معاون محیط زیست دریایی سازمان حفاظت محیط زیست با اشاره به شتاب گرفتن روند کاهش تراز آب دریای خزر گفت: کاهش تراز آب خزر از حدود ۲۰ سانتی‌متر در سال در فاصله ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۵ به حدود ۲۳ سانتی‌متر در سال ۲۰۲۶ رسیده است و مدل‌ها ادامه این روند را تا سال ۲۰۵۰ نشان می‌دهند؛ موضوعی که پنج کشور ساحلی را به سمت تدوین یک برنامه مشترک سوق داده است.
به گزارش ایسنا، احمدرضا لاهیجان‌زاده در نشست خبری کاپ ۷ با اشاره به روند کاهش تراز آب دریای خزر اظهار داشت: بر اساس بررسی تاریخچه فراز و نشیب‌های دریای خزر، از سال ۱۹۹۵ روند کاهش تراز آب این دریا آغاز شده است اما در سال‌های ابتدایی این کاهش محسوس نبود و حساسیت چندانی میان کشورهای ساحلی ایجاد نکرد.
وی افزود: تا سال ۲۰۲۰ میانگین کاهش تراز آب دریای خزر حدود ۷.۵ سانتی‌متر در سال بود، در حالی که در سال‌های ابتدایی این میزان حدود دو تا سه سانتی‌متر در سال ثبت می‌شد. از سال ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۵ این رقم به حدود ۲۰ سانتی‌متر در سال رسید و در سال ۲۰۲۶ نیز کاهش حدود ۲۳ سانتی‌متری ثبت شده است.
معاون محیط زیست دریایی سازمان حفاظت محیط زیست ادامه داد: مدل‌های پیش‌بینی تقریباً به‌طور قطعی نشان می‌دهند که این روند ممکن است ادامه داشته باشد و دست‌کم با شدت حدود ۲۰ سانتی‌متر در سال تا سال ۲۰۵۰ ادامه پیدا کند بنابراین لازم است کشورهای ساحلی خزر برای سازگاری با این پدیده برنامه‌ریزی مشترک داشته باشند.
لاهیجان‌زاده با اشاره به وضعیت بخش شمالی دریای خزر گفت: در بخش شمالی خزر که کشورهای روسیه و قزاقستان و با نسبت کمتری جمهوری آذربایجان و ترکمنستان را دربرمی‌گیرد، عمق دریا کمتر است، به همین دلیل پس‌روی آب در این مناطق بسیار شدیدتر رخ داده و حتی در برخی مناطق۱۰ تا ۲۰ کیلومتر پس‌روی گزارش شده است که بنادر این کشورها را به‌شدت تحت تأثیر قرار داده است.
وی با اشاره به آثار کاهش تراز آب خزر در ایران نیز اظهار داشت: در کشور ما بیشترین آثار این پدیده در استان گلستان مشاهده می‌شود چراکه شرایط بستر دریا در این استان متفاوت است البته آثار این روند در استان‌های مازندران و گیلان نیز قابل مشاهده است.
معاون محیط زیست دریایی سازمان حفاظت محیط زیست از تدوین یک طرح منطقه‌ای برای سازگاری با کاهش تراز آب دریای خزر خبر داد و گفت: هماهنگی منطقه‌ای در این زمینه در حال انجام است و یک طرح منطقه‌ای نیز تهیه شده که کلیات آن قرار است امروز به امضای کشورهای عضو برسد البته جزئیات این طرح موضوعات متعددی دارد که باید کشورهای ساحلی درباره آن‌ها به توافق برسند و یک برنامه مشترک و مورد اتفاق همه کشورها برای سازگاری با این پدیده تدوین شود.
وی درباره عوامل مؤثر بر کاهش تراز آب دریای خزر اظهار داشت: بر اساس مطالعاتی که کشورهای مختلف به‌صورت مستقل و در قالب مطالعات جمعی انجام داده‌اند، بیشترین اثر ناشی از تغییر اقلیم و افزایش تبخیر است. شدت تبخیر در دریای خزر به میزان قابل توجهی افزایش یافته و پس از آن، کاهش ورودی آب رودخانه‌ها به خزر نیز در این روند مؤثر بوده است. در واقع نقش تغییر اقلیم، افزایش دما و افزایش شدت تبخیر در کاهش تراز آب دریای خزر بسیار بیشتر از کاهش ورودی رودخانه‌هاست.
وی ادامه داد: کاهش ورودی رودخانه‌ها خود تحت تأثیر دو عامل قرار دارد؛ نخست کاهش بارندگی در حوضه‌های آبریز این رودخانه‌ها از جمله حوضه آبریز ولگا و دوم احداث سد روی رودخانه‌ها، البته درباره رودخانه ولگا باید توجه داشت که به دلیل حجم بالای آبی که وارد دریای خزر می‌کند، شرایط آن متفاوت است.
لاهیجان‌زاده افزود: در حال حاضر حدود ۱۱ سد بزرگ روی رودخانه ولگا وجود دارد، اما سهم کاهش ورودی رودخانه‌ها در مقایسه با تغییر اقلیم حدود ۲۰ درصد برآورد می‌شود. شدت تبخیر در دریای خزر رقمی حدود ۳۰۰ تا ۳۶۰ میلیارد مترمکعب را به خود اختصاص می‌دهد این در حالیست که کاهش ورودی رودخانه‌ها بسیار کمتر است.