به گزارش اطلاعات آنلاین، او که در اواخر اسفند ۱۳۰۱ در بروجرد دیده به جهان گشود، بیش از چهار دهه از عمر پربرکت خود را در دانشگاه تهران و دیگر مراکز علمی جهان به تدریس تاریخ، ادبیات فارسی و تصوف اختصاص داد و آثار گرانقدرش تاکنون به دلیل لحن ادبی و بیان حماسی، همواره در زمره محبوبترین و پرفروشترین کتابهای تاریخی و ادبی میان ایرانیان بوده است.
قمر آریان، همسر و همراه سالیان دراز زرینکوب که خود از دانشمندان برجسته ادبیات بود، بر ابعاد اخلاقی و انسانی استاد تاکید ویژهای داشت. به گفته او، فضایل اخلاقی، تواضع، فروتنی و مهربانی زرینکوب فراتر از جایگاه علمی والا او جلوهگر میشد. یکی از بارزترین ویژگیهای اخلاقی او، رعایت حق پژوهشگران دیگر و ارج نهادن به تلاشهای علمی جوانان بود. زرینکوب در نگارش آثارش همیشه به تحقیقات گذشته استادان و حتی دانشجویان خود اشاره میکرد و اگر پژوهشگری جوانتر بود، او را تشویق و ترغیب مینمود.
همچنین احترام او به دانشجو و وقت دیگران تا حدی بود که حتی در دوران بیماری و ضعف، ساعات طولانی را بدون صرف غذا در انتظار دانشجویی مینشست که برای بررسی رساله دکتری با او وعده داشت.
خلق اثر علمی برای زرینکوب نه پاسخی به تشویقهای بیرونی، بلکه ناشی از احساس مسئولیت درونی و ادای تکلیف بود. او تا زمانی که اثری را به پایان نمیرساند، آرامش روحی نمییافت. ژرفاندیشی و دقتنظر او در پژوهش به گونهای بود که برای نگارش کتاب «فرار از مدرسه» درباره احوالات غزالی، حین اقامت در لسآنجلس، تمامی مراجع و منابع موجود به زبانهای فرانسه، اسپانیایی و آلمانی را به دقت مطالعه کرد و پس از یک سال تلاش مستمر این اثر را به سرانجام رساند.
پژوهشهای او همواره بر پایه منابع موثق و بررسیهای جامع شکل میگرفت. سفرهای طولانی زرینکوب به کشورهای مختلف جهان هرگز جنبه تفریحی نداشت، بلکه همگی در راستای تحقیقات علمی و مطالعه در کتابخانهها انجام میشد. زرینکوب تمام زندگی خود را وقف دانش کرد؛ به طوری که حتی در اواخر عمر و با وجود بیماری و ضعف جسمانی، ساعت دو بامداد از خواب برمیخاست و به نوشتن و تحقیق میپرداخت.
آثار و یادگارها
آثار زرینکوب شامل طیف گستردهای از موضوعات در زمینه تاریخ ایران، تاریخ اسلام و نقد ادبی است. کتابهای «دو قرن سکوت» (روایتی از سقوط شاهنشاهی ساسانی و اوایل حکومت اعراب) و «کارنامه اسلام» از جمله شناختهشدهترین آثار او در حوزه تاریخ به شمار میروند. او همچنین رساله دکتری خود را با عنوان «نقدالشعر، تاریخ و اصول آن» زیر نظر استاد بدیعالزمان فروزانفر تدوین کرد.
یکی از نکات جالب در کارنامه پژوهشی او، شیوه مواجهه با شبهات دینی و نقدها بود. وقتی کتاب «۲۳ سال» منتشر شد و شبهاتی را مطرح ساخت، آیتالله مطهری از زرینکوب خواست تا پاسخی به آن بنویسد. اما زرینکوب معتقد بود پاسخ مستقیم به یک کتاب باعث مطرح شدن بیشتر آن میشود. از این رو، ترجیح داد کتابی با عنوان «انسان الهی» درباره زندگی و شخصیت حضرت علی (ع) تألیف کند. نگارش این اثر در اردیبهشت ۱۳۵۷ به پایان رسید، اما متأسفانه در زمره آثار گمشدهای قرار گرفت که هرگز به چاپ نرسیدند.
زرینکوب علاوه بر تالیفات گسترده و تدریس در دانشگاههای معتبر جهان نظیر آکسفورد، سوربن، کالیفرنیا و پرینستون، خدمات ارزشمندی نیز به مراکز پژوهشی ارائه داد؛ از جمله اهدا بیش از ۶۵۰۰ کتاب و مجله به مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.