روزنامه سازندگی نوشت: در ساعت ۳:۴۰ بامداد، درحالی که ساکنان محله پرتراکم «چاهتنگو» در شهر قشم در خواب عمیق به سر میبردند انفجاری مهیب، سکوت منطقه را درهم شکست. تنها چند دقیقه پس از آنکه فرماندهی مرکزی ایالات متحده (سنتکام) در بیانیهای رسمی آغاز عملیات هدفمند خود در جنوب ایران را در پاسخ به حملات پیشین به پایگاه نیروهای آمریکایی در اردن اعلام کرد، عقربههای ساعت دیواری یکی از خانههای محله چاهتنگو برای همیشه روی ساعت ۳:۴۰ متوقف شد. این ساعت متوقف شده، تصویر ماندگاری است که خبرگزاریهای داخلی از دل آوار خانهای متلاشیشده ثبت کردهاند. پیامد این انفجار، فاجعهبار و تلخ بود: «قیصر جعفری» راننده زحمتکش تاکسی، همسرش «زهرا جعفری» و فرزند دوسالهشان «سینا» در دم جان باختند. دو فرزند دیگر این خانواده «محمدرضا» و «مهدی» پس از ساعتها تلاش نیروهای امدادی از زیر خروارها خاک و بتن، زنده اما مجروح بیرون کشیده شدند و اکنون در وضعیت استیصال در بیمارستان بستری هستند. مقامهای محلی استان هرمزگان تأیید کردهاند که این خانواده هیچ ارتباطی با ساختارهای نظامی یا دولتی نداشتهاند.
کالبدشکافی شواهد دیداری و ماهوارهای نیویورکتایمز
روزنامه آمریکایی «نیویورکتایمز» در یک بررسی همهجانبه تجسمی و منطبق با رویههای تحلیلی پیشرفته، تصاویر و ویدئوهای منتشرشده از سوی شهروندان و رسانههای محلی را با تصاویر دقیق ماهوارهای با تفکیکپذیری بالا تطبیق داد. نتیجه این بررسیها منطقهای ویران شده در محله چاهتنگو را نشان میدهد؛ جایی که بافت فشرده ساختمانی و خانههای نزدیک به هم، اثر تخریبی هرگونه سلاح سنگین را چند برابر میکند.
در مرکز حادثه، گودالی عظیم به عرض دستکم ۳۰ فوت (بیش از ۹ متر) ایجاد شده است. بررسیهای جغرافیایی و زمانی نیویورکتایمز کاملاً با نوار زمانی عملیات اعلامشده از سوی سنتکام مطابقت دارد. نکته کلیدی و برآمد اصلی این گزارش مستقل، غیبت کامل هرگونه زیرساخت نظامی در منطقه است. نیویورکتایمز صراحتاً اعلام کرد که در بررسیهای دقیق خود هیچ نشانهای از وجود پادگان، پایگاه، انبار مهمات یا مراکز فرماندهی نظامی در نزدیکی این خانه مسکونی نیافته است و هیچ گزارشی مبنی بر تلفات نیروهای نظامی در این منطقه وجود ندارد.
قدرت مخرب Mk-84
کارشناسان برجسته حوزه خنثیسازی مهمات و تحلیلگران نظامی بینالمللی با بررسی تصاویر قطعات بجا مانده، نوع سلاح استفاده شده را تأیید کردهاند. «ترور بال»، کارشناس سابق خنثیسازی مهمات ارتش آمریکا و تحلیلگر مؤسسه Armament Research Services (ARS تأکید کرد که ابعاد گودال و الگوی تخریب ساختمانهای مجاور تماماً با ویژگیهای یک بمب ۲ هزار پوندی Mark-84 مجهز به سامانه هدایت ماهوارهای JDAM همخوانی دارد. همچنین «فردریک گراس» مشاور و کارشناس فرانسوی تسلیحات، با تحلیل مکانیک انفجار توضیح داد که این بمب احتمالاً دارای فیوز تأخیری بوده و پس از نفوذ به عمق زمین منفجر شده است. به گفته گراس بافت ماسهای خاک منطقه قشم، بخشی از انرژی افقی موج انفجار را جذب کرده و قدرت آن را به سمت پایین هدایت کرده است؛ امری که اگرچه مانع از تخریب شعاعی وسیعتر شده اما گودالی عمیق و سهمگین بر جای گذاشته است. قطعات فلزی پیدا شده در محل حادثه نیز توسط هر دو کارشناس بهعنوان بخش باله انتهایی کیت JDAM شناسایی شده است.
ویژگیهای مهمات استفاده شده براساس اسناد پنتاگون: بمبهای نزدیک به یک تنی (Mark-84) برای نابودی پلها، ایستگاههای راهآهن، خطوط ارتباطی و استحکامات سنگین طراحی شدهاند. بهکارگیری چنین مهماتی در یک محله مسکونی متراکم، حاصلی جز فاجعه انسانی ندارد.
ابعاد حقوقی و نقض آشکار حقوق بینالملل بشردوستانه
حمله به قشم که واشنگتن آن را بخشی از پاسخهای تلافیجویانه خود عنوان کرده، پرسشهای حقوقی و اخلاقی جدی را برانگیخته است. براساس کنوانسیونهای ژنو و قواعد اساسی حقوق بینالملل بشردوستانه، اصل «تفکیک» میان اهداف نظامی و غیرنظامی و اصل «تناسب» در استفاده از سلاح، اساس مشروعیت هرگونه اقدام نظامی است. «تام داننباوم»، حقوقدان و استاد حقوق بینالملل دانشگاه استنفورد، در واکاوی این اقدام تصریح میکند: «نیروی مهاجم موظف است تمامی تدابیر ممکن را برای کاهش آسیب به غیرنظامیان اتخاذ کند. این تدابیر شامل انتخاب نوع سلاح، زمان عملیات و ارائه هشدار پیشین است. انتخاب یک بمب ۲ هزار پوندی غولپیکر برای پرتاب به یک محله مسکونی پرتراکم به هیچوجه با الزامات و تعهدات بینالمللی مطابقت ندارد و مصداق نقض صریح اصل تناسب است».
پاسخ مبهم سنتکام و تناقض در رفتارهای نظامی
در برابر این شواهد انکارناپذیر، فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) واکنش موهم و تقلیلگرایانهای نشان داده است. کاپیتان «تیم هاوکینز» سخنگوی سنتکام، تنها به بیان این عبارت اکتفا کرد که: «ما از گزارشهای مربوط به تلفات غیرنظامیان، آگاه و در حال بررسی موضوع هستیم. ارتش آمریکا هرگز غیرنظامیان را هدف قرار نمیدهد». با این حال مقامات سنتکام از پاسخگویی به پرسشهای کلیدی نیویورکتایمز درباره اینکه هدف دقیق این حمله چه بوده، چه ارزیابیهای پیشگیرانهای انجام شده و چرا از سنگینترین بمب متعارف زرادخانه آمریکا در یک محله مسکونی استفاده شده، امتناع ورزیدهاند. این روزنامه تأکید میکند که هیچ دلیلی برای وجود اهداف نظامی در محل ارائه نشده است.