مینا حیدری
رئیس سازمان بهزیستی کشور همزمان با هفته گرامیداشت، تکریم و منزلت سالمندان، از ۴ تا ۱۰ مهرماه، از راهاندازی ۳۸۰ مرکز «مهر و گفتوگو» در کشور برای سالمندان خبر داد و گفت: این مراکز با هدف ایجاد فضایی برای نشاط، ارتباط اجتماعی و توانمندسازی سالمندان فعالیت میکنند.
به گزارش خبرنگار «اطلاعات» سیدجواد حسینی در نشست راهبردی توسعه مشارکت خیرین در حوزه سلامت و رفاه سالمندان، با اشاره به استفاده از ظرفیتهای موجود برای راهاندازی این مراکز اظهار کرد: برای ایجاد مراکز مهر و گفتوگو از امکانات موجود در هر منطقه استفاده شده است؛ برای نمونه میتوان از مدارس در ساعات بعدازظهر برای ارائه خدمات و فعالیتهای مرتبط با سالمندان استفاده کرد.
او با اشاره به وضعیت جمعیتی کشور افزود: حدود ۱۴ درصد جمعیت ایران را افراد بالای ۶۰ سال تشکیل میدهند و کشور با شتاب زیادی به سمت سالمندی پیش میرود. بر اساس پیشبینیها سهم سالمندان از جمعیت کشور تا سال ۱۴۳۰ به حدود ۳۰ درصد خواهد رسید و به همین دلیل باید از هماکنون برای پیامدهای این تغییر جمعیتی آماده شد.
حسینی با بیان این که ۲۷ دستگاه در حوزه سالمندی مسئولیت دارند گفت: در همه استانها شوراهای سالمندی با حضور استانداران تشکیل شده و یکی از مسائل مهم، بدل شدن سالمندی از یک واقعیت جمعیتی به یک مسأله اجتماعی در افکار عمومی و نظام تصمیمگیری است.
به گفته او، توسعه خدمات مراقبتی، استفاده از ظرفیت خیرین، توجه به اقتصاد سالمندی، تقویت مشارکت اجتماعی و حرکت از الگوی صرفا مراکز نگهداری به سمت حمایت از سالمندان در خانواده و جامعه، از مهمترین محورهای سیاستگذاری در این حوزه است.
عصر زندگی طولانیتر
دکتر مجید فولادیان، رئیس دبیرخانه شورای ملی سالمندان کشور نیز، با تشریح برنامههای هفته گرامیداشت، تکریم و منزلت سالمندان به «اطلاعات» گفت: شعار امسال «عصر زندگی طولانیتر؛ بازاندیشی در نظامها برای زندگی بهتر» است؛ شعاری که بر ضرورت بازنگری در سیاستها و نظامهای اجتماعی، اقتصادی، سلامت، رفاهی و شهری متناسب با افزایش طول عمر تأکید دارد.
وی افزود: هفته گرامیداشت سالمندان فرصتی برای توجه دوباره به جایگاه سالمندان، ظرفیتهای این قشر و ضرورت برنامهریزی برای آینده سالمندی کشور است. افزایش امید به زندگی، یکی از دستاوردهای مهم جوامع امروز محسوب میشود اما طولانیتر شدن زندگی، نیازمند آن است که نظامهای مختلف نیز خود را با این واقعیت جمعیتی هماهنگ کنند.
فولادیان ادامه داد: سالمندی تنها یک مرحله از زندگی فرد نیست، بلکه پدیدهای است که بر خانواده، بازار کار، نظام سلامت، خدمات اجتماعی، اقتصاد، شهرسازی و حتی روابط بیننسلی تأثیر میگذارد. بنابراین نمیتوان مواجهه با سالمندی را صرفا به یک دستگاه یا نهاد واگذار کرد و برای مدیریت این روند به همکاری مجموعهای از دستگاههای دولتی، نهادهای اجتماعی، سازمانهای مردمنهاد، خانوادهها و خود سالمندان نیاز است.
رئیس دبیرخانه شورای ملی سالمندان کشور با اشاره به شتاب تحولات جمعیتی در ایران گفت: اکنون حدود ۱۳ درصد جمعیت کشور را سالمندان تشکیل میدهند، اما بر اساس روندهای جمعیتی، این سهم در سال ۱۴۳۰ به حدود ۳۳ درصد خواهد رسید. این تغییر به معنای آن است که در سالهای آینده تعداد بیشتری از شهروندان به خدمات سلامت، رفاه، حمایت اجتماعی و فضاهای مناسب برای مشارکت اجتماعی نیاز خواهند داشت.
او تأکید کرد: موضوع فقط افزایش تعداد سالمندان نیست، بلکه باید به کیفیت زندگی در دوره سالمندی نیز توجه شود. سالمندی سالم و فعال، نیازمند فراهم کردن فرصت مشارکت اجتماعی، حفظ استقلال فردی، دسترسی به خدمات و ایجاد محیطهایی است که سالمندان در آن احساس تعلق و حضور داشته باشند.
مراکز مهر و گفتوگو؛ فراتر از نگهداری سالمندان
فولادیان درباره مراکز مهر و گفتوگو توضیح داد: این مراکز با هدف ایجاد فضایی برای دورهمی، تعامل اجتماعی و افزایش مشارکت سالمندان راهاندازی شدهاند و یکی از اهداف آنها کاهش فاصله بیننسلی و تقویت ارتباط میان سالمندان و نسلهای
جوانتر است.
وی افزود: برنامههای این مراکز تنها به آموزش خودمراقبتی محدود نمیشود، بلکه فعالیتهای آموزشی، فرهنگی، اجتماعی و روانی را دربرمیگیرد. کارگاههای ارتقای سلامت جسم و روان، آموزش تغذیه سالم، تحرک بدنی، پیشگیری از افسردگی و مشکلات حافظه و همچنین آموزش مهارتهای اجتماعی و گفتوگوی بیننسلی از جمله این برنامههاست.
به گفته فولادیان، کتابخوانی، موسیقی، خاطرهنویسی، فعالیتهای داوطلبانه، تشکیل گروههای همیار سالمندان، آموزش مهارتهای دیجیتال و سواد رسانهای و ارائه مشاوره و حمایت
روانی ـ اجتماعی نیز در این مراکز دنبال میشود.
او گفت: بخشی از برنامهها نیز با استفاده از ظرفیت خود سالمندان و بهویژه سالمندان دارای تجربه و تخصص اجرا میشود تا آنان از یک دریافتکننده صرف خدمات به مشارکتکننده در فعالیتهای اجتماعی تبدیل شوند.
رئیس دبیرخانه شورای ملی سالمندان کشور با بیان این که این مراکز در واقع کانونهای چندمنظوره اجتماعی هستند افزود: هدف این است که سالمندان در کنار دریافت آموزش و خدمات، فرصت ارتباط با دیگران، حضور در فعالیتهای فرهنگی و اجتماعی و حفظ ارتباط خود با جامعه را داشته باشند.
استفاده از ظرفیت مدارس و فضاهای محلی
فولادیان درباره محل فعالیت مراکز مهر و گفتوگو گفت: استفاده از مدارس در ساعات غیرآموزشی یکی از ظرفیتهای اصلی این طرح است، اما فعالیت مراکز به مدارس محدود نمیشود و میتوان از خانههای محله، فرهنگسراها، کتابخانههای عمومی، مساجد، پایگاههای سلامت، کانونهای بازنشستگی، پارکهای دوستدار سالمند و سایر فضاهای عمومی و محلی استفاده کرد.
وی ادامه داد: استفاده از ظرفیتهای موجود این امکان را فراهم میکند که مراکز با هزینه کمتر راهاندازی شوند و سالمندان نیز بتوانند خدمات و برنامهها را در نزدیکی محل زندگی خود دریافت کنند. رو یکرد محلهمحور همچنین به تقویت ارتباط سالمندان با جامعه و افزایش مشارکت آنان در فعالیتهای محلی کمک میکند.
خدمات رایگان یا کمهزینه برای سالمندان
رئیس دبیرخانه شورای ملی سالمندان کشور درباره نحوه تأمین هزینههای این مراکز نیز اظهار کرد: خدمات و برنامههای مهر و گفتوگو بهصورت رایگان یا با هزینه بسیار اندک و یارانهای ارائه میشود و منابع مالی آن عمدتا از سوی سازمان بهزیستی کشور تأمین میشود.
فولادیان افزود: خیرین، معتمدان محلی و شرکتها نیز میتوانند در قالب مسئولیت اجتماعی در تأمین هزینهها و تجهیز مراکز مشارکت کنند و در برخی مناطق، شهرداریها و سازمانهای مردمنهاد نیز در اجرای برنامهها همکاری دارند.
وی تأکید کرد: یکی از اصول مهم این طرح، فراهم کردن فرصت برابر برای سالمندان است تا مشکلات مالی مانع حضور آنان در فعالیتهای اجتماعی، فرهنگی و آموزشی نشود.
شناسایی از محله تا مراکز مهر و گفتوگو
فولادیان درباره نحوه شناسایی و جذب سالمندان گفت: این فرایند از دو مسیر انجام میشود؛ در روش نخست، سالمندان از طریق پایگاههای سلامت، شوراهای محله، کانونهای بازنشستگی و تسهیلگران محلی، شناسایی و برای حضور در برنامهها دعوت میشوند.
وی افزود: در روش دیگر، سالمندان به شکل داوطلبانه به مراکز مراجعه میکنند. اطلاعرسانی از طریق رسانهها، شبکههای محلی، مدارس و گروههای همسالان میتواند زمینه آشنایی آنان با برنامهها و خدمات مراکز را فراهم کند.
سامانه «سلام» برای دسترسی آسانتر
رئیس دبیرخانه شورای ملی سالمندان کشور همچنین از برنامهریزی برای راهاندازی سامانه «سلام» خبر داد و گفت: این سامانه با هدف ایجاد یک شبکه اجتماعی محلهمحور طراحی میشود و سالمندان از طریق آن میتوانند نزدیکترین مرکز مهر و گفتوگو، زمان برگزاری برنامهها و موضوع کارگاهها را شناسایی و برای حضور در آنها ثبتنام کنند.
فولادیان افزود: ایجاد چنین سامانهای میتواند به افزایش شفافیت، دسترسی عادلانهتر به خدمات و مشارکت بیشتر سالمندان کمک کند و نیز فرصتی برای تقویت مهارتهای دیجیتال این گروه باشد.
وی با اشاره به روند اجرای طرح گفت: در حال حاضر ۲۳ مرکز در تهران و در هر استان نیز یک مرکز مهر و گفتوگو فعال بوده و اجرای آزمایشی طرح در استانها در حال ارزیابی است.
فولادیان افزود: در تهران نیز در منطقه ۴ حدود ۲۰ مدرسه در اجرای این طرح مشارکت دارند و نقاط قوت و ضعف مدل فعلی در حال بررسی است تا بر اساس نتایج ارزیابیها، الگوی دقیقتر و کارآمدتری برای توسعه مراکز ارائه شود.
به گفته وی، ایده و برنامهریزی برای راهاندازی مراکز مهر و گفتوگو از سال ۱۴۰۳ و با هماهنگی وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی و با راهبری سیدجواد حسینی، معاون وقت وزیر رفاه، رئیس سازمان بهزیستی و دبیر شورای ملی سالمندان، شکل گرفت و اکنون وارد مرحله اجرا و توسعه شده است.
توسعه خدمات مراقبتی در کنار خدمات اجتماعی
در کنار توسعه مراکز اجتماعی، کارشناسان بر ضرورت آمادهسازی زیرساختهای مراقبتی برای جمعیت رو به افزایش سالمندان نیز تأکید دارند. دکتر امانالله قراییمقدم، جامعهشناس، با اشاره به افزایش امید به زندگی در کشور به «اطلاعات» گفت: روند سالمندی جمعیت از سالها قبل و همزمان با بهبود خدمات بهداشتی و درمانی، تغذیه و دسترسی به امکانات پزشکی قابل پیشبینی بوده و اکنون باید برای پیامدهای این تغییر جمعیتی برنامهریزی کرد.
وی با اشاره به تغییر سبک زندگی و گسترش آپارتماننشینی افزود: افزایش اشتغال فرزندان و کوچکتر شدن فضای زندگی، امکان مراقبت تماموقت از سالمندان در خانواده را کاهش داده است و نمیتوان تمامی مسئولیت مراقبت از سالمندان را بر دوش خانوادهها گذاشت.
قراییمقدم، توسعه مراکز و خانههای سالمندان را یکی از نیازهای آینده کشور دانست و گفت: این مراکز باید متناسب با نیازهای جدید سالمندان توسعه یابند و در کنار خدمات مراقبتی، زمینه حضور اجتماعی، نشاط و ارتباط آنان با جامعه را نیز فراهم کنند. او تأکید کرد: سالمندی جمعیت، روندی ادامهدار است و با توجه به افزایش طول عمر و تغییر ساختار خانواده، سهم سالمندان در سالهای آینده بیشتر خواهد شد؛ بنابراین توسعه خدمات اجتماعی و مراقبتی باید متناسب با این تغییر جمعیتی از هماکنون مورد توجه قرار گیرد.
شما چه نظری دارید؟