بنای باستانی تخت جمشید در مرودشت استان فارس که هویت ملی همه ایرانیان محسوب می‌شود در طول تاریخ ۲۵۰۰ سال گذشته از گزند بسیاری لشگریان دشمن و عوامل ویرانگر طبیعی مصون مانده است، با این وجود طی چند سال اخیر ایجاد چالش‌هایی قوی که ناشی ار سوء مدیریت هستند، کمر به ویرانی این تاریخ فرهنگی ایران بسته اند که اگر تدبیری برای مبارزه با آن اندیشیده نشود، شاید به زودی این میراث فرهنگی را از دست بدهیم.
یکی از مهمترین این چالش ها که اخیرا ایجاد شده است، موضوع الحاق بخش‌هایی از حریم درجه دو تخت‌جمشید به محدوده شهری مرودشت و تهیه طرح کاربری شهری برای محدوده‌ای حدود ۱۶۰هکتار است؛ اقدامی که می‌تواند مسیر توسعه شهری را به سوی تپه‌های باستانی فیروزی، میدان ملل و پهنه تاریخی پارسه نزدیک‌تر کند و هم‌زمان با افزایش چشمگیر ارزش اقتصادی اراضی، زمینه تشدید سوداگری زمین و فشارهای اقتصادی بر حریم این میراث جهانی را فراهم آورد.
این چالش تا بدانجا نگران‌کننده شد که جامعه باستان‌شناسی ایران اخیرا با انتشار بیانیه‌ای هشداری و باابراز نگرانی عمیق، از مسعود پزشکیان رئیس‌جمهوری خواست تخت‌جمشید را نجات دهد.
درکناراین، چالش فرونشست زمین در محدوده تخت‌جمشید که به‌خاطر استفاده بی‌رویه از آبهای زیرزمینی این منطقه ایجادشده هم حیات این منطقه باستانی برجسته راتهدید می کند.
افزایش نگرانی ها درباره این چالش‌ها و هشدارهای صریح ومتعدد دوستداران میراث فرهنگی، سرانجام با واکنش شورای عالی معماری وشهرسازی مواجه شدوتصمیماتی موثر برای کاهش و رفع آن اتخاذشد.
ورود شورای عالی معماری و شهرسازی
فرزانه صادق مالواجرد، وزیر راه و شهرسازی دیروز در نشست ویژه شورای عالی معماری و شهرسازی با تاکید بر ضرورت صیانت از حریم تخت جمشید گفت: همه دستگاه‌های مرتبط با حوزه‌های زمین، زیرساخت، آب و فرونشست باید تکالیف خود را در زمینه حفاظت از این اثر تاریخی انجام دهند.
به گزارش ایرنا، وی از سکوت و نامدیریتی در برخی دستگاه های مسئول نسبت به این فاجعه فرهنگی اظهار نگرانی کرد و گفت: اجازه نخواهیم داد رویکردهای غلط مدیریتی، موجب تخریب این بنای باستانی شوند.
رئیس شورای عالی معماری و شهرسازی اظهار داشت: شهر مرودشت بیش از ۲۰سال فاقد طرح جامع بود که موجب کاربری‌های غلط در اطراف ابنیه فرهنگی آن شده است. همین مسأله در حساسیت نسبت به تخت‌جمشید بر روند تهیه طرح جامع مرودشت تأثیر گذاشته است که موظفیم به نگرانی‌های موجود با ارائه اطلاعات صحیح پاسخ داده شود.
وزیر راه و شهرسازی با اشاره به حریم‌های درجه یک و دو تخت جمشید گفت: ساخت‌وساز در حریم درجه دو تا ارتفاع هشت‌ونیم متر مجاز است، اما تمام اراضی درجه یک و دو به دلیل نوع و مرغوبیت زمین در مرودشت امکان ساخت‌وساز ندارند و با وجود اجازه میراث فرهنگی برای ساخت تا ارتفاع هشت‌ونیم متر، بستر خاک در برخی مناطق چنین امکانی را فراهم نمی‌کند .
وزیر راه و شهرسازی گفت: نمی توانیم اجازه بدهیم ساخت و سازهای غیر اصولی به حریم این محوطه تاریخی لطمه بزند. البته تاکنون به هیچ‌وجه در ارتفاعی که میراث فرهنگی اجازه داده، خدشه‌ای وارد نشده است، اما قابل انکار نیست که اکنون در اطراف این بخش سکونتگاه‌هایی جدیدی ایجاد شده که هرگز امکان گسترش ندارند.
وی با بیان اینکه طی یک سال گذشته گفتگوهای زیادی میان دبیرخانه شورای عالی، وزارت میراث فرهنگی و مقامات استانی درباره طرح جامع مرودشت انجام شده است، افزود: قطعاً با هرگونه بارگذاری جمعیتی و توسعه غلط شهری در اطراف این بنای تاریخی مخالفیم.
ضرورت توجه به خدمات پشتیبان
مسیر تخت جمشید
وزیر راه و شهرسازی با تأکید بر حفظ میراث فرهنگی کشور گفت: حفظ میراث و محوطه‌های تاریخی بسیار مهم‌تر از ضوابط ناکارآمد است. وی با اشاره به مسیر مرودشت به تخت‌جمشید اظهار داشت: این بخش نیازمند خدمات پشتیبان است تا در روزهایی از سال که جمعیت زیادی از اقصی نقاط کشور در این مسیر تردد دارند، خدمات‌رسانی در چارچوب ضوابط میراث فرهنگی انجام شود و وزارت راه و شهرسازی نسبت به این موضوعات حساسیت ویژه‌ای دارد.
صادق مالواجرد گفت: تاکنون با همکاری همه ارگان‌های مسئول فقط سند میان‌کار برای شهر مرودشت به تصویب رسیده و هنوز طرح جامع این شهر تصویب نشده است.
به گفته وی اگرچه فقط ۱۷۰هکتار از اراضی این شهر داخل حریم درجه دو تخت جمشید قرار گرفته و محدودیت حریم ارتفاعی دارد، اما نباید از اهمیت ثبت جهانی تخت جمشید غافل شویم و با نامدیرتی این میراث فرهنگی را به خطر بیاندازیم.
مدیریت منابع آبهای زیرزمینی
حریم تخت جمشید
وزیر راه و شهرسازی با بیان اینکه حریم‌های مربوط به تخت جمشید به سال‌های ۵۶و ۵۷بازمی‌گردد، گفت: برداشت بیش از حد از آبهای زیرزمینی و فرونشست زمین در حریم درجه یک و دو این بنای باستانی به مرحله خطرناکی رسیده است.
وی از وزارت نیرو، وزارت جهاد کشاورزی و سایر دستگاه‌های مرتبط درخواست کرد که به وظایف مدیریتی خود برای صیانت از تخت‌جمشید عمل کنند و متناسب با شرایط جدید زندگی مردم در مرودشت، تمهیدات لازم را برای جلوگیری از تشدید فرونشست زمین بیاندیشند.
صادق مالواجرد تأکید کرد: در شورای عالی آب هم با توجه به اهمیت صیانت از تخت‌جمشید، باید راه‌های جلوگیری از فرونشست زمین در مرودشت مورد بررسی قرار گیرد.
تازه ترین گزارش‌های رسمی نشان می‌دهد اراضی این محوطه بین ۸ تا ۱۵ سانتی متر در سال فرونشست دارند که مهمترین دلیل آن برداشت بی‌رویه آب برای مصارف کشاورزی است.
عبدالله فهمی ،یکی از کارشناسان باستان‌شناسی به خبرنگار اطلاعات گفت: مدیریت غلط منابع آب در اطراف این محوطه و نبود نظارت بر نحوه برداشت منابع زیرزمینی به سرعت در حال تخریب سیستم‌های زهکشی و پایه‌های زمین تخت جمشید است.
فهمی ادامه داد: تازه ترین ارزیابی‌های مهندسی از مقبره‌های صخره‌ای نقش‌رستم هم نشان می دهد، سنگ دچار ترک‌خوردگی عمیق شده اند و در معرض خطر هستند.
وی ادامه داد: تخلیه آبهای زیرزمینی در پاسارگاد ممکن است به مرور زمان به بی‌ثباتی مقبره کوروش منجر شود. همچنین، بارندگی‌های ناگهانی در دشت مرغاب، سکوی سنگی آرامگاه را تهدید می‌کند.
شما چه نظری دارید؟