روزنامه هفت صبح نوشت: جنگ خاورمیانه حالا دیگر دامن تویوتا، بزرگترین خودروساز جهان را هم گرفته است. طبق ادعای بلومبرگ، همزمان با درگیریها در تنگه هرمز، زنجیره تأمین قطعات خودروسازان ژاپنی بهویژه تویوتا با اختلال جدی مواجه شده است. تأمینکنندگان کوچک قطعه به مدیران تویوتا هشدار دادهاند که ظرف دو هفته آینده قادر به تحویل سفارشها نخواهند بود.
نقطه آسیبپذیر اصلی، وابستگی ۷۰درصدی ژاپن به واردات آلومینیوم از خاورمیانه است. از زمان شروع جنگ، قیمت آلومینیوم ۱۳درصد افزایش یافته، همچنین پیشبینی میشود مواد پتروشیمی تا ۱۵درصد گرانتر شوند. حالا سوال اینجاست: آیا تویوتا هم مثل بسیاری از خودروسازان جهان، مجبور به توقف خطوط تولید خواهد شد؟
کارخانه تویوتا سیتی ژاپن که هزاران کارگر در حال مونتاژ خودروهای لوکس و محبوب تویوتا دارد حالا ناگهان با خبر محدودیت در تولید به دلیل کمبود قطعات آلومینیومی روبهرو میشود، این مسئله تحت تاثیر سیاستهای ترامپ برای آغاز جنگ علیه ایران و سپس راهاندازی کمپین محاصره دریایی رخ داده است. درواقع به دلیل بسته شدن تنگه هرمز، آنها نمیتوانند از خاورمیانه آلومینیوم تامین کنند و انبارهای آنها در حال خالی شدن است.
تأمینکنندگان قطعه ژاپنی اعلام کردهاند که «حداکثر دو هفته دیگر میتوانیم دوام بیاورند». همچنین بلومبرگ در گزارشی، فاش کرده که جنگ خاورمیانه، زنجیره تأمین تویوتا را تهدید جدی کرده است. ژاپن ۷۰ درصد آلومینیوم مورد نیاز خود را از خاورمیانه (عمدتاً امارات، بحرین و عربستان) تأمین میکند. با بسته شدن تنگه هرمز، این محمولهها متوقف شده است. تویوتا که همیشه به عنوان نماد «مدیریت زنجیره تأمین» شناخته میشد، حالا با بزرگترین چالش تاریخ خود مواجه است.
آلومینیوم، بعد از فولاد، مهمترین فلز در صنعت خودروسازی است. از بدنه خودرو (در خودروهای لوکس و برقی که برای کاهش وزن از آلومینیوم استفاده میشود)، تا چرخها، قطعات موتور، سیستم تعلیق و رادیاتور، همگی به آلومینیوم وابستهاند. تویوتا به عنوان بزرگترین خودروساز جهان، سالانه حدود ۲.۵ میلیون تن آلومینیوم مصرف میکند. بخش قابل توجهی از این آلومینیوم از خاورمیانه تأمین میشود که ارزانترین و با کیفیتترین آلومینیوم جهان را تولید میکند.امارات متحده عربی (شرکت EGA) و بحرین (شرکت Alba) دو تأمینکننده اصلی آلومینیوم تویوتا هستند، اما با بسته شدن تنگه هرمز، محمولههای آلومینیوم از این کشورها یا متوقف شده یا با تأخیر چند هفتهای و هزینه حمل چند برابری (از مسیرهای جایگزین مثل دماغه امید نیک) به ژاپن میرسند. نتیجه، افزایش ۱۳ درصدی قیمت آلومینیوم در بازار جهانی. تویوتا مجبور است این آلومینیوم را یا با قیمت بسیار بالاتر از منابع جایگزین مثل استرالیا و هند تهیه کند، یا صبر کند تا تنگه هرمز باز شود.
مدیرعامل شرکت کاتو لایت متال یکی از تأمینکنندگان قطعات آلومینیومی تویوتا هشدار داده که «تقریباً قطعی است که به زودی در ساخت قطعات خودرو به مشکل میخوریم.» این یعنی خطوط مونتاژ تویوتا ممکن است تا دو هفته دیگر متوقف شوند. اگر این اتفاق بیفتد، هزاران کارگر بیکار میشوند و سهام تویوتا سقوط میکند. البته نه فقط تویوتا، که کل صنعت خودروسازی ژاپن در معرض خطر است.
تبعات جنگ روی صنعت خودرو ژاپن نمایان شد
اما آلومینیوم تنها مشکل تویوتا نیست. مواد پتروشیمی نیز در ساخت خودروها حیاتی هستند. داشبورد، سپرها، قطعات داخلی، صندلیها، لاستیکها و حتی رنگ خودرو، همگی از مشتقات نفت و گاز ساخته میشوند. ژاپن نیز مانند آلومینیوم، به شدت به واردات مواد پتروشیمی از خاورمیانه وابسته است. با بسته شدن تنگه هرمز، این مواد نیز با کمبود و گرانی مواجه شدهاند. پیشبینی میشود که قیمت مواد پتروشیمی تا ۱۵ درصد افزایش یابد. تویوتا سالانه میلیاردها دلار صرف خرید این مواد میکند. افزایش ۱۵ درصدی یعنی صدها میلیون دلار هزینه اضافی محسوب میشود.
