روزنامه دنیای اقتصاد نوشت: بازار جهانی نفت این روزها در وضعیتی متناقض قرار گرفته است؛ بحرانی بزرگ در جریان است، اما واکنش بازار هنوز آن‌گونه که انتظار می‌رفت شدید نشده است. بسته ماندن تنگه هرمز، که یکی از مهم‌ترین مسیرهای انتقال انرژی جهان به شمار می‌رود، روزانه میلیون‌ها بشکه نفت را از چرخه تجارت جهانی خارج کرده، اما قیمت‌ها هنوز فاصله معناداری با رکوردهای تاریخی دارند. همین تناقض باعث شده بسیاری از تحلیلگران نسبت به آرامش فعلی بازار هشدار دهند؛ آرامشی که ممکن است تنها یک وقفه کوتاه پیش از جهش شدید قیمت‌ها باشد.

اختلال در صادرات نفت خلیج فارس اکنون به یکی از بزرگ‌ترین شوک‌های عرضه در تاریخ بازار انرژی تبدیل شده است. هر روزی که تنگه هرمز بسته باقی می‌ماند، کسری عرضه در بازار جهانی عمیق‌تر می‌شود. با این حال، قیمت نفت برنت که در هفته‌های گذشته تا سطوح بالاتر صعود کرده بود، دوباره بخشی از رشد خود را از دست داده است. این عقب‌نشینی در ظاهر نشانه کنترل بحران به نظر می‌رسد، اما واقعیت آن است که بازار فعلا با اتکا به عوامل موقتی از شوک کامل فاصله گرفته است.

براساس گزارش اکونومیست، یکی از مهم‌ترین عواملی که مانع جهش شدید قیمت‌ها شده، افزایش صادرات انرژی آمریکا است. تولیدکنندگان آمریکایی در ماه‌های اخیر با استفاده از ذخایر، ظرفیت پالایشگاهی و زیرساخت‌های صادراتی توانسته‌اند نفت و فرآورده بیشتری وارد بازار جهانی کنند. استفاده واشنگتن از ذخایر راهبردی انرژی نیز کمک کرده بخشی از کمبود عرضه جبران شود. این اقدام فعلا فشار را از روی بازار برداشته و اجازه داده کمبود جهانی نفت با شدت کمتری احساس شود.

عامل دوم به چین بازمی‌گردد. کاهش واردات نفت این کشور نسبت به سال گذشته، بخشی از فشار بازار را خنثی کرده است. افت مصرف داخلی، افزایش قیمت سوخت و همچنین استفاده پکن از ذخایر انرژی باعث شده تقاضای چین موقتا کاهش پیدا کند. در کنار آن، سیاست محدودسازی صادرات فرآورده‌های نفتی نیز موجب شده پالایشگاه‌های چینی نیاز کمتری به خرید نفت خام داشته باشند.

اما این وضعیت نمی‌تواند برای مدت طولانی ادامه پیدا کند. بازار جهانی اکنون به ذخایری تکیه کرده که به‌تدریج در حال کاهش هستند. نفتکش‌هایی که پیش‌تر نقش ذخیره شناور را ایفا می‌کردند، بخش عمده ظرفیت خود را مصرف کرده‌اند و بسیاری از کشورها نیز در حال برداشت از ذخایر استراتژیک هستند. اگر بحران ادامه پیدا کند، جهان به مرحله‌ای می‌رسد که دیگر امکان جبران کمبود عرضه از طریق ذخایر وجود نخواهد داشت.

در چنین شرایطی، نخستین نشانه‌های بحران احتمالا در بازار فرآورده‌های نفتی ظاهر می‌شود. ذخایر بنزین، گازوئیل و سوخت هواپیما سریع‌تر از نفت خام کاهش پیدا می‌کنند و به همین دلیل قیمت این محصولات می‌تواند با سرعت بیشتری افزایش یابد. هم‌اکنون نیز در برخی بازارها رشد قیمت فرآورده‌ها از رشد نفت خام جلو زده است؛ موضوعی که نشان می‌دهد فشار واقعی بحران کم‌کم در حال آشکار شدن است.

عامل دیگری که می‌تواند بازار را وارد مرحله‌ای تازه کند، بازگشت احتمالی چین به خرید گسترده نفت است. پکن اگرچه اکنون از ذخایر خود استفاده می‌کند، اما بعید است برای مدت طولانی حاضر باشد حاشیه امنیت انرژی خود را کاهش دهد. در نتیجه ممکن است دوباره وارد بازار شود و برای تامین نفت بیشتر رقابت کند. چنین تغییری می‌تواند تعادل شکننده فعلی را بر هم بزند.

در کنار این مسائل، سیاست داخلی آمریکا نیز به یکی از ریسک‌های مهم بازار تبدیل شده است. افزایش صادرات نفت آمریکا همزمان با رشد قیمت بنزین در داخل این کشور، فشار سیاسی بر واشنگتن را افزایش داده است. اگر دولت آمریکا تحت فشارهای داخلی به سمت محدودیت صادرات انرژی حرکت کند، بازار جهانی با شوکی تازه روبه‌رو خواهد شد. تجربه سال‌های گذشته نشان داده هرگونه محدودیت صادراتی از سوی قدرت‌های بزرگ معمولا به تشدید بحران منجر می‌شود، نه کنترل آن.

بازار نفت هنوز وارد فاز هراس نشده، اما این آرامش بیش از آنکه نشانه ثبات باشد، حاصل مصرف ذخایر و کاهش موقت تقاضاست. اگر بحران هرمز ادامه پیدا کند و مسیرهای صادراتی همچنان محدود بمانند، بازار انرژی می‌تواند ناگهان وارد دوره‌ای از جهش‌های شدید قیمتی شود؛ وضعیتی که نه‌تنها اقتصادهای بزرگ، بلکه کشورهای واردکننده انرژی و کل اقتصاد جهانی را با موج تازه‌ای از تورم و نااطمینانی روبه‌رو خواهد کرد.