رامتین مرتضوی

پس از ۱۸ سال فراز و فرود، توقف‌های پیاپی و چالش‌های گسترده تملک اراضی، نخستین آزادراه شهری تهران سرانجام به مرحله بهره‌برداری رسید. آزادراه شهید شوشتری که قرار است به عنوان کمربند شرقی پایتخت، بخشی از بار ترافیکی شرق تهران را بر دوش بکشد، با افتتاح فاز نخست خود، مسیر تازه‌ای را برای عبور خودروهای ورودی از جنوب‌شرق تهران فراهم کرده است؛ پروژه‌ای که مدیران شهری معتقدند می‌تواند گره بخشی از ترافیک مزمن بزرگراه بسیج را باز کند و شبکه بزرگراهی تهران را یک گام به تکمیل نزدیک‌تر سازد.
علیرضا زاکانی، شهردار تهران در مراسم افتتاح آزادراه شهید شوشتری که شب گذشته برگزار شد، با بیان این که تملک‌های انجام‌ شده برای این قطعه از پروژه به قیمت روز حدود ۴۰ هزار میلیارد تومان ارزش دارد گفت: اجرای این پروژه حاصل همکاری مجموعه‌های مختلف از جمله بخش مهندسی وزارت دفاع و همراهی نیروهای مسلح، ارتش و سپاه بوده است.
وی ضمن گرامیداشت یاد شهید شوشتری و فرزندش افزود: افتتاح پروژه‌های بزرگ عمرانی با نام و یاد شهدا نشان‌دهنده استمرار خدمت‌رسانی و پیشرفت در کشور است.
در همین رابطه، مهندس مهدی صداقتی، مدیرعامل سازمان مهندسی و عمران شهرداری تهران به خبرنگار «اطلاعات» گفت: پروژه آزادراه شهید شوشتری، اولین آزادراه شهری تهران است که از سال ۱۳۸۶ آغاز و قدم‌های اول پروژه در آن سال‌ها برداشته شد ولی به جهت معارضین ملکی زیادی که داشت، از اولویت اجرایی خارج شد. 
در شروع دوره مدیریت شهری جدید، اجرای این پروژه را به خاطر این که نیاز شهر تهران بود و به نوعی کمربند شرقی تهران محسوب می‌شد، در دستورکار قرار دادیم. برآوردهای ترافیکی و مطالعات ترافیکی نشان می‌داد که این پروژه،  ۵درصد ترافیک شرق تهران و ۵/۱درصد ترافیک کل تهران را بهبود می‌بخشد و به‌عنوان محور کمکی بزرگراه بسیج، خودروهایی را که از سمت جنوب‌شرقی تهران وارد می‌شوند ، از شمال‌شرق تهران خارج می‌کند. 
تاریخچه پروژه
مدیرعامل سازمان مهندسی و عمران شهرداری توضیح داد: در روزهای ابتدایی که دوباره موضوع پروژه را در شهرداری تهران فعال کردیم، متوجه شدیم که قسمتی از آن اجرا و حتی آسفالت هم شده ولی وقتی به تملک‌های اساسی رسیده، از دستورکار خارج شده بود. بنابراین، اولین کاری که ضروری به نظر می‌آمد، مطالعه‌ روی پروژه و تغییر در ماهیت آن از بزرگراه به آزادراه بود. بر این اساس، در برخی از مکان‌هایی که در دوره قبلی، اقداماتی انجام شده بود، تغییراتی به  وجود آمد؛ زیرگذرهایی که شرق و غرب آزادراه را به هم متصل می‌کردند، تعویض شدند و با هماهنگی با نیروی ارتش جمهوری اسلامی، یک کار اساسی روی این آزادراه انجام گرفت. 
صداقتی افزود: پروژه به صورت رسمی مجددا از سال ۱۴۰۲ شروع شد و بعد از آن، همزمان با ارتش، با وزارت ورزش هم درمورد ورزشگاه تختی مذاکراتی داشتیم و حدود ۲۰هکتار از اراضی ارتش و حدود ۵/۱۷هکتار از اراضی وزارت ورزش تملک شد و در اختیار پروژه قرار گرفت و اکنون به جایی رسیده که فاز اول یعنی حدود ۹.۳کیلومتر از پروژه، آماده بهره‌برداری شده و از طریق بلوار هجرت، دسترسی به آن میسر است؛ یعنی دیگر نیازی نیست شهروندانی که از سمت شرق وارد تهران می‌شوند، به میدان بسیج و سه‌راه افسریه و از آنجا از بزرگراه بسیج به سمت شمال‌شرق تهران بروند، بلکه کافی است از طریق آزادراه شهید شوشتری ۹کیلومتر حرکت کنند و از مسیر شمال ورزشگاه تختی و بلوار هجرت به ابتدای خیابان پیروزی و میدان شهید کلاهدوز و بزرگراه یاسینی متصل ‌شوند؛ عملا بزرگراه بسیج در این طول ۹کیلومتر به اصطلاح نفسی می‌کشد و ترافیک عبوری آن به طرز قابل‌ملاحظه‌ای کاهش پیدا خواهد کرد. در محور شمال به جنوب هم از طریق بلوار هجرت دسترسی به این آزادراه وجود دارد و اتصال به بلوار اتوبان امام رضا و محور مشهد مقدس یا انتخاب اتوبان شهید نجفی رستگار و اتصال به بزرگراه آزادگان برقرار خواهد شد.
