نیمه شرقی ایران به ویژه استان کویری خراسان جنوبی امسال شاهد بهاری پر باران و زیبا بود اما کارشناسان   هشدار می دهند که  این
 بارش ها، مرهمی بر مرگ آبخوان‌ها و نابودی میراث ۱۷ هزار ساله در شرق کشور محسوب نمی شود.وبه همین دلیل، نباید فریب بارش مطلوب در یک مقطع کوتاه یک ساله را خورد و اصلاح الگوی مصرف به ویژه در حوزه کشاورزی به دست فراموشی سپرد.
در حالی که نقشه‌های هواشناسی، خراسان جنوبی را در زمره استان‌های دارای «ترسالی» نشان می‌دهند و  داده‌های آماری خراسان جنوبی با ثبت ۴۶.۲+ میلی‌متر اختلاف بارش نسبت به بلندمدت،از  عملکردی درخشان برخوردار است،  هشدار نخبگان دانشگاهی پرده از یک واقعیت هولناک برمی‌دارد:« باران‌های بهاری دیگر توان نفوذ به قلب زمین را ندارند و ما در حال بلعیدن میراث آبی هستیم که ۱۷ هزار سال پیش در دل زمین ذخیره شده است.»
 جواد نخعی، مدیرکل هواشناسی خراسان جنوبی از تداوم این موج‌های بارشی و رگبارهای پراکنده تا اواسط هفته خبر می‌دهد. اما این تمام ماجرا نیست.
 مرگ آبخوان‌ها
حسین خزیمه‌نژاد، رئیس پردیس کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه بیرجند، در تحلیلی تکان‌دهنده می‌گوید: این بارش‌ها نباید حاشیه امن کاذب ایجاد کند. ما با پدیده «مرگ آبخوان‌ها» روبرو هستیم. وقتی بر اثر اضافه‌برداشت، فرونشست زمین رخ می‌دهد، خلل و فرج خاک مانند یک اسفنج فشرده شده، برای همیشه از بین می‌رود. در چنین شرایطی، زمین توان نفوذپذیری خود را از دست می‌دهد و بارش‌های شدید به‌جای تغذیه سفره‌ها، فقط به رواناب و تبخیر تبدیل می‌شوند.
 عضو هیات علمی دانشگاه بیرجند با اشاره به پژوهش‌های انجام شده روی «سن آب» مصرفی استان،  می افزاید: نتایج آزمایش‌ها حیرت‌آور است؛ در حالی که سن آب در دشت رکات حدود ۵۷ سال است، در برخی دشت‌های دیگر بیرجند، در حال استخراج و مصرف آبی هستیم که ۱۷ هزار سال قدمت دارد. این یعنی آب‌های فسیلی و غیرقابل تجدیدی را مصرف می‌کنیم که جایگزینی برای آنها وجود ندارد.
ناظر طرح سازگاری با کم‌آبی خراسان جنوبی  تصریح می کند: خراسان جنوبی ۹۵ درصد نیاز آبی خود را از منابع زیرزمینی تأمین می‌کند، در حالی که این رقم در کل کشور ۵۵ درصد است. این وابستگیِ مطلق در کنار کسری مخزن ۴.۲۵ میلیارد مترمکعبی که طی ۴۰ سال اخیر انباشته شده، زنگ خطر سقوط تمدن در این دشت‌ها را به صدا درآورده است.
مخازن خالی سدها  در دل خشکسالی پنهان
 آمارها نشان می‌دهد حتی در بخش آب‌های سطحی نیز اوضاع چندان مساعد نیست. ۷۸.۵ درصد ظرفیت مخازن ۸ سد استان خالی است و فقط ۱۶.۴ میلیون مترمکعب ذخیره آب دارند. در بخش کشاورزی نیز در حالی که سقف مجاز برداشت ۳۴۶ میلیون مترمکعب تعیین شده، برداشت واقعی ‌اکنون ۵۵۳ میلیون مترمکعب است که تیر خلاصی بر پیکر ۲۶ دشت بحرانی استان محسوب می‌شود.
  خزیمه‌نژاد در این باره از ورود مستقیم دانشگاه بیرجند برای پایان دادن به گزارش‌های «خوداظهاری» دستگاه‌های اجرایی خبر می دهد و می گوید: تیم تخصصی ما مسئولیت صحت‌سنجی طرح سازگاری با کم‌آبی را بر عهده گرفته است. دیگر هیچ دستگاهی (اعم از جهاد کشاورزی، صنعت یا شهرداری‌ها) نمی‌تواند به بهانه بارندگی یا کمبود بودجه، از تکالیف خود در زمینه صرفه‌جویی عدول کند و عملکرد آن‌ها به‌صورت میدانی و علمی پایش خواهد شد.
وارد ترسالی نشده ایم
خراسان جنوبی اگرچه امسال با ۱۲۴.۴ میلی‌متر بارندگی، رشدی ۹۲ درصدی نسبت به سال قبل را تجربه کرده، اما واقعیت این است که این باران‌ها تنها مرهمی موقت بر جراحت عمیق ۴ میلیارد مترمکعبی دشت‌هاست. نباید فراموش کرد که بدون اصلاح بنیادین الگوی مصرف و توقف «برداشت‌های انتحاری» از آب‌های فسیلی، فرونشست زمین آخرین فصل از حیات سفره‌های ۱۷ هزار ساله کویر را رقم خواهد زد.
  کارشناسان معتقدند ترسالی زمانی اتفاق می‌افتد که در مقایسه میانگین بلندمدت بارش، افزایش معناداری نسبت به استانداردها وجود داشته باشد و همچنین چندین سال ترسالی اتفاق بیفتد تا بتوان ادعا کرد وارد ترسالی هواشناسی شده‌ایم.در چنین شرایطی اصلاح الگوی کشت با هدف کاهش مصرف آب،امری اجتناب ناپذیر است و نباید از آن غفلت کرد.