در کشوری مانند ایران که بخش قابل‌توجهی از جمعیت آن را نوجوانان تشکیل می‌دهند، توجه به سلامت روانی، اجتماعی و توانمندسازی این گروه سنی نه یک انتخاب، بلکه ضرورتی اجتناب‌ناپذیر است.

برنامه «مشارکت اجتماعی نوجوانان» یا «مانا» که از سال ۱۳۹۷ در سازمان بهزیستی کشور آغاز شده، تلاشی هدفمند برای پاسخ به این ضرورت است. این برنامه با رویکرد محله‌محور و با مشارکت سازمان‌های مردم‌نهاد، زمینه حضور فعال نوجوانان را در فعالیت‌های اجتماعی و گروهی فراهم کرده است. هدف اصلی آن نیز ارتقای مهارت‌های فردی و اجتماعی نوجوانان و آماده‌سازی آنان برای مواجهه مؤثر با چالش‌های زندگی است.

حالا این طرح در ۸ استان کشور برای افزایش دسترسی و پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی در حال اجراست و یکی از اقدامات ماندگار بهزیستی به شمار می‌آید. 

اهمیت این رویکرد زمانی بیشتر آشکار می‌شود که بدانیم مهارت‌های اجتماعی صرفا ابزاری برای موفقیت فردی نیستند، بلکه نقشی کلیدی در تقویت همبستگی اجتماعی، اعتماد عمومی و سرمایه اجتماعی ایفا می‌کنند. در شرایطی که جوامع با بحران‌ها و آسیب‌های مختلف مواجه می‌شوند، حضور فعال نوجوانان در فعالیت‌های اجتماعی و داوطلبانه می‌تواند به بازسازی پیوندهای اجتماعی و افزایش احساس تعلق و مسئولیت‌پذیری آن‌ها کمک کند.

یکی از دستاوردهای مهم برنامه مانا، اجرای پروژه‌های محلی توسط خود نوجوانان است؛ پروژه‌هایی که آنان را از مخاطبان صرف به کنشگران فعال اجتماعی تبدیل می‌کند. این تجربه عملی، علاوه بر افزایش اعتمادبه‌نفس و مهارت حل مسأله، حس اثرگذاری و مسئولیت‌پذیری را در نسل جوان تقویت می‌کند.

اکنون سازمان بهزیستی با طراحی «خانه‌های مانا» در پی توسعه و نهادینه‌سازی این تجربه موفق است. چشم‌انداز این طرح، ایجاد بستری پیشرو و توانمندساز برای نوجوانان تا افق ۱۴۱۰ است؛ فضایی که خدمات آموزشی، حمایتی، پیشگیرانه و مهارت‌آموزی را به‌ویژه برای نوجوانان آسیب‌پذیر ارائه دهد و با همکاری نهادهای دولتی، سازمان‌های مردم‌نهاد و جوامع محلی، به ارتقای کیفیت زندگی و تاب‌آوری اجتماعی آنان کمک کند.

از ویژگی‌های قابل‌توجه خانه‌های مانا، رایگان بودن خدمات، بهره‌گیری از ظرفیت سازمان‌های مردم‌نهاد، توجه به شرایط بومی و فرهنگی هر منطقه و تلاش برای افزایش عدالت در دسترسی به خدمات توانمندسازی است. این رویکرد می‌تواند زمینه حضور گسترده‌تر نوجوانان، به‌ویژه در مناطق کم‌برخوردار را فراهم سازد.

انتخاب هشت استان به‌عنوان پایلوت اجرای خانه‌های مانا را می‌توان گام نخست در مسیر توسعه یک شبکه ملی حمایت و توانمندسازی نوجوانان دانست. موفقیت این طرح نه‌تنها به بهبود وضعیت فردی نوجوانان کمک خواهد کرد، بلکه در بلندمدت می‌تواند به کاهش آسیب‌های اجتماعی، تقویت سرمایه اجتماعی و تربیت نسلی مسئولیت‌پذیر و مشارکت‌جو منجر شود.

در نهایت، سرمایه‌گذاری برای نوجوانان، سرمایه‌گذاری برای آینده جامعه است. هر اندازه فرصت‌های بیشتری برای مشارکت، آموزش و توانمندسازی این نسل فراهم شود، جامعه نیز از ثمرات آن در قالب توسعه پایدار، انسجام اجتماعی و کاهش آسیب‌ها بهره‌مند خواهد شد