زهره رنگ آمیز

گروه شهرستان ها: «توزیع خارج از شبکه» به عنوان یک معضل اساسی  در بخش عرضه محصولات دارای یارانه نظیر فرآورده های نفتی همانند بنزین و گازوئیل  و همچنین آرد همواره در کشورمان مشکل آفرین بوده است و مسئولان ذیربط هم  به دفعات از عزم و اراده جدی شان برای مقابله با آن سخن 
گفته اند، مقابله ای که تاکنون نتایج مطلوبی نداشته است به نحوی که هم توزیع غیرقانونی آرد و قاچاق سوخت ادامه دارد و هم افزایش قیمت ها به بهانه جلوگیری از هدررفت منابع کشور .
سالهاست که مسئولان از عرضه خارج از ضوابط  سوخت و آرد به عنوان ۲ چالش در بازار این محصولات دارای یارانه سخن می گویند و بر مقابله با عوامل اصلی آن تاکید 
می کنند اما به رغم وعده های آنها و تدابیر و اقدامات اتخاذ و اجرا شده  ،همچنان شاهد توزیع خارج از شبکه محصولات مذکور هستیم.   
توزیع خارج از شبکه سوخت و آرد بر اساس اعلام منابع رسمی،سالانه سبب ضرر و زیان کلان به کشور شده و سبب می شود محصولاتی که قرار است با پرداخت یارانه به دست مردم برسد، از طریق سودجویان روانه شود. 
اما در این میان آنچه مایه تعجب و تامل بوده،افزایش قیمت اقلام مذکور به بهانه جلوگیری از سوء استفاده است؛ به این معنی که پیش از افزایش قیمت محصولات دارای یارانه،جلوگیری از سوء استفاده به عنوان هدف اصلی اصلاح قیمت  ها مورد توجه مسئولان ذیربط قرار می گیرد و به این ترتیب، قیمت ها چند برابر می شود.
طی سال های گذشته  افزایش عجیب و غریب قیمت کالاهای اساسی به ویژه برنج و گوشت،سبب شده است  نان به عنوان یک محصول استراتژیک،جایگاه دوچندانی در سفره مردم پیدا کند و به قوت غالب اکثر هموطنانمان بدل شود؛ بر همین اساس توزیع عادلانه این محصول باید بیش از پیش در دستور کار نهاد ها و دستگاه های ذیربط قرار گیرد.
این در حالی است که متاسفانه همچنان عرضه آرد، با مشکل مواجه است و هم نانوایان و هم مردم از توزیع خارج از شبکه زیان می بینند و از آن گلایه دارند.
«رانت سفید» و اختصاص سهمیه های خاص !
خراسان رضوی از جمله استان های کشورمان محسوب می  شود که موضوع نحوه توزیع آرد در نانوایی ها،با چالش  های آن فراوان مواجه است و درحالی که نهادهای اجرایی از کارآمدی سامانه‌های هوشمند برای کنترل مصرف آرد سخن می‌گویند، شواهد موجود از  شکاف عمیق در شبکه توزیع آرد در مشهد حکایت دارد.
 ادعای وجود «رانت سفید» و اختصاص سهمیه‌ خاص به مدیران اتحادیه برای تأمین نیاز واحدهای فاقد مجوز
( نانوایی  های سیار ویژه زائر)، اکنون به سوژه رسانه ها و موضوع تحت بررسی کارگروه رصد و پایش استان تبدیل شده است.
 پیگیری‌ها درباره شبکه توزیع آرد در مشهد، نشان‌دهنده تضاد دیدگاه‌ها میان مسئولان اجرایی درباره نحوه تخصیص سهمیه‌ها و کارآمدی سیستم‌های نظارتی است و  در حالی که برخی نهادها بر کارآمدی سامانه‌های هوشمند تأکید دارند، برخی دیگر از وجود ناکارآمدی‌های ساختاری و احتمال تضاد منافع در فرآیند توزیع سخن می‌گویند.
