کامران نرجه

با گذشت چندین ســال از افتتـاح بخـش‌های مختلف آزادراه تهران شـمال، هنوز استفاده از این مسیر برای دسترسی به غرب مازندران با دشواری روبروست.
آزادراهی که قرار بود سرعت جابجایی خودروها میان تهران و چالوس را کاهش دهد، به دلیل عدم ساخت فاز ۳ و استفاده خودروها از جاده سابق در ۵۰ کیلومتر از مسیر به ویژه در روزهای پایانی هفته با ترافیک شدید و توقف طولانی وسایل نقلیه روبروست.
در همین تعطیلات ۲ هفته قبل، برخی از خودروها برای رسیدن به چالوس بالغ بر ۱۶ساعت در ترافیک میان فاز ۲ و فاز ۴ متوقف شدند که گلایه عمومی را در پی داشت.
اما در سوی دیگر این ترافیک و گلایه‌ها، صدها کارگر ایرانی بطور شبانه‌روزی در فضایی مملو از غبار و در اعماق کوههای البرز در حال تکمیل بزرگترین تونل آزادراهی ایران و یکی از پیچیده‌ترین پل‌های مهندسی کشور هستند تا بار ترافیکی آزادراه مذکور کاهش یابد.
۵۴ کیلومتر پس از ایستگاه عوارضی تهران، دقیقا در نقطه اتصال فاز دوم و فاز سوم آزادراه تهران شمال، مسیر برگشت تونل البرز غربی به طول حدود ۵/۶ کیلومتر در حال ساخت است و پیش‌بینی می‌شود تا پایان شهریور ۱۴۰۶ به بهره‌برداری برسد.
حسین دهقان رئیس بنیاد مستضعفان با اعلام این مطلب گفت: این تونل در بخش پایانی منطقه ۲ آزادراه تهران - شمال واقع شده و عملیات حفاری و ساخت آن بدون وقفه ادامه دارد.
وی افزود: با بهره‌برداری از این بخش، قسمت مهمی از پروژه آزادراه تهران ـ شمال به انجام خواهد رسید و مسیر دسترسی میان تهران و چالوس نیز بهبود پیدا می‌کند .
رئیس بنیاد مستضعفان تصریح کرد: در شرایط عادی، برای تردد از چالوس به تهران باید از مسیر کندوان عبور کرد، اما این پل و راه جدید، آن مسیر را پشت سر می‌گذارد و علاوه بر کوتاه‌تر شدن طول راه، به‌طور طبیعی موجب کاهش ترافیک خواهد شد و مجموعه بسیار خوبی را ایجاد خواهد کرد.
وی با بیان اینکه اجرای این پروژه از نظر فنی و شرایط محیطی بسیار دشوار است، گفت: کار واقعاً سخت است و محیط کاری شرایط بسیار سخت و پیچیده‌ای دارد. شرایط زمینی که عملیات در آن انجام می‌شود، پیچیدگی خاص خود را دارد و جنس زمین و ترکیباتی که در مراحل مختلف عملیات وجود دارد، اجرای پروژه را دشوار می‌سازد.
دهقان ادامه داد: با وجود این دشواری‌ها، کارگران متخصص ایرانی به خوبی در حال انجام کار هستند.

نیاز به ۱۵ همت اعتبار
سعید شاهسواری مدیرعامل آزادراه تهران- شمال هم در تشریح مختصات فنی این تونل عظیم گفت: برای تکمیل تونل البرز غربی آزادراه تهران - شمال و اتصال آن به محور چالوس، حدود ۱۵ هزار میلیارد تومان اعتبار مورد نیاز است.
 وی افزود: تونل البرز در قسمت انتهایی منطقه ۲ آزادراه تهران - شمال قرار دارد که تاکنون ۵۵۰۰ متر از آن حفاری شده است.
وی افزود: طول تونل البرز غربی حدود ۶۴۰۰ متر است و در حال حاضر این پروژه به پیشرفت فیزیکی حدود ۶۲ درصد رسیده است. حدود ۹۵۰ متر از حفاری تونل باقی مانده که از دو دهانه در حال انجام است. همزمان با حفاری، عملیات لاینینگ تونل نیز انجام می‌شود.
مدیرعامل آزادراه تهران - شمال خاطرنشان کرد: پس از تکمیل حفاری و لاینینگ، احداث سقف دوم تونل برای تأمین تهویه اضطراری در دستور کار قرار دارد و پس از آن نیز عملیات روسازی مسیر که به صورت بتنی خواهد بود، به همراه تأسیسات الکترومکانیکی انجام می‌شود.
شاهسواری ادامه داد: سقف این تونل به شکل دو طبقه احداث می‌شود تا در مواقع بروز سوانح،  آتش سوزی و عدم تخلیه دود انباشته در تونل، بتوان از سقف دوم برای مهار آتش و تخلیه گازهای خطرناک استفاده کرد. همچنین در فواصل معین ( هر ۵۰۰ متر) یک مسیر دسترسی به تونل اضطراری (حدفاصل تونل غربی و شرقی) ایجاد شده است تا در مواقع بحرانی، مسافران امکان جابجایی و خروج از کانال اصلی را داشته باشند.
 
 شاهکار مهندسی پل
درست در خاتمه این تونل، مسیر آزادراه تهران به سمت شمال، از طریق یک پل عظیم و فوق مهندسی به نقطه آغاز فاز ۳ متصل می‌شود.
مدیرعامل شرکت آزاد راه تهران شمال گفت: با تکمیل این بخش، منطقه ۲ آزادراه تهران - شمال به اتمام می‌رسد و مسیر از طریق یک پل عظیم  وارد منطقه ۳ می‌شود.
شاهسواری تصریح کرد: برای اینکه امکان بهره‌برداری از این بخش فراهم شود، باید در این نقطه به جاده چالوس متصل شویم. طراحی این اتصال انجام و عملیات عمرانی آن نیز از حدود دو ماه پیش آغاز شده است.
هم اینک هر ۱۵ روز یک‌بار  یک اتصال بزرگ بتنی به پل  مذکور افزوده می‌شود و طول آن به سمت شرق افزایش می‌یابد. با اتصال این پل، مسیر جاده قدیم تهران چالوس از بخش میانی آزاد راه منفک خواهد شد و بار ترافیکی انتهای فاز ۲ بشدت کاهش خواهد یافت.
طول این مسیر در مجموع حدود ۲۲۰۰ متر است و از طریق آن، دهانه شمالی تونل البرز غربی به تونل ورودی فاز ۳ متصل می‌شود.
مدیرعامل آزادراه تهران - شمال اظهار کرد: با اجرای این اتصال، مسافرانی که از شمال می‌آیند و به محدوده پل زنگوله می‌رسند، برای مسیر برگشت نیز امکان ورود مستقیم به آزادراه را خواهند داشت. در حال حاضر، مسافران در ایام عادی سال باید از مسیر کندوان عبور کنند و در محدوده پیچ سرهنگ وارد منطقه ۲ شوند.
شاهسواری ادامه داد: در انتهای سال ۱۴۰۶ یا اوایل سال ۱۴۰۷، با بهره‌برداری از تونل البرز غربی، مسافرانی که به محدوده پل زنگوله می‌رسند، می‌توانند برای مسیر برگشت به صورت مستقیم وارد آزادراه شوند و به سمت تهران تردد کنند.
مدیرعامل آزادراه تهران - شمال اظهار کرد: تردد از تونل البرز غربی در منطقه ۲ برای مسافران افزایش ایمنی و کاهش زمان سفر را به دنبال دارد؛ چراکه آزادراه و جاده عادی از نظر سرعت طرح با یکدیگر تفاوت دارند.
شاهسواری افزود: در منطقه ۲ آزادراه تهران- شمال حدود ۱۵ تا ۲۰ دقیقه از زمان سفر مسافران کاهش می یابد و بیشترین کاهش طول مسیر میان تهران و چالوس دقیقا مربوط به همین قطعه است.
 
 شروع فاز ۳
وی درباره آخرین وضعیت منطقه ۳ آزادراه تهران - شمال گفت: از امروز (دوشنبه) امکان بهره‌برداری از مسیر مربوط به محدوده شهرستانک فراهم شده است و مسافرانی که از جاده چالوس از سمت کرج به شمال تردد می‌کنند، در محدوده شهرستانک می‌توانند از طریق یک رمپ و با عبور از یک پل و یک تونل، وارد مسیر جنوب به شمال آزادراه تهران- شمال شوند و به سمت شمال تردد کنند.
مدیرعامل آزادراه تهران - شمال خاطرنشان کرد: پس از صدور مجوز اولیه زیست‌محیطی و پیگیری‌های انجام‌شده، ۱۶ کیلومتر ابتدایی منطقه ۳ به عنوان مسیر اولویت‌دار برای اجرا تعیین شد.
وی افزود: مناقصات ۸ کیلومتر نخست برگزار شده و پیمانکاران در محل مستقر شده‌اند. تجهیز کارگاه، استقرار ماشین‌آلات و نیروی انسانی نیز انجام شده است.
شاهسواری گفت: در حال حاضر حدود ۸۰۰ متر از تونل‌های منطقه ۳ حفاری شده است. بخش عمده مسیر منطقه ۳ در داخل تونل قرار دارد.
وی با اشاره به شرایط ترافیکی جاده چالوس و تأثیر آن بر روند اجرای پروژه اظهار کرد: اکنون در ایام پیک ترافیک قرار داریم و در جاده چالوس عملا چهار روز در هفته امکان حمل مصالح و بار وجود ندارد؛ چراکه محدودیت‌های تردد در این محور اعمال می‌شود.
 مدیرعامل آزادراه تهران - شمال افزود: با وجود این محدودیت‌ها تلاش می‌کنیم فاز یک منطقه ۳ را در اولویت قرار دهیم تا بتوانیم گلوگاه ترافیکی سیاه‌بیشه را پشت سر بگذاریم و بخشی از پس‌زدگی ترافیک که در ایام پیک در مسیر ایجاد می‌شود، برطرف کنیم.
شاهسواری خاطرنشان کرد: هدف این است که این بخش در محدوده ولی‌آباد به جاده چالوس متصل شود که این اتصال می‌تواند تأثیر بسزایی در کاهش زمان سفر و کاهش ترافیک مسافران، به‌ویژه در ایام پیک سفر، داشته باشد.
 مدیرعامل بنیاد مستضعفان هم در مورد این قطعه  گفت: از بهمن سال گذشته، عملیات عمرانی دهانه تونل قطعه ۳ آغاز شده است. طولانی‌ترین بخش آزادراه تهران - شمال همین قطعه سوم است و از نظر اجرایی نیز سخت‌ترین بخش پروژه محسوب می‌شود. این موضوع هم به لحاظ دسترسی‌هایی که برای تجهیز کارگاه، انتقال مصالح و تخلیه موادی که در جریان انفجارات داخل تونل‌ها ایجاد می‌شود، اهمیت دارد و هم از نظر فناوری و تکنولوژی مورد نیاز، اجرای این قطعه دشوار است.
وی یادآور شد: در ازای هر کیلومتر کاری که در این بخش انجام می‌شود، هزینه قابل توجهی صرف خواهد شد. قرار بود در این قطعه، هشت کیلومتر ابتدایی جاده یا قطعه سوم را اجرا کنیم، اما با تغییراتی که در مسیر ایجاد شد، ان‌شاءالله این میزان به ۱۶ کیلومتر خواهد رسید و ما تا ولی‌آباد را باز خواهیم کرد و در آن نقطه به جاده چالوس متصل خواهیم شد.
رئیس بنیاد مستضعفان با اشاره به برآوردهای اولیه هزینه اجرای این قطعه گفت: برآورد اولیه‌ای که چند سال پیش انجام شد، نشان می‌داد قطعه سوم حدود ۲میلیارد دلار هزینه خواهد داشت. اگر بتوانیم فناوری‌های جدید را وارد پروژه کنیم و از ماشین‌های حفاری استفاده شود، شاید بتوان مدت زمان اجرای عملیات را تا حدودی کاهش داد و با کوتاه شدن زمان اجرا، هزینه‌های پروژه نیز کاهش پیدا کند.
دهقان درباره موانع اجرای قطعه سوم آزادراه تهران - شمال اظهار کرد: در این بخش از کار، عمده مشکلات به مسائل زیست‌محیطی مربوط می‌شود؛ اگر این حساسیت‌ها نبود در ضلع شمال غرب، ساخت قطعه سوم می‌توانست همزمان با قطعه اول آغاز شود، چرا که این دو قطعه ارتباطی با یکدیگر ندارند و هر کدام مسیر و شرایط اجرایی خود را دارند. با این حال، موانع زیست محیطی باعث شد تصمیم‌گیری درباره آغاز عملیات تا امروز به طول بینجامد. اگر ما در همان زمان کار را شروع می‌کردیم، می‌توانستیم از نظر زمانی جلو بیفتیم.
 
عقب‌افتادگی دولت در تأمین مالی
رئیس بنیاد مستضعفان تصریح کرد: در نهایت با پیگیری‌هایی انجام شده تاکنون توانسته‌ایم با وزارت راه و شهرسازی، سازمان برنامه و بودجه و سایر ارکان دولت برای تهیه تجهیزات فنی و فناوری‌های لازم به جمع‌بندی رسیدیم.
 وی افزود: اراده جدی برای اجرای پروژه وجود دارد و نوعی تعلق نسبت به کار نیز در میان دست‌اندرکاران ایجاد شده است. فکر می‌کنیم از این مرحله به بعد، اجرای پروژه با جدیت بیشتری دنبال خواهد شد.
دهقان با اشاره به نقش دولت در تأمین منابع مالی پروژه گفت: دولت در حال تلاش است تا سهم مالی خود را تأمین کند، البته عقب‌افتادگی جدی در این زمینه وجود دارد. از سوی دیگر، با توجه به تجهیزاتی که باید برای پروژه تأمین شود، نرخ تأمین مالی نسبت به گذشته بالاتر رفته است. اگر نتوانیم بموقع تأمین مالی کنیم، پروژه به‌طور خودکار با تأخیر زمانی مواجه خواهد شد و تأخیر زمانی نیز به معنای افزایش قیمت مجدد است؛ چرا که تورم در حال اثرگذاری بر هزینه‌های پروژه است.
رئیس بنیاد مستضعفان خاطرنشان کرد: هرچه زمان اجرای پروژه طولانی‌تر شود، زمان بازگشت سرمایه نیز به تأخیر می‌افتد و این موضوع می‌تواند نرخ بالاتری را به پروژه تحمیل کند. نباید اجازه دهیم کار به نقطه‌ای برسد که مجبور شویم هزینه‌هایی را که از ابتدا انجام شده است، مجدداً به‌روز کنیم. 

محیط زیست چه می‌شود؟
احداث و بهره‌برداری از آزادراه تهران– شمال، به‌ویژه در منطقه‌ای حساس از البرز، هزینه‌های محیط‌زیستی دارد؛ از تخریب و تکه‌تکه‌شدن زیستگاه‌ها و تغییر چشم‌انداز گرفته تا تولید نخاله، اختلال در زیست حیات‌وحش و افزایش دسترسی انسان به مناطق طبیعی. در نتیجه، این آثار باید به‌طور مستقل و مستمر پایش و برای آنها راهکار جبرانی در نظر گرفته شود.
اما از دیگر سو، همین پروژه با کوتاه‌تر کردن مسیر، کاهش توقف و ترافیک و افزایش سرعت حرکت، مصرف سوخت خودروها را کاهش می‌دهد. برای منطقه ۲ آزادراه تهران–شمال، صرفه‌جویی سالانه حدود ۵/۱۲ میلیون لیتر سوخت اعلام شده است؛ عددی که به معنای کاهش مصرف انرژی و در نتیجه، کاهش بخشی از انتشار آلاینده‌های ناشی از حمل‌ونقل جاده‌ای است.
به عقیده کارشناسان، لازم است میزان آسیب‌های ایجاد شده در طبیعت را بدانیم، برای کاهش و رفع آن تلاش کنیم و در عین حال، از مزایای آن نیز غافل نباشیم.