کامران نرجه:  حملات نظامی آمریکا و اسرائیل به تأسیسات فرودگاهی کشور ظرف یک سال گذشته خسارات سنگینی به تجهیزات ناوبری  و کمک ناوبری ایران زده است که قابل کتمان نیست.
حداقل ۲۷ فرودگاه غیرنظامی(سیویل) ایران بر خلاف تمامی کنوانسیون‌های جهانی در استان‌های خوزستان، تهران، خراسان رضوی، اصفهان، آذربایجان غربی، آذربایجان شرقی، هرمزگان، بوشهر، لرستان، فارس، کرمان و سیستان نو بلوچستان در حملات دشمن به خاک کشور آسیب جدی دیده‌اند  که صنعت بیمه هزینه بازسازی این تأسیسات را بالغ بر ۱۴۰ میلیون دلار برآورد کرده است.
در حملات دشمن علاوه بر تخریب دهها دستگاه هواپیمای مسافربری، خسارات زیادی به ترمینال‌های مسافری،  سطوح پروازی، تأسیسات راداری و امکانات ناوبری وارد شده  است که بازسازی آنها برای بسیاری از کشورهای پیشرفته تقریباً غیر ممکن خواهد بود. با این وجود  عملیات احیای قدرت ناوبری هوایی ایران با اتکا به دانش بومی و متخصصان داخلی آغاز شده است و   اینک عمده تأسیسات آسیب دیده به مدار خدمت‌رسانی بازگشته اند.
همین اندازه که بسیاری از خطوط هوایی بین المللی دوباره به مسیر هوایی عبوری از  فضای ایران بازگشته اند و روزانه صدها پرواز مسافربری از روی ایران تردد می‌کنند، نشان می‌دهد که توان هدایت و ناوبری هوایی ایران در حد استاندارد جهانی احیا شده است.
روند بازسازی تجهیزات آسیب دیده
 مرتضی دهقان معاون وزیر راه و شهرسازی و مدیرعامل شرکت فرودگاه‌ها و ناوبری هوایی ایران با اشاره به روند بازسازی تجهیزات آسیب دیده می‌گوید: امروز با تکیه بر توان کارشناسان و متخصصان داخلی در شرکت فرودگاه‌ها و ناوبری هوایی ایران، خدمات حمل‌ونقل هوایی در بخش‌های مختلف تخصصی با اقتدار در حال انجام است؛ چراکه این شرکت هم در حوزه مدیریت و زیرساخت‌های فرودگاهی و هم در بخش ناوبری هوایی و کنترل ترافیک فضای کشور مسئولیت سنگین و انحصاری دارد.
وی  می‌افزاید: کارشناسان داخلی در هردوبخش فرودگاهی و ناوبری هوایی با تمام‌قوا و مقتدرانه ایستادگی کردند و مردم توانستند بلافاصله پس از برقراری آتش‌بس، شاهد از سرگیری ایمن و بدون وقفه خدمات حمل‌ونقل هوایی در آسمان کشور باشند.
برای آنکه بخش‌های مختلف اقتصادی کشور بتوانند فعالیت عادی خود را از سر بگیرند و به مردم خدمت‌رسانی کنند، ورود بهنگام بخش هوایی ضروری بود و در این میان، شرکت فرودگاه‌ها و ناوبری هوایی ایران در خط مقدم قرار داشت. مسئولان خدمات هوایی اصرار داشتند تا زمانی که زیرساخت‌های زمینی در فرودگاه‌ها و زیرساخت‌های هوانوردی در آسمان، شامل ناوبری هوایی و کنترل ترافیک هوایی، توسط متخصصان این شرکت آماده نشود، هیچ شرکت هواپیمایی امکان ارائه خدمات و برقراری پرواز نخواهد داشت و همین امر مسئولیت ما را به‌مراتب سنگین‌تر و حساس‌تر کرد.