این هزینه اضافی یا باید توسط تویوتا جذب شود که سود را کاهش میدهد و یا به قیمت نهایی خودرو اضافه گردد که فروش را کاهش میدهد. هر دو گزینه برای تویوتا دردناک است. در همین حال، شرکت دنسو، بزرگترین تأمینکننده تویوتا که قطعات الکترونیکی و تهویه هوا میسازد، پیشبینی سود خود را کاهش داده و اعلام کرده که جنگ تا ۲۸۰ میلیون دلار به آن زیان وارد میکند. دنسو به عنوان زنجیره اول تأمین تویوتا، هرگونه افزایش هزینه را به تویوتا منتقل میکند. پس در نهایت، تویوتا است که باید هزینه نهایی را بپردازد.
آیا خطوط تولید متوقف میشوند؟
تا امروز، تویوتا هنوز خطوط مونتاژ خود را متوقف نکرده است. این شرکت با استفاده از ذخایر استراتژیک خود حدود دو تا سه هفته و تغییر تأمینکنندگان به سمت استرالیا و هند، توانسته است تولید را ادامه دهد. اما ذخایر در حال اتمام است و تأمینکنندگان جایگزین نیز نمیتوانند به سرعت کمبود را جبران کنند.
اما چه اتفاقی برای صنعت خودرو ژاپن رخ خواهد داد؟ اگر محاصره دریایی پایان یابد و تنگه هرمز ظرف دو تا سه هفته آینده باز شود. در این صورت، محمولههای آلومینیوم و پتروشیمی به جریان میافتند و تویوتا بدون توقف تولید، از بحران عبور میکند. اما حتی در این سناریو، قیمت آلومینیوم و پتروشیمی کاهش نمییابد چون بازگشت به تعادل ماهها طول میکشد. بنابراین، تویوتا مجبور به افزایش قیمت خودروهایش حداقل ۵ درصد خواهد شد.
اما اگر تنگه هرمز یک تا دو ماه دیگر بسته بماند در این صورت، تویوتا مجبور میشود برخی خطوط تولید کمسود را تعطیل کند و تمرکز خود را بر روی خودروهای پرفروش و پرسود مثل کرولا، کمری و RAV4 بگذارد. تولید خودروهای لوکس و برقی که به آلومینیوم بیشتری نیاز دارند، کاهش مییابد و قیمت خودروها نیز حداقل ۱۰ درصد افزایش مییابد.
در نهایت اگر مرحله سوم جنگ آغاز شود و تنگه هرمز ماهها بسته بماند، در این صورت، تویوتا (و سایر خودروسازان ژاپنی) مجبور به تعطیلی کامل خطوط تولید خواهند شد. اقتصاد ژاپن که به شدت به صادرات خودرو وابسته است، وارد رکود عمیق میشود. نرخ بیکاری افزایش مییابد و سهام تویوتا سقوط آزاد میکند. در چنین سناریویی، حتی ممکن است دولت ژاپن مجبور شود برای نجات تویوتا که نماد ملی ژاپن است وارد عمل شود و وامهای کمبهره بدهد.
اما هیچ تضمینی وجود ندارد که این وامها بتواند خسارت ناشی از توقف تولید را جبران کند.تویوتا هنوز به طور رسمی واکنش نشان نداده، اما مدیران ارشد آن در حال برگزاری جلسات اضطراری هستند. برخی گمانهها حاکی از آن است که تویوتا به فکر «مهاجرت» بخشی از خطوط تولید خود به کشورهایی است که به منابع خاورمیانه دسترسی آسانتری دارند مثل هند و ترکیه. اما این کار زمانبر و هزینهبر است و نمیتواند بحران فعلی را حل کند. فعلاً تویوتا همانند سایر خودروسازان جهان، چارهای جز صبر و دعا برای بازگشایی تنگه هرمز ندارد.
در حال حاضر برای کشورهای توسعهیافته روشن شده که تنگه هرمز فقط یک گلوگاه نفتی نیست. این تنگه، «شاهرگ حیاتی صنعت خودروسازی جهان» نیز هست. آلومینیوم و مواد پتروشیمی که از خلیج فارس عبور میکنند، برای ساخت خودروها حیاتی هستند. تویوتا، به عنوان بزرگترین خودروساز جهان، بیش از هر شرکت دیگری به این منابع وابسته است. حالا که جنگ این شاهرگ را بسته است، تویوتا در آستانه یک بحران بزرگ قرار گرفته و حالا فهمیده است که مدل تامین قطعات در مقابل شوکهای بزرگ بسیار شکننده است.
پس مدیران تویوتا احتمالا به دنبال افزایش ذخایر استراتژیک خواهند رفت و تأمینکنندگان خود را از چند منطقه جغرافیایی انتخاب کنند. اما این کار هزینهبر است و قیمت تمامشده خودروها را افزایش میدهد. در نهایت، این مصرفکننده نهایی است که باید هزینه این بحران را بپردازد. با قیمت بالاتر خودروها. حالا باید منتظر ماند و دید که تویوتا چگونه از این بحران عبور میکند و آیا صنعت خودروسازی جهان، پس از این جنگ، دیگر مثل سابق نخواهد بود.