 به گفته مدیرعامل سازمان مهندسی و عمران شهرداری تهران، تکمیل این پروژه بعد از ۱۸سال، یکی از اقدامات بزرگ این دوره مدیریت شهری است؛ یک پروژه هدف که امسال با پیگیری‌های شهرداری تهران و توافقات کلانی که با ارتش و وزارت ورزش داشتند، محقق شد. 
صداقتی گفت: در تلاشیم مقدمات اجرای فاز ۲ را هم فراهم آوریم و اتصال این آزادراه را به بزرگراه شهید یاسینی برقرار کنیم و عملا این ۱۶کیلومتری که حاصل می‌شود، کمربند شرقی تهران را تکمیل خواهد کرد.
تکمیل شبکه بزرگراهی پایتخت
آزادراه و بزرگراه، در درجه اول از نظر سرعت حرکت متفاوت هستند. در آزادراه، سرعت مجاز ۱۲۰کیلومتر بر ساعت تعریف می‌شود و در بزرگراه به‌ویژه بزرگراه‌های شهری، سرعت مجاز کمتر است.
صداقتی با بیان این موضوع گفت: اما تفاوت اصلی دیگر، ورودی و خروجی‌های آزادراه و بزرگراه‌ است. مثلا بزرگراه شهید همت به هر تقاطعی که می‌رسد، یک ورودی و خروجی دارد اما آزادراه، محوری است که دسترسی‌های کمتری نسبت به بزرگراه‌ها دارد و به صورت منتقل‌کننده شریان اصلی به اصلی، مثل بزرگراه امام رضا به بزرگراه شهید یاسینی عمل می‌کند. طبعا، الزامات فنی دیگری هم وجود دارد و آزادراه از نظر پوسته اجرا و حریمی که دارد با بزرگراه متفاوت است.
او در پاسخ به این سؤال که آیا آزادراه شهید شوشتری، تنها آزادراه شهر تهران خواهد بود؟ گفت: پایتخت از نظر زیرساخت‌های شهری، تقریبا کامل است اما زیرساخت‌های فعلی نیاز به افزایش ظرفیت دارند؛ مثلا شهرداری تهران اکنون ادامه پروژه بزرگراه شهید صیاد شیرازی را بررسی می‌کند که از طریق تونلی به طول تقریبا ۹کیلومتر به بزرگراه آزادگان اتصال پیدا کند. پروژه دیگری که در حال حاضر در حال کار بر روی آن هستیم، ادامه بزرگراه یادگار امام در شاخه غربی است که امیدواریم در همین تابستان بهره‌برداری شود و شاخه غربی بزرگراه یادگار امام را به بزرگراه شهید متوسلیان و محور آزادگان وصل ‌کند. همچنین بزرگراه شهید بروجردی در جنوب غرب تهران در حال بهبود است و در تابستان امسال، به طول ۵کیلومتر تکمیل و آماده بهره‌برداری می‌شود که البته ۳.۷کیلومتر آن را در همین دوره مدیریت شهری در سال ۱۴۰۲ بهره‌برداری کرده‌ایم. ضمن این که در غرب تهران در مناطق ۲۱ و ۲۲، ادامه بزرگراه کرمان خودرو را هم داریم که با عبور از سه بزرگراه شهید فهمیده، شهید همدانی و شهید خرازی، سهم بسزایی در تکمیل شبکه ترافیکی غرب تهران و دسترسی‌های غرب تهران به شهرستان شهریار و بالعکس، خواهد داشت. مجموع این پروژه‌ها، مدیریت زیرساخت‌های شهر تهران را از نظر ترافیکی و بزرگراهی تکمیل می‌کنند.
وی تأکید کرد: در این دوره، تمرکزمان را روی تکمیل تقاطع‌های ترافیکی متمرکز کرده‌ایم. شبکه بزرگراهی در شهر تهران، شبکه تقریبا کاملی است اما تقاطع‌های ناقص زیادی داریم؛ مثلا تقاطع بزرگراه شهید فهمیده و بزرگراه شهید ستاری در محدوده شهرک اکباتان، بسیار پرحجم و با حرکت‌های ناقص ترافیکی است که در این دوره در دستورکار قرار گرفته و تقریبا سه حرکت ترافیکی به این تقاطع اضافه می‌شود و زیرساخت حرکتی که از قبل هم وجود داشت ولی به جهاتی امکان بهره‌برداری از آن نبود، فراهم خواهد شد. در واقع تغییر رویکرد، از ساختن آزادراه و بزرگراه که در شهر تهران اشباع شده، به سوی رفع نواقص شهرداری است.
 کمک‌های ارتش ایران به اجرای پروژه
همکاری ارتش جمهوری اسلامی ایران از این جهت که اراضی خود را در اختیار شهر و شهرداری تهران قرار داد تا آزادراهی از دل یک پادگان عبور کند و ملاحظات امنیتی آن در نظر گرفته شود، در گذشته سابقه نداشته است.
هم ارتش جمهوری اسلامی ایران و هم سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، هر دو در اجرای پروژه‌ها همکاری تمام و کمال با شهرداری تهران داشتند و هرجا که پروژه‌ در تعارض با املاک این دو قرار می‌گرفت با رابطه خوبی که بین شهرداری و این ارگان‌ها ایجاد شده بود، اگرچه مقدمات و ملاحظات زیادی داشت، تملک انجام می‌شد و موضوعی نبود که پروژه را متوقف کند.