کامران نرجه

این روزها جهش غیرطبیعی قیمت انواع ارز در بازار که موجب نگرانی فعالان اقتصادی از آینده کسب و کار خود شده ، دولت را به برخورد فوری با سوداگران در بازار وادار کرده است.
ظرف ۴ روز گذشته قیمت انواع ارز در بازار داخلی بیش از ۱۰ درصد افزایش یافته است و  قیمت برخی ارزهای پُرتقاضا لحظه ای شده است.
ارزش دلار آمریکا در بازار که شنبه همین هفته حدود ۲۲۸ هزار تومان بود، تا ظهر دیروز به بیش از ۲۵۰ هزار تومان رسید.  این روند بر بازار طلا و سکه هم تاثیر گذاشته و موجب افزایش آن شده است.  هر گرم طلای ۱۸ عیار (بدون مزد ساخت) ظرف ۴ روز گذشته حدود  یک میلیون و ۵۰۰ هزار تومان و هر قطعه سکه طلای تمام بهار آزادی ۲۵ میلیون   تومان گران شده است.
هجوم خریداران ارز، طلا و سکه به بازار، جریان نقدینگی را کاملا به سمت بازارهای دلالی سوق داده و در سایر بازارها رکودِتورمی به اوج رسیده است.
 
 
گلایه بازاریان
کسبه بازار بخصوص فروشندگان محصولات الکترونیکی، لوازم خانگی و هرگونه کالایی که به واردات از بازارهای خارجی بستگی دارد، با نگرانی نسبت به تداوم روند افزایش نرخ ارز، بانک مرکزی را مسئول آشفتگی قیمت‌ها 
می دانند و از سکوت دولت در برابر تحولات اخیر بازار ارز گلایه دارند.
مسئول یکی از اتحادیه‌های صنفی فروشنده لوازم الکترونیکی با اظهار تعجب نسب به انفعال دستگاه‌های اقتصادی در مقابل سقوط ارزش پول ملی می‌گوید: بانک مرکزی ادعا می کند ارز مورد نیاز متقاضیان به وفور در مرکز مبادله  یا بازار وجود دارد، ولی متقاضیان ارز با کمبود فروشنده در بازار مواجهند. قیمت‌ها به طور لحظه‌ای بالا می‌رود و کسی جرأت فروش کالا در بازار را ندارد. هر فروشنده‌ای که در دو هفته اخیر کالایی فروخته به شدت ضرر کرده است، زیرا با پول دریافتی از مشتری قادر به خرید همان کالای قبلی نیست. از طرف دیگر همزمان با گرانی ارز، قیمت انواع کالاهای وارداتی در بازار به شدت گران شده و مشتریان قدرت خرید قبلی را از دست داده‌اند.
به گفته وی ، این روزها بازار لوازم الکترونیکی در رکود کامل به سر می‌برد و فقط قیمت‌ها افزایش می‌یابد. مشتری نایاب است و فقط کسانی خرید می‌کنند که ناچارند. همه مشتریان فکر می‌کنند بازاریان گرانفروشند ولی سود فروشنده به حداقل رسیده و در موارد زیادی فقط برای چرخش مالی، کسبه ناچارند کالای موجود خود را با ضرر بفروشند.
یکی از عمده فروشان لوازم خانگی در سه راه امین حضور تهران هم می گوید: دولت هیچ کاری برای ثبات نرخ ارز نمی کند. قیمت ها هر لحظه بالا می رود و ما  مانده ایم که موجودی کالای فروشگاه خود را بفروشیم یا نه؟ اگر بفروشیم آیا دوباره می‌توانیم همان کالا را جایگزین کنیم؟
 در بازار مصنوعات پلاستیکی، فلزی و سلولزی هم که وابستگی کمتری به واردات از خارج و تلاطمات ارزی دارد، آشفتگی قیمت‌ها موجب گلایه خریدار و فروشنده شده است.
 یکی از عمده فروشان مصنوعات پلاستیکی در خیابان مولوی تهران می‌گوید: هنوز سفارش خرید مشتری را تحویل نداده‌ایم که قیمت‌ها در بازار تغییر می‌کند. مستأصل و درمانده شده‌ایم که به مشتری جنس بفروشیم یا نه؟  مشتریان هم از ما دلخور  می شوند که قیمت‌ها را دائماً بالا می‌بریم در حالی که فروشنده مقصر نیست. ما هم اسیر همین چرخه هستیم و موجودی انبار را با قیمت‌های جدید جایگزین می کنیم. همه این اتفاقات ناشی از  بالارفتن لحظه ای قیمت ارز در بازار است. عمده فروشان محصولات سلولزی هم گرانی بی وقفه نرخ ارز را عامل تغییر قیمت  محصولات خود می دادند و از اینکه تعداد مشتریان آنها کاهش یافته است ناراضی هستند.

 سایر بازارها
نوسان قیمت ارز حتی روی بازار مصالح ساختمانی هم تأثیر گذاشته و موجب آشفتگی نرخ‌ها در این حوزه شده است.
بازار مقاطع فولادی دیروز در ادامه روند یک هفته اخیر با رشد قیمت همراه بود؛ نرخ هر کیلوگرم میلگرد در برخی مقاطع تا ۴هزار تومان و تیرآهن تا ۵هزار تومان افزایش یافت که گلایه شدید فروشندگان و مصرف کنندگان را به همراه داشت.   کسبه بازار آهن شادآباد تهران، نوسان نرخ ارز را در تغییرات اخیر قیمت مقاطع فولادی مقصر می‌دانند و از اینکه سفارشات روزانه آنها به دلیل تغییر قیمت، ملغی می‌شود ناراضی هستند. دیروز به موازات افزایش قیمت ارز، بهای هرکیلوگرم  میلگرد ۱۲آجدار A ۳ذوب‌آهن اصفهان با ۱۲۰۰تومان افزایش به ۱۰۴هزار و ۹۰تومان رسید و قیمت میلگرد ۱۸آجدار A۳کاشان با ۲هزار تومان رشد، ۹۷هزار و ۷۳۰تومان  معامله شد. هر کیلوگرم  میلگرد ۱۶آجدار A ۳نیشابور هم با ۳هزار تومان افزایش، ۹۱هزار و ۸۲۰تومان  به فروش رسید. همچنین قیمت میلگرد ۱۸آجدار A۳آریان فولاد با ۴هزار تومان رشد، ۹۳هزار و ۷۳۰تومان و میلگرد ۱۴آجدار A۳آناهیتا گیلان با ۳هزار تومان افزایش، ۹۵هزار و ۴۵۰تومان معامله شد.
تیرآهن ۱۸ذوب‌آهن اصفهان که سه روز قبل حداکثر ۱۰۸ هزار تومان قیمت داشت، دیروز در بازار آهن تهران حتی روی قیمت ۱۱۳هزار و ۶۷۰تومان فروشنده‌ای نداشت. همچنین قیمت هر کیلوگرم  تیرآهن ۱۶ذوب آهن اصفهان با ۲هزار تومان رشد، ۱۰۹هزار و ۱۳۰تومان شد.
  
 
قیمت‌های افسارگسیخته مواد اولیه در بورس کالا
 انتظاراتِ تورمی ناشی از تهدیدات جدید  دشمن در منطقه خلیج فارس، حتی روی قیمت مواد اولیه در بورس کالا تأثیر گذاشته و باعث شده است تا برخی محصولات پلیمری تا ۳ برابر قیمت جهانی به دست تولیدکننده برسد.
علیرضا تُرک نماینده انجمن صنایع ملی پلیمر ایران  می‌گوید:التهاب نرخ ارز و شرایط جنگی نوسان قیمت انواع محصولات پلیمری را تشدید کرده است. وی می گوید: محدودیت‌های لجستیکی و افزایش شدید قیمت مواد اولیه برای تولیدکنندگان صنایع پلیمری سبب شده است، نرخ برخی از محصولات بین سه تا پنج برابر قیمت جهانی به دست تولیدکننده برسد. این موضوع تاثیر خود را روی قیمت محصول نهایی گذاشته است و شاهد گرانی اجناس این بازار هستیم. حمیدرضا شمسایی رئیس انجمن تولیدکنندگان مصنوعات پلاستیک استان تهران هم می‌گوید: این روزها علاوه بر اینکه محصولات پلیمری را در بورس کالا گران می‌خریم، سقفی نیز برای قیمت‌ها وجود ندارد.
وی می‌گوید: گاهی قیمت یک محصول به دلیل نوسان نرخ ارز، بیش از ۵۰ درصد در  معاملات روزانه بورس بالا می‌رود که این موضوع مصرف‌کننده و تولیدکننده را با قیمت‌های افسار گسیخته در بازار خرده فروشی مواجه می‌کند.
  
 گرانی در بازار لاستیک خودرو
افزایش پی در پی قیمت لاستیک خودرو  هم موجب کاهش قدرت خرید مصرف کننده   شده است. اغلب رانندگان تعویض لاستیک را به تعویق بیندازند. محمدرضا آل‌سارا رئیس اتحادیه صنف فروشندگان لاستیک، روغن و پنچرگیران تهران می‌گوید: در حال حاضر مشکل جدی از نظر تأمین لاستیک وجود ندارد ولی نوسان قیمت ارز باعث شده است برخی واردکنندگان عمده، مواد اولیه را گرانتر بفروشند و به تبع، واحدهای صنفی نیز  تایر را گرانتر عرضه  می کنند.
هم اکنون آشفتگی قیمت‌ها در بازار لاستیک به حدی رسیده که در مورد برخی انواع تایرهای پُرمصرف نرخ ابتدای این هفته تا دیروز حداقل ۳۰ درصد تفاوت دارد. جمال میرزایی، رئیس انجمن تایر می‌گوید: صنعت تایر کشور سالانه حدود ۳۰۰هزار تن تایر تولید می‌کند و بین ۳۵تا ۴۰درصد مواد اولیه مورد نیاز این صنعت از طریق واردات تأمین می‌شود. به گفته میرزایی، ارزبری این بخش بیش از ۳۰۰میلیون یورو در سال است ولی تاخیر در تخصیص ارز و نوسان شدید قیمت دلار در بازار، هزینه تولید را بالا برده است.
 
 
ورود بانک مرکزی به نوسانات بازار ارز
 بانک مرکزی به عنوان نهاد مسئول بازار ارز که طی چهار روز اخیر در برابر رشد قیمت ها ساکت بود، دیروز برخورد با سوداگران ارزی را آغاز کرد.
بر اساس اطلاعیه جدید بانک مرکزی، اقدامات نظارتی این بانک در زمینه انتظام بخشی به تراکنش‌های بانکی و شناسایی مقتضی مشتریان واقعی ارز و طلا ادامه دارد.
در همین راستا با صدور دستور اقدام انضباطی بازدارنده برای ۱۱رئیس شعبه که با عدم انجام تکالیف قانونی، زمینه لازم برای سوءاستفاده برخی افراد در بازار ارز و طلا را فراهم کرده بودند، حکم عزل این روسای شعب از مسئولیت، صادر و انجام اقدامات اصلاحی و انضباطی برای بانک های متبوع در دستور کار بانک مرکزی قرار گرفت. بانک مرکزی اعلام کرد: با عنایت به تکالیف قانونی موسسات اعتباری در موضوعات مرتبط با شناسایی مشتریان ازجمله شناخت ماهیت، هدف و میزان فعالیت مشتری و پایش مستمر مشتری بر اساس سطح فعالیت مورد انتظار و تطابق تراکنشهای مشتری با اطلاعات اخذ شده از آنها، بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران ضمن هشدار نسبت به هرگونه تخطی از الزامات و مقررات ابلاغی، اعلام می کند که با تشدید و گسترش فعالیتهای نظارتی، اقدامات انضباطی آتی با جدیت بیشتر و در سطح تمام واحدهای موسسات اعتباری (صف، ستاد، مدیران و ...) پیگیری و اعمال خواهد شد.
 به موازات این اقدام، بانک مرکزی تصمیم دارد ۲ میلیارد دلار اسکناس ارزی ظرف روزهای آینده به بازار عرضه کند تا تقاضای خرید تعدیل شود.
در مرحله نخست، از دیروز معادل یک میلیارد دلار اسکناس ارزی از طریق شعب منتخب بانک‌ها و صرافی‌های بانکی در سراسر کشور عرضه شد. بانک مرکزی همچنین سقف خرید ارز توسط افراد حقیقی را ۲ برابر کرد.  بنابر این هموطنان بالای ۱۸ سال می‌توانند با ارائه کارت ملی، نسبت به تأمین نیاز