ناکارآمدی ساختاری
معاون امنیتی انتظامی استانداری خراسان رضوی در گفتگوی اختصاصی  با اطلاعات، با اشاره به چالش‌های موجود در شبکه توزیع، بر وجود ناکارآمدی‌های ساختاری تأکید می کند و با اشاره به احتمال وجود تضاد منافع ناشی از اختصاص سهمیه‌ به مدیران اتحادیه، اعلام می کند: ۳۹۰واحد نانوایی در استان وجود دارد که میزان سهمیه دریافتی آن‌ها با میزان تولید واقعی‌شان همخوانی ندارد.
به گفته امیرالله شمقدری باید به سمت حکمرانی داده‌محور حرکت کرد تا نانوایی‌هایی به‌صورت دقیق رصد شوند.وی در ادامه با اشاره به وضعیت اقتصادی نانوایان، این تناقض بزرگ را مطرح می کند: «با وجود افزایش نرخ نان و افزایش سهمیه آرد، حقوق کارگران نانوایی نیز پرداخت نمی‌شود!».
 این مساله نشان می‌دهد که افزایش سهمیه لزوماً به معنای بهبود وضعیت اقتصادی صنف یا کاهش قیمت برای مصرف‌کننده نیست، بلکه این سهمیه ممکن است در لایه‌های میانی توزیع متوقف شود.
معاون امنیتی استاندار خراسان رضوی ضمن رد رویکردهای سنتی، بر لزوم تصمیم‌گیری بر پایه «داده و تحلیل» تأکید و اعلام آمادگی می کند که با همکاری دانشگاهیان و صاحب‌نظران، یک طرح علمی برای تعیین میزان دقیق قیمت نان  ارائه دهد تا  تصمیمات مبتنی بر فشار صنفی، به سمت تصمیمات مبتنی بر واقعیت‌های اقتصادی سوق داده شود.وی می افزاید: معتقدیم تصمیم گیری ها در خصوص نان باید داده محور باشد چرا که تخصیص سهمیه آرد به واحدهای صنفی  از نگاه بخش‌های نظارتی تا حدی پنهان مانده است.
شمقدری می گوید: تا زمانی که مدیران، ناظران، مجریان و متولیان صنف نانوایان خودشان بیشترین دریافت کنندگان سهمیه آرد باشند، مشکل توزیع آرد حل نمی شود، وقتی اعضای هیات مدیره اتحادیه ای، بیشترین دریافت کننده سهمیه آرد هستند ابتدا باید سهمیه آرد آنان کم و با این افراد برخورد شود.
معاون امنیتی، انتظامی استاندار خراسان رضوی تصریح می کند: به عنوان نمونه در بررسی روند توزیع آرد در یکی از شهرستان های خراسان رضوی مشخص شد ۳ واحد نانوایی که بیشترین سهمیه آرد را دریافت می کردند اعضای اتحادیه صنفی نانوایان شهرستان هستند، نفر نخست رئیس اتحادیه، دومی عضو هیات مدیره اتحادیه و نفر سوم نیز قبلا عضو هیات مدیره بوده است.
وی می گوید: با بررسی دقیق میزان هزینه ها و دستمزدها و اعلام سود منطقی یک نانوایی می توان میزان افزایش منطقی قیمت نان را محاسبه و ارائه کرد، با این بررسی ها کاملا متوجه خواهیم شد منافذی که منجر به توزیع خارج شبکه آرد و یا توزیع آرد در خارج از شبکه نظارت می شود در کجاها قرار دارد و به آنان دست پیدا خواهیم کرد.
   همچنین مسئول حوزه نمایندگی ولی‌فقیه در سازمان جهاد کشاورزی خراسان رضوی با تاکید بر ضرورت تشدید نظارت بر زنجیره توزیع آرد، می گوید: انحراف در حوزه آرد از موضوعات مهمی است که از نظر حساسیت شانه به شانه بنزین می زند و نیازمند توجه ویژه مسئولان در سطح ملی است.
