زهرا فتورهچی، اقتصاددان درباره تبعات اقتصادی جنگ میگوید: دعوای اصلی آمریکا با ایران، در موضوع سیستم پترودلار است. این استاد دانشگاه برای توضیح ماجرا گریزی تاریخی به نظام شکلگیری که با عنوان «برتون وودز» شناخته میشود، میزند. او میگوید پس از شکلگیری نظام برتون وودز، بسیاری از کشورهای جهان ارزش پول ملی خود را با تکیه بر دلار آمریکا تثبیت میکردند؛ دلاری که در آن زمان با پشتوانه طلا تعریف میشد.
به نقل از روزنامه فرهیختگان، هرچند که نظام برتون وودز تا اوایل دهه ۱۹۷۰ عمر کرد؛ اما همزمان با تشدید هزینههای جنگ ویتنام، ارزش دلار کاهش پیدا کرد و اغلب افراد میخواستند دلارشان را به آمریکا بدهند تا مابهازای آن طلا دریافت کنند. درست در همین نقطه بود که ایالات متحده با بحران کمبود ذخایر طلا مواجه شد.
درنتیجه، در سال ۱۹۷۱ آمریکا بهطور یکجانبه نظام برتون وودز را کنار گذاشت و ارتباط مستقیم دلار با طلا قطع شد. ازآنپس، حفظ جایگاه دلار بهعنوان ارز ذخیره جهانی نیازمند ایجاد تقاضای پایدار برای این ارز بود. در ادامه، پس از شوک نفتی سال ۱۹۷۳ و کاهش اعتماد به دلار، ایالات متحده با کشورهای تولیدکننده نفت، بهویژه عربستان سعودی، وارد توافقی شد که به «سیستم پترودلار» معروف است. پترودلار، سیستمی بود که در ازای فروش نفت با ارز دلار در جهان، تأمین امنیت عربستان از سوی آمریکاییها را تضمین میکرد. این همان ساختاری بود که تقاضا برای دلار را دوباره در جهان تقویت میکرد و یک مسیر تجارت انرژی مبتنی بر دلار میساخت که جایگاه این ارز را در اقتصاد جهان تقویت میکرد.»
نبرد «پترودلار» در مقابل «پترویوآن»
در سالهای اخیر و بهویژه بعد از جنگ روسیه و اوکراین و بلوکهشدن پولهای روسیه و سپس ایران، کشورهای مورد تحریم و چین بهعنوان بازیگر قدرتمند اقتصادی در جهان دنبال راه دیگری بودند که معادلات اقتصاد مبتنی بر دلار حاکم بر خاورمیانه (بهویژه در کشورهایی که نفت داشتند) را تغییر دهند. در همین نقطه تاریخی ریشهدواندن آنچه که امروز آن را بهعنوان سیاست «دلارزدایی» میشناسیم آغاز شد.
روند استفاده از ارزهای جایگزین در برخی مبادلات انرژی و تجاری سبب شد روسیه معاملات خود را به سمت استفاده از یوآن چین سوق دهد؛ مسیری که ایران نیز در پیش گرفته است. البته این نکته حائز اهمیت است که ابزارهای مالی غیرسنتی مانند رمزارزها نیز کاربرد ویژهتری در این دوران پیدا کردند. او توضیح میدهد: «این تحولات از سوی برخی تحلیلگران بهعنوان نشانهای از تلاش برای کاهش وابستگی به دلار و حرکت تدریجی به سمت یک نظام چندارزی در تجارت انرژی تفسیر میشود.
در این چهارچوب، برخی تحلیلها تنشهای ژئوپلیتیکی اخیر را نه صرفاً در سطح نظامی، بلکه در بستر رقابت اقتصادی میان نظام «پترودلار» و گزینههای جایگزین، از جمله «پترویوآن»، ارزیابی میکنند.»