهای اروپایی دوبرابر روسیه برای نیروهای مسلح خود هزینه میکنند. این استاد روابط بینالملل، با اشاره تاثیر صنایع جنگافزاری بر سیاست خارجی کشورها، خاطر نشان می کند که بجای پرداختن به خطری که سلاحها برای امنیت ایجاد میکنند، باید بر منافع اقتصادی و روابط متقابل بین نیروهای مسلح و صنایع نظامی که سیاستهای امنیتی را شکل میدهند تاکید کرد. آژانس دفاع اروپا روابط بسیار نزدیکی با صنایع تسلیحاتی و لابیگران آن، از جمله انجمن صنایع هوافضا، امنیتی و دفاعی اروپا (ASD) دارد که نماینده شرکتهای بزرگی مانند داسو، تالس و سفران است. واسینسکی خاطرنشان میکند که این آژانس به طور نظاممند، گفتمانی را به نفع افزایش هزینههای خرید تسلیحات توسط نیروهای مسلح اروپا تولید میکند.
سلاحی که به کشورهای اقتدارگرا فروخته میشود
این استاد دانشگاه آزاد بلژیک به افزایش ظرفیت تولید صنایع جنگافزاری تحت تاثیر درگیری در اوکراین و جاهطلبیهای اروپا اشاره و عنوان میکند که گذار به اقتصاد زمان صلح میتواند عواقب نامطلوبی داشته باشد. به گفته استاد او، در پایان جنگ سرد، غرب ظرفیت قابل توجهی برای تولید سلاح داشت، اما دیگر نیازی به تجهیزات نظامی نبود و صنایع نظامی با صادرات سلاح به کشورهای اقتدارگرا خود را نجات دادند. به این ترتیب جنگافزار از بخشی از دنیا به بخش دیگر منتقل میشود و چه بسا در جای دیگر برای ارتکاب جنایت استفاده شود و نه دفاع. کالاشدگی سلاح بیش از هر چیز هشداری است برای آینده جهان؛ سلاح نه یک کالای معمولی، که ابزار کشتار است و خرید و فروش و انتقال آن هدفی جز کشتار را دنبال نمیکند.
شما چه نظری دارید؟