  حجت‌الاسلام جلال کلانتر با بیان این که دولت باید با کنترل همه گلوگاه‌های توزیع از هرگونه انحراف در این چرخه جلوگیری کند،می افزاید: نظارت دقیق بر زنجیره توزیع آرد وظیفه دولت است و تمامی دستگاه‌های مسئول باید در این حوزه مشارکت داشته باشند.
پاسخ جهاد کشاورزی؛ تمرکز بر سامانه «نانینو»
در مقابل، سازمان جهاد کشاورزی بر کارآمدی ابزارهای نظارتی خود تأکید می کند.  ناصرشعربافیان، جانشین  رئیس سازمان جهاد کشاورزی خراسان رضوی در امور بازرگانی در گفتگو با   اطلاعات با اشاره به عملکرد سامانه «نانینو»، تاکید می کند: این سامانه از سال ۱۴۰۱به‌منظور رصد هوشمند و تطبیق سیستماتیک میزان سهمیه با میزان فروش نان به‌کار گرفته می‌شود.وی با ارائه آمار بازرسی‌ها می افزاید: طی یک ماه گذشته، ۴۰۳بازرسی از نانوایی ها انجام   و ۱۲۷پرونده تخلف تشکیل شده است. فرآیند کسر سهمیه از متخلفان و تخصیص آن به نانوایی‌های دارای عملکرد مناسب، تحت نظارت مستقیم کارگروه آرد و نان انجام می شود.
موضع تعزیرات حکومتی
سید مرتضی مدنی  مدیرکل استان در حوزه تعزیرات حکومتی  نیز در پاسخ به شبهات مطرح شده  می گوید: فرآیند سهمیه‌بندی در حیطه اختیارات سازمان جهاد کشاورزی است.
وی هرگونه تخلف گزارش شده درباره تخصیص سهمیه‌ها به مدیران را رد می کند و معتقد است که تفاوت در میزان تخصیص سهمیه‌ها به نانوایی‌های مختلف، ناشی از تفاوت در جمعیت و میزان پخت مناطق است و دستگاه تعزیرات فقط در صورت ثبت رسمی و مستندِ تخلف، وارد عمل می شود.
چالش سهمیه آردِ نانوایی‌های سیار
یکی از بخش‌های مورد پیگیری در این گزارش، وضعیت نانوایی‌های سیار در منطقه ثامن و کمپ‌های زائرپذیر مشهد است. شواهد و اطلاعات به‌دست آمده نشان می‌دهد در سنوات گذشته سهمیه آرد ۱۴۷نانوایی و ۳۰کانکس سیار اطراف حرم رضوی (فاقد مجوز در سامانه «نانینو») از محل سهمیه‌های اختصاص یافته به نانوایی‌های ثابت  تامین می  شده است.مرتضی حیدری، معاون برنامه‌ریزی فرمانداری مشهد در این باره  از تشکیل«کمیته رصد و پایش آرد و نان» ذیل ستاد تشدید بازرسی و نظارت بازار، به دستور استاندار  با هدف بررسی  شبهات مربوط به توزیع ناعادلانه آرد خبر می  دهد و می گوید: تحقیق و تفحص این کمیته طی یک هفته به پایان می رسد و نتایج آن جهت شفاف‌سازی  منتشر خواهد شد.
بنا بر این گزارش نتیجه‌ تحقیقات کارگروه رصد و پایش، می‌تواند سرنوشت توزیع آرد در استان را تعیین کند. شفافیت در انتشار این نتایج نه فقط برای بازسازی اعتماد عمومی نسبت به نهادهای نظارتی، بلکه برای اصلاح ساختار توزیع کالاهای استراتژیک از جمله آرد و نان در استان، ضرورتی انکارناپذیر است.
به نظر می رسد اگر در سامانه «نانینو»، نیازهای خاص شهرهای زیارتی و شرایط نانوایی‌های سیار  به‌صورت ویژه و طبق ضوابطی شفاف تعریف شود، نه فقط از انحراف آرد به سمت بازارهای غیررسمی جلوگیری می شود، بلکه با حذف رانت‌های احتمالی، شفافیت در کل زنجیره سهمیه‌بندی ارتقا می‌یابد.