دف یکی از کهن‌ترین سازهای کوبه‌ای جهان است که ریشه‌های آن به هزاران سال پیش بازمی‌گردد. نقش‌برجسته‌ها و سفال‌های به‌دست‌آمده از تمدن‌های بین‌النهرین، ایلام و مصر باستان نشان می‌دهند که سازهایی شبیه به دف، دست‌کم از سه تا چهار هزار سال پیش در مراسم آیینی، نظامی و شادی مورد استفاده بوده‌اند. در فرهنگ ایران باستان نیز اشاراتی به سازهای پوستی و کوبه‌ای وجود دارد که برخی پژوهشگران آن‌ها را نیاکان دف امروزی می‌دانند.
با ظهور اسلام، دف جایگاه ویژه‌ای در فرهنگ دینی و اجتماعی مسلمانان یافت. در روایات اسلامی آمده است که هنگام بازگشت پیامبر اکرم (ص) از سفر یا جنگ، زنان مدینه با نواختن دف او را استقبال می‌کردند؛ همین روایت، مبنای مشروعیت دینی این ساز در فرهنگ اسلامی شد و آن را از بسیاری از سازهای دیگر که با احتیاط بیشتری نگریسته می‌شدند، متمایز کرد.
اما مهم‌ترین برهه در سیر تحول دف، پیوند آن با تصوف و خانقاه‌نشینی است. از قرون میانه اسلامی به بعد، دف به یکی از ارکان اصلی مراسم ذکر و سماع در طریقت‌های صوفیانه، به‌ویژه در مناطق کردنشین ایران و عراق، تبدیل شد. در این سنت، دف صرفاً یک ساز موسیقایی نبود، بلکه ابزاری برای رسیدن به حال معنوی و وجد عرفانی به شمار می‌رفت. نوازندگان دف در خانقاه‌ها با آداب خاصی، از جمله وضو گرفتن پیش از نواختن، به این ساز احترام می‌گذاشتند؛ سنتی که تا امروز نیز در میان اهل طریقت کردستان زنده مانده است.
کردستان ایران و عراق را می‌توان مهم‌ترین خاستگاه دف در دوران معاصر دانست. در این منطقه، دف نه‌فقط در مراسم ذکر، بلکه در جشن‌های ملی و اجتماعات فرهنگی نیز حضور داشته و نسل‌های متوالی از استادان، فنون نواختن آن را سینه‌به‌سینه منتقل کرده‌اند.
 ریتم‌های پیچیده و چندلایه دف کردی، آن را از دیگر گونه‌های این ساز در سایر مناطق ایران و جهان اسلام متمایز می‌کند.
از دهه‌های پایانی قرن بیستم به بعد، دف به‌تدریج از فضای صرفاً آیینی و خانقاهی خارج شد و راه خود را به موسیقی رسمی و صحنه‌های کنسرت باز کرد. گروه‌های موسیقی کردی و ارکسترهای ملی ایران، دف را به‌عنوان یکی از سازهای کوبه‌ای اصلی در کنار سازهایی چون تنبک و دایره به کار گرفتند. این مردمی‌شدن، هرچند به شناخته‌شدن بیشتر دف در سطح ملی و بین‌المللی انجامید، اما در کنار خود چالش‌هایی نیز به همراه آورد؛ از جمله کمرنگ شدن حرمت سنتی این ساز و رواج آموزش‌های غیراصولی در فضای مجازی، موضوعی که امروز بسیاری از استادان اصیل این هنر نسبت به آن هشدار می‌دهند.
با این حال، دف همچنان یکی از نمادهای هویت فرهنگی و معنوی ایران‌زمین باقی مانده است؛ سازی که در طول تاریخ، از میدان جنگ تا خانقاه و از خانقاه تا صحنه کنسرت، همراه انسان ایرانی بوده و صدای آن، پیوندی میان امر مقدس و امر هنری برقرار کرده است.