اطلاعات نوشت: برنج، محصول غذایی پرمصرف و موردعلاقه مردم ایران طی ۱/۵ سال گذشته پله های افزایش قیمت را یکی پس از دیگری طی کرده و از سفره شمار زیادی از مردم پَر کشیده است اماتوجه به افزایش قیمت نشاء ، باید همچنان منتظر افزایش های مجدد قیمت این کالای اساسی باشیم.
«بانک نشا» به عنوان مرکز خزانهگیری مکانیزه شالی برنج درحالی مهمترین مرحله کاهش هزینه شالیکاری تا ۵۰درصد است که طبق بررسیها از هم اکنون مبلغ قراردادهای سال زراعی جاری برای خرید نشاء نسبت به سال گذشته، ۳برابر شده است، این یعنی به صدا درآمدن آژیر خطر افزایش هزینه تولید و در نتیجه عرضه هر کیلوگرم برنج با کیفیت شمال تا ۸۰۰هزار تومان برای سال آینده!
ایجاد بانک نشا و بهکارگیری دستگاه نشاکار در زمینهای شالیزاری از مهمترین راهکارها برای بهبود روند تولید برنج و کاهش هزینههای آن است.
فرآیندی که از۱۵سال گذشته زنجیره مکانیزاسیون کشت وکار برنج را شتاب داده، اما این که اکنون مبلغ قرارداد بانک نشا نسبت به سال زراعی گذشته تا ۳۰۰ درصد افزایش یابد، کشاورزان را بسیار نگران کرده است.
بررسیهای میدانی ایرنا از مبلغ قراردادهای چندین بانک نشا در مناطق گوناگون مازندران و بهخصوص فریدونکنار، جویبار، بابل و آمل نشان میدهد که امسال حداقل قرارداد همراه با تامین بذر،
بوته نشا، حملونقل و نشاکاری برای هر هکتار، ۸۰تا ۹۰میلیون تومان است، مبلغی که سال گذشته کشاورزان فقط حدود ۳۰میلیون تومان پرداخت کرده بودند.
افزایش چشمگیر مزد نشاکاران
اگرچه بیشترین هزینه در کشت برنج مربوط به هزینههای کارگری است و شالیکاران هر ساله به دلیل کمبود کارگر نشا کار با افزایش چشمگیر مزد نشاکاران مواجه میشوند، اما افزایش ۳برابری هزینهها فقط در مرحله نشاکاری، توجیه اقتصادی ندارد.
هرچند افزایش قیمت مواد اولیه و ضروری برای فعالیت بانکهای نشا شامل سینی، هزینه کارگری، تهیه خاک و خرید انواع قارچکشها و سموم افزایش یافته است، اما مبلغ قرارداد با متوسط قیمت برنجی که کشاورزان امسال عرضه کردند، همخوانی ندارد.
براساس بررسیهای صورت گرفته، متوسط قیمت برنج با کیفیت طارمهاشمی و طارم محلی که حدود ۸۰درصد ارقام کشت شده در سال جاری زراعی بوده است، درهر کیلوگرم در شالیکوبیهای استان مازندران ۱۸۰تا ۱۹۰هزار تومان از سوی شالیکاران عرضه شد و اینکه بعد از ۳ تا ۴ ماه اکنون قیمت برنج تا ۳۵۰هزار تومان در عمده فروشیها افزایش پیدا کرده است، نمیتواند مبنای نرخگذاری برای قراردادهای بانک نشا باشد.
گزارشها و گفتههای صاحبان شالیکوبیهای مازندران نشان میدهد که کمتر از ۳۰درصد برنج همچنان در شالیکوبیها وجود دارد که بیشتر آن متعلق به بازرگانان است و به عبارت دیگر، در اختیار کشاورزان نیست، یعنی سود اصلی افزایش قیمت برنج امسال هم مانند سالهای گذشته به جیب دلالان میرود.
بررسیهای تاریخی از قراردادهای بانک نشا در مازندران نشان میدهد که ظرف ۷سال گذشته مبلغ قرارداد برای هر هکتار ۳میلیون و ۵۰۰هزار تومان بوده است؛ یعنی در سال ۱۳۹۸هر کشاورز با انجام فعالیت نشاکاری به صورت سنتی تا ۷میلیون تومان شامل ایجاد خزانه و نشاکاری برای هر هکتار هزینه کرده و بنابراین کاهش ۵۰درصدی هزینههای تولید در کشت مکانیزاسیون توجیه داشته است، ولی کاهش هزینههای تولید هر سال با افزایش بیرویه کمتر شده است، به طوری که امسال به نظر میرسد کشاورزان بار دیگر به نشاکاریهای سنتی بازگردند.
ظرفیتهای نشاکاریهای مکانیزه
پارسال کشاورزان برای نشاکاری مکانیزه با تحویل بذر به بانک نشا، به ازای هر هکتار حدود ۱۸میلیون تومان قرارداد منعقد کردند و سال ۱۴۰۲نیز برای هر هکتار عمل آوری و تهیه بوته نشا و انجام نشاکاری از سوی بانک نشا، ۱۴میلیون تومان بود، اما امسال این رقم به ۸۰تا ۹۰میلیون تومان افزایش یافته است.
نشاکاری با دستگاه نشا کار منوط به تهیه و تولید بوته مخصوص با اندازه مشخص است و بانک نشا به عنوان مرکز خزانه گیری مکانیزه و کشت بوته شالی با دستگاه است.نخستین بانک نشا و خدمات مکانیزاسیون برنج کشور در روستای چوکلا شهرستان ساری در فروردین سال ۸۹افتتاح شد و به بهرهبرداری رسید و طبق آمار رسمی سازمان جهاد کشاورزی مازندران اکنون حدود ۲۲۰واحد بانک نشا فعال است.
کارشناسان جهاد کشاورزی معتقدند، کشت مکانیزه برنج به کاهش ۵۰درصدی هزینهها و افزایش ۱۵درصدی تولید میانجامد و عواملی نظیر سختی کار، عدم رغبت جوانان به این شغل، بالا بودن سن بهره برداران، هزینه بالا و عدم توجیه اقتصادی در کشت سنتی برنج موجب شده تا شالیکاران از ورود ماشین آلات تجهیزات مکانیزه کشت برنج استقبال کنند.
مزیتهای نشاکاری مکانیزه در حالیست که افزایش قراردادهای بانک نشاء برنج مازندران سبب نگرانی جدی کشاورزان شده است و این در شرایطی است که عمده این بانکها و بهخصوص دستگاههای نشاکار را با دریافت تسهیلات کمبهره دولتی خرید کردهاند، بنابراین کشاورزان خواستار نظارت بر این واحدها هستند.
فعالیت نشاکاری سنتی علاوه بر اینکه باید برای هر هکتار حدود ۳۰۰متر مربع خزانه آمادهسازی شود، برای نشاکاری هر هکتار شالیزار هم به ۱۵کارگر نیاز دارد که صبحانه، ناهار و عصرانه کارگران نیز باید توسط کشاورز تامین شود؛ در حالیکه با یک دستگاه نشاکار از سوی یک نفر بدون دخالت کشاورز در کمتر از ۴ساعت نشاکاری انجام میشود.
افزایش قیمت نهادههای کشاورزی مازندران
افزایش هزینههای تولید برنج فقط منوط به قرارداد بانک نشا نیست، بررسیهای میدانی نشان میدهد از آن جایی که شخم و شیار زمستانه در سال زراعی جاری شروع شده است. کشاورزان باید برای شخم و شیار و آب تخت کردن ۴مرحلهای به ازای هر هکتار ۱۵تا ۱۷میلیون تومان دستمزد بپردازند. مبلغی که نسبت به سال گذشته حدود ۵میلیون تومان بیشتر است.
از سوی دیگر اگرچه انواع کودهای شیمیایی برنجکاران سال زراعی جاری از سوی جهادکشاورزی تامین و توزیع نیز شده است، اما طبق اعلام رسمی مدیریت شرکت خدمات حمایتی کشاورزی مازندران، کشاورزان برای دریافت کودهای شیمیایی اوره، پتاس و فسفر به عنوان کود پایه برای هر هکتار حدود ۶میلیون تومان پرداخت کردهاند.
نکته قابلتوجه در هزینه و فایده برنجکاری در شمال کشور
این است که معیشت و درآمد اصلی کشاورزان به تولید محصول برنج است، محصولی که طبق اعلام رسمی کارشناسان جهاد کشاورزی تا ۴۰درصد
درآمد آن باید بابت هزینه تولید کم شود و مابقی برای امرار معاش یکساله آنان است.
