رئیس فرهنگستان علوم، اصلاح هرم آموزش و پژوهش و بازنگری در زیستبوم علم و فناوری را از ضروریات کشور دانست و از رسیدن سند جامع علمی کشور به مراحل نهایی تصویب و همچنین آمادگی شورای عالی انقلاب فرهنگی برای اصلاح مقررات و رشتههای دانشگاهی خبر داد.
دکتر محمدرضا مخبر دزفولی دیروز در نشست خبری با خبرنگاران اظهار کرد: در بازنگری سند جامع علمی کشور دو بال برای رسیدن به ایران قوی بسیار مورد توجه قرار گرفتهاست؛ نخست، دستیابی به مرجعیت علمی و دوم، استفاده از علم و فناوری برای حل مسائل مهم کشور.بر این اساس ما باید سهم و نقش جدی در تولید علم جهانی داشته باشیم و از سوی دیگر علم و فناوری باید گره از مشکلات کشور باز کند.
به گزارش روابط عمومی این فرهنگستان، وی یادآور شد: امروز ایران حدود ۲درصد از تولید علم دنیا را در اختیار دارد، همچنین حدود سه درصد از مقالات پر استناد جهانی متعلق به دانشمندان ایرانی است. اما این تمامی حقیقت نیست و باید سرعت خود را در رقابتهای علمی حفظ کنیم!
اولویتهای علمی کشور
رئیس فرهنگستان علوم با اشاره به چالشهای موجود در کشور تصریح کرد: نقشه جامع علمی کشور برای مسائل مهمی از جمله آب، انرژی، امنیت غذایی، فرآیند دیجیتالیشدن کشور، هوش مصنوعی و فناوریهای تحولآفرین و گرهگشا از مشکلات کشور، اولویتهای مشخصی را تعیین کردهاست.در عین حال باید ببینیم آیا با وجود پیشرفتهای سه دهه گذشته، آیا زیستبوم مناسبی برای خانواده علم و فناوری در کشور فراهم کردهایم یا خیر.زیستبوم علم و فناوری شامل نیروی انسانی، فضای مناسب، تجهیزات، برنامه، اولویتها و هماهنگی ملی برای رسیدن به اهداف مهم پیشرفت کشور میشود و این زیستبوم همچنان با نقایصی مواجه است؛ ازجمله از دست دادن نیروی انسانی متخصص.
مخبر دزفولی ادامه داد: باید قدر نیروی انسانی، استادان دانشگاه و دانشگاههایی را که سالها به کشور خدمت کردهاند، بدانیم. البته دانشگاهها نقص و اشکال هم دارند، اما اگر امروز در حوزه سلولهای بنیادی، ناباروری و فناوریهای تولیدمثل، هوافضا، نانو و فناوری، درآمدزایی و خلق ثروت داریم، حاصل ایثارگری دانشمندان است. دولتها باید بپذیرند که شکلگیری ایران قوی در گرو پیشرفت علم و فناوری است و باید برای آن سرمایهگذاری ویژه شود.
وی گفت: با دانشبنیانشدن اقتصاد هم مسائل معیشتی مردم حل میشود هم عقبماندگی اقتصادی ما جبران شود. ما همچنین نیازمند اصلاح ساختارهای آموزشی و پژوهشی و فناورانه هستیم.
چشمانداز روشن برای علوم پایه
مخبر دزفولی با تأکید بر اهمیت سرمایهگذاری در علوم پایه گفت: دنیا در حوزه علوم پایه سرمایهگذاری جدی میکند، اما بهترین مغزها و جوانان نخبه ما علاقهای به رشتههای علوم پایه ندارند؛ زیرا برای این رشتهها جاذبه و مشوق تعریف نکردهایم و آینده مشخص و برنامهریزیشدهای ندارند.
رئیس فرهنگستان علوم ادامه داد: یکی از موضوعات مهم در اصلاح ساختارهای پژوهشی و آموزشی، بازنگری در رشتههای دانشگاهی است که تاریخ آنها گذشته است. از سوی دیگر فرزندان ما علاقه دارند همه به چند رشته خاص بروند، در حالی که باید بهترین دانشآموزان و نخبگان برتر کنکور در آموزشوپرورش هم جذب شوند.
از سوی دیگر آییننامههای ارتقای هیأت علمی باید بازنگری شوند و معیار نباید فقط شمارش مقاله باشد.
به گفته وی اگر یک دانشمند، گره بزرگی از کشور باز کرد، باید بالاترین امتیازات را در مجموعههای علمی ما دریافت کند .لذا همانطور که در حوزه علم بازنگری میکنیم، قوانین هم باید بازنگری شوند تا پاسخگوی نیازهای امروز باشند و سرعت پیشرفت علمی کشور را افزایش دهند.
وی با تأکید بر ضرورت کاهش بروکراسی و افزایش اعتماد به جامعه علمی گفت: عموم دانشمندان ما دغدغه کشور را دارند و دلشان برای ایران و پیشرفت کشور میتپد. باید به جامعه علمی اعتماد کنیم و قدر دانشمندان را بدانیم و به جایگاه اجتماعی آنها، وضعیت معیشتی، اولویتهای علمی و تحقیقاتی و همچنین پشتیبانیها و حمایتهای مختلف از آنها توجه کنیم.
اُفت علمی کشور در سالهای اخیر
رئیس فرهنگستان علوم با توجه به کاهش خروجیهای علمی کشور در سه سال اخیر، گفت: در چندین رتبهبندی جهانی، دستکم دو یا سه رتبه را از دست دادهایم و در منطقه نیز برخی کشورها با سرعت زیادی در حال عبور از ایران هستند.یکی از عوامل مهم این وضعیت کاهش انگیزه جامعه علمی است و دولت و مجلس باید به این موضوع توجه جدی داشته باشند.اگر قرار است سرمایههای انسانی خود را حفظ کنیم، باید از دانشمندان و استادان کشور حمایت کنیم.
نخستین نیاز جامعه علمی، احساس تکریم و منزلت است. بخش دوم، معیشت آنهاست و مشکلات این حوزه که از ابتدای سال مطرح بوده، هنوز بهطور کامل حل نشدهاست. وقتی پیشنهادهای اغواکنندهای از سوی کشورهای اروپایی، آمریکای شمالی و حتی کشورهای منطقه به دانشمندان ایرانی ارائه میشود که گاهی چندین برابر پیشنهادهای داخل کشور است، اگر این پیشنهادها را نمیپذیرند، نشانه ایثارگری آنهاست.در مقابل، ما نیز باید حداقلهایی را که برای حفظ این سرمایه انسانی لازم است فراهم کنیم!
وی گفت: دولت و مجلس باید سهم تحقیق و توسعه از تولید ناخالص داخلی را افزایش دهند. اکنون این سهم حتی ممکن است کمتر از نیم درصد باشد. این کشور به اصلاح ساختارها نیاز دارد تا مسیر پیشرفت علمی کشور هموار بماند.
شما چه نظری دارید؟