 دهقان با اشاره به این که بر خلاف تمامی قوانین، مقررات و کنوانسیون‌های بین‌المللی، خسارات سنگین و ناجوانمردانه‌ای به زیرساخت‌های حمل‌ونقل هوایی غیرنظامی کشور وارد شد و حدود ۲۷ فرودگاه در جریان این تهاجم دچار آسیب شدند خاطر نشان می‌کند: بخش‌های مختلفی از جمله سطوح پروازی، باندها، تاکسی‌وی‌ها، اپرون و پارکینگ هواپیماها، ساختمان‌های ایمنی و آتش‌نشانی(که مستقیماً متولی نجات جان انسان‌ها هستند) تجهیزات ناوبری و کمک‌ناوبری، دستگاه‌های کمک‌بازرسی و ترمینال‌های مسافری هدف تهاجم قرار گرفتند؛ یعنی هر آنچه در فرودگاه‌ها در راستای تأمین ایمنی و امنیت مسافران به کار گرفته می‌شد، با آسیب مواجه شد .
به گفته معاون وزیر راه و شهرسازی در مدیریت برنامه بازسازی فرودگاه‌ها و خدمات ناوبری هوایی کشور، اولویت نخست رعایت کامل و بدون نقص استانداردهای ایمنی، هم در حوزه سطوح پروازی و هم در بخش سیستم‌های ناوبری و کنترل ترافیک هوایی بود. خوشبختانه توان فنی، مهندسی و اجرایی بسیار بالایی در کشور، میان مشاوران، پیمانکاران و به‌ویژه متخصصان خود شرکت وجود دارد.
وی می‌افزاید: از همان روزهای نخست، متخصصان داخلی بازسازی سطوح پروازی و باندها را آغاز کردند تا شرایط لازم برای نشست‌وبرخاست ایمن پروازها مهیا شود؛ هم‌زمان با آن، عملیات بهسازی و بازسازی سیستم‌های ناوبری و تجهیزات هوانوردی نیز کلید خورد.
در گام نخست، متخصصان حوزه ناوبری هوایی شرکت توانستند سامانه‌های موجود را پشتیبانی و تجهیزات آسیب‌دیده را بازسازی و آماده عملیات کنند؛ چراکه انجام هرگونه پرواز بدون وجود   زیرساخت‌های ناوبری و فرودگاهی غیرممکن است .
محور دوم اقدامات، بهره‌گیری از توان شرکت‌های دانش‌بنیان و بخش خصوصی داخلی بود؛ مجموعه‌هایی که از سال‌های گذشته همکاری مشترکی را با آن‌ها برای بومی‌سازی تجهیزات و سامانه‌های هوانوردی آغاز کرده بودیم. اگرچه امکانات برخی از این شرکت‌ها نیز در جنگ آسیب دیده بود، اما زیرساخت‌های لازم در اختیارشان قرار گرفت و دوشادوش کارشناسان شرکت فرودگاه‌ها پای کار آمدند. پروازهایی که اکنون در امنیت کامل در آسمان کشور انجام می‌شود، حاصل تلاش شبانه‌روزی و هماهنگ این مجموعه‌هاست.
مدیرعامل شرکت فرودگاه‌ها و ناوبری هوایی ایران با تجلیل از فداکاری پرسنل عملیاتی این حوزه می‌گوید: موضوع بسیار برجسته در این مدت، روحیه و کار جهادی متخصصان صنعت هوایی ایران است. در کوران بمباران دشمن و حضور پهپادهای نظامی در آسمان شهرها، فرزندان این ملت اقدام به تخلیه تجهیزات حیاتی و اساسی از برج‌های مراقبت و «تکنیکال‌بلاک‌ها» کرده و آن‌ها را به نقاط امن انتقال دادند تا مانع آسیب‌دیدگی شوند و بتوانند پس از تثبیت شرایط، به‌سرعت سامانه‌ها را به مدار برگردانند.
پیمانکاران متعهد کشور هم در کنار دولت ایستادند و حتی در مواردی بدون انعقاد قرارداد رسمی یا دریافت وجه، عملیات بهسازی را آغاز کردند. این ایثار و همبستگی ملی ارزش ثبت در تاریخ را دارد.
دهقان می‌گوید: اگرچه تلاش نیروهای جهادی در بازسازی مناطق مسکونی شهری به‌درستی از رسانه‌ها منعکس شد، اما این اقدامات ایثارگرانه و حماسه‌ساز در حوزه‌های تخصصی صنعت هوانوردی نیز با همان قدرت رخ داد که شایسته روایتگری و ماندگاری است.
 
راهکارهای تأمین مالی بازسازی فرودگاه‌ها
مدیرعامل شرکت فرودگاه‌ها و ناوبری هوایی ایران با تشریح روش‌های نوین تأمین مالی برای جبران خسارات و بازسازی زیرساخت‌های هوانوردی، از تجهیز فضای کشور به سامانه‌های نظارتی پیشرفته روز دنیا و بازگشت کامل اعتماد بین‌المللی به آسمان ایران خبر می‌دهد و می‌گوید: با تأکید هیأت دولت از انواع
روش‌های مالی برای سرعت دادن به فرآیند بازسازی فرودگاه ها استفاده شد.
وی در خصوص نحوه تأمین منابع مالی برای بازسازی فرودگاه‌های آسیب‌دیده می‌گوید: شرکت فرودگاه‌ها به عنوان یک مجموعه درآمد-هزینه‌ای مستقل، متکی به عواید حاصل از پروازهای داخلی و پروازهای عبوری است؛ از
 این رو، توقف ناگهانی پروازها در دوران بحران منجر به از دست رفتن درآمدهای جاری و تحمیل خسارات سنگین شد.
به همین منظور در گام نخست، با اعمال مدیریت بهینه منابع و پیگیری وصول مطالبات ارزی و ریالی داخلی و خارجی اقدام کردیم و در مرحله بعد، با حمایت دولت، تأمین اعتبارات لازم برای خرید تجهیزات حساس ناوبری، کمک‌ناوبری و نظارتی خارجی در کنار ظرفیت تولیدات داخلی انجام پذیرفت.
از سوی دیگر با وجود توقف موقت پروژه‌های عمرانی در شرایط جنگی، بلافاصله پس از تثبیت شرایط عملیاتی، فعال‌سازی مجدد طرح‌های توسعه‌ای با اولویت‌بندی دقیق آغاز شد.
معاون وزیر راه و شهرسازی می افزاید: بهره‌گیری از ظرفیت‌های قانونی «مولدسازی دارایی‌ها» یکی از رویکردهای اصلی ما بود که با اختیارات اعطایی از سوی دولت، شرکت فرودگاه‌ها در خط مقدم این بخش قرار گرفت و توانستیم چند پروژه مهم را از این طریق فعال کنیم .
علاوه بر جذب منابع و تسهیلات از شبکه بانکی کشور، تنوع‌بخشی به روش‌های تأمین مالی از طریق جلب سرمایه‌گذاری بخش خصوصی در قالب مدل‌های قراردادی BOT، BLT وBOO در دستور کار جدی شرکت قرار گرفته است تا روند اجرای پروژه‌ها با شتاب بیشتری دنبال شود.
دهقان با اشاره به تبدیل تهدیدها به فرصت در فرایند بازسازی‌ها می‌گوید: این تحولات فرصتی ایجاد کرد تا از روش‌های سنتی عبور کرده و نوسازی سامانه‌ها را منطبق بر آخرین استانداردها و برنامه‌های کلان سازمان بین‌المللی هوانوردی کشوری (ایکائو) پیش ببریم .
 
استقرار سامانه‌های نوین نظارتی
معاون وزیر راه و شهرسازی به تغییر سیستم‌ها و الگوهای نظارت بر تردد هوایی ایران اشاره می‌کند و می‌گوید: در گذشته نظارت بر فضای کشور عمدتاً متکی بر رادارهای اولیه و ثانویهPSR وSSR بود، اما اکنون به سمت استقرار سامانه‌های نوین نظارتی از جمله سامانه‌های مالتی‌لاتریشن (MLAT) و نظارت وابسته خودکار(ADS-B) حرکت کرده‌ایم که این تجهیزات در کنار رادارها، دقت پایش کنترلرهای ترافیک هوایی را به شکل چشمگیری افزایش می‌دهند.
در این بخش هم اولویت نخست و خط قرمز در تمامی فرآیندها «ایمنی هوانوردی» است و با وجود چالش‌های امنیتی تحمیل‌شده بر منطقه، فضای آسمان کشورمان با استانداردهای کامل و مورد تأیید ایکائو و سازمان هواپیمایی کشوری به پروازهای داخلی و عبوری سرویس‌دهی می‌کند.
مدیرعامل شرکت فرودگاه‌ها و ناوبری هوایی ایران  اعتماد سریع شرکت‌های هواپیمایی خارجی به استفاده مجدد از آسمان ایران پس از رفع تنش‌ها،  را نشانه  اطمینان کامل جامعه جهانی هوانوردی به کیفیت خدمات کنترل ترافیک و ناوبری هوایی جمهوری اسلامی ایران می‌داند و می‌افزاید: این موفقیت بزرگ با تلاش شبانه‌روزی متخصصان داخلی و تدابیر دولت رقم خورد. وی با تأکید بر بهره‌گیری از موقعیت ممتاز ژئوپولیتیکی کشور، از ایجاد هماهنگی‌های فرابخشی برای کوتاه کردن مسیرهای هوایی و ارائه مشوق‌های مالی به ایرلاین‌های داخلی خبر می‌دهد و می‌گوید: در دوره پس از بازسازی، مسیرهای هوایی جدید به شرکت‌های هواپیمایی بین‌المللی معرفی شده که هم کوتاه‌تر و هم به صرفه‌تر است.
دهقان درباره راهکارهای افزایش جذابیت فضای کشور برای پروازهای عبوری  می گوید: ما از موقعیت استراتژیک و ژئوپولیتیکی ممتازی برخورداریم؛ اگرچه در اطراف ما هاب‌های فرودگاهی و رقبای منطقه‌ای قدرتمندی شکل گرفته‌اند که همواره تلاش می‌کنند سهم بازار ما را به چالش بکشند.
با تعامل و هماهنگی که میان بخش‌های غیرنظامی و نظامی کشور شکل گرفته است، در دهه ۹۰ شمسی موفق شدیم مسیرهای هوایی دوطرفه را در محورهای شرق-غرب و جنوب کشور ایجاد کنیم و اکنون در دوره پس از جنگ، به همدلی و هم‌افزایی بالاتری برای کوتاه‌سازی هرچه بیشتر این مسیرها دست یافته‌ایم.
به گفته معاون وزیر راه و شهرسازی برای افزایش جذابیت آسمان کشور، «پایداری خدمات» به عنوان اصل دوم در دستور کار قرار دارد تا شرکت‌های هواپیمایی از ارائه مستمر و دائم خدمات ما اطمینان کامل حاصل کنند؛ خوشبختانه اکنون ایرلاین‌ها به این اطمینان دست یافته‌اند .
از سوی دیگر تیم تخصصی ویژه‌ای متشکل از حوزه‌های ناوبری هوایی، مالی و بازرگانی در شرکت تشکیل شده است که به‌طور مستمر در حال مذاکره با ایرلاین‌های بین‌المللی هستند؛ این تیم ضمن اطلاع‌رسانی دقیق پیرامون سطح بالای ایمنی و کیفیت خدمات کنترل ترافیک هوایی در ایران، با بهره‌گیری از ظرفیت‌های قانونی، مشوق‌های مالی لازم را نیز جهت جذب حداکثری پروازهای عبوری به آن‌ها ارائه می‌دهد. اکنون روزانه ۱۰۰ پرواز
 بین المللی از فضای ایران برای تردد ایمن و اقتصادی استفاده می کنند که این رقم به سرعت در حال افزایش است. همچنین روزانه ۴۰۰ پرواز داخلی و خارجی از فرودگاه‌های مختلف کشور انجام می شود که بیانگر احیای قدرت ناوبری هوایی در ایران است.
 معاون وزیر راه و شهرسازی می‌گوید: برای بهبود خدمات این حوزه ظرف هفته آینده یک را دار بسیار مجهز در مسیر پرترافیک هوایی کشور نصب خواهد شد و به زودی ۲ رادار دیگر نیز در نقاط دیگر به کار گرفته می‌شود.