مرتضی جوهری

چند کشور اروپایی به ویژه انگلیس از سازمان تازه تأسیس هاگانا حمایت کردند که در این میان، لهستان نقش مهمی داشت. جمهوری دوم لهستان در دوره بین دو جنگ به گروه‌های شبه نظامی صهیونیستی از جمله هاگانا آموزش های نظامی داده و انواع سلاح را در اختیار آنها می گذاشت، اما این کار چه سودی می توانست برای این کشور داشته باشد؟
در واقع باید گفت این اقدام لهستانی ها بخشی از سیاست حمایت از یک دولت یهودی در فلسطین به منظور تسهیل مهاجرت گسترده یهودیان از خاک لهستان به فلسطین بود. نیروهای هاگانا که به سرپرستی«یهودا آرازی» اعزام شده بودند، ده‌ها محموله حاوی تجهیزات نظامی شامل تفنگ ماوزر (Mauser)، مسلسل، نارنجک دستی، تعداد بسیار زیادی فشنگ برای سلاح های خودکار و نیز تعداد زیادی تپانچه همراه با فشنگ هایشان دریافت کردند. 
در این میان، انگلیسی ها فشار زیادی بر دولت لهستان آوردند تا تحویل تسلیحات به هاگانا را متوقف کند؛ هر چند خود انگلیسی ها هم در ابتدا مهمات و تسلیحات زیادی در اختیار این سازمان قرار دادند.
باید اشاره کرد که یکی از آخرین خریدهای آرازی، دو هواپیما و دو گلایدر بود. وقتی که او از لهستان به فرانسه فرار کرد، حدود ۵۰۰ قبضه سلاح را در انباری در ورشو به حال خود رها کرده بود. سایر اعضای هاگانا نیز بین سال‌های ۱۹۳۱ تا ۱۹۳۷ در یک اردوگاه نظامی در لهستان همراه اعضای «جنبش بِتار (Betar) آموزش دیدند. بر اساس تخمین برخی منابع، این اردوگاه در طول فعالیت خود توانست حدود ۱۰ هزار نیروی هاگانا را آموزش دهد.
اعضای نهاد بتار که پس از قیام ها و کشتارهای ۱۹۲۹ تشکیل شد، شامل صهیونیست های تندرو در هاگانا بودند که با تأسیس این نهاد، از هاگانا جدا شدند. قبلاً اشاره شد که در این سال، برخی اعضای هاگانا به سیاست خویشتنداری این سازمان اعتراض کردند؛ اینها سرانجام از هاگانا جدا شدند و نهادهای ایرگون و بتار را تأسیس کردند.
 اعضای بتار در ابتدا وظیفه سربازگیری برای سازمان هاگانا داشتند، ولی بعدها به کار قاچاق یهودیان و تسهیل مهاجرت آنها به فلسطین پرداختند. دو نهاد ایرگون و بتار بسیار به هم نزدیک بودند و فعالیت های مشترکی نیز با یکدیگر داشتند؛ حتی در سال ۱۹۳۸ دارای یک رهبر مشترک بودند. ائتلاف این دو گروه، یک جبهه متضاد با هاگانا به وجود آورد و در سال ۱۹۴۸ با رهبری مشترک «مناخیم بگین» نقش مهمی در جنگ با اعراب
 داشتند. نهاد بتار، یکی از ستون های اصلی برای تشکیل نیروی دریایی اسرائیل بود. چند تن از سیاستمداران مهم صهیونیست نیز قبلاً از اعضای بتار بودند، مانند «تسیپی لیونی»، «اسحاق شامیر» و «ایهود اولمرت».
فعالیت های بتار پس از تأسیس اسرائیل متوقف شد، اما در سال ۱۹۷۴ دوباره شروع به فعالیت کرد و هنوز نیز اعضای آن به فعالیت های تروریستی در گوشه و کنار جهان می پردازند. برای مطالعه و آشنایی بیشتر با این جنبش و نهادهای مشابه دیگر صهیونیستی می توان به کتاب «دیکشنری و راهنمای تاریخ صهیونیسم» 
(History of Zionism: A Handbook and Dictionary) نوشته
 «Hershel Edelheit»  مراجعه کرد. این کتاب سال ۲۰۱۹ در نیویورک چاپ شده است.
ادامه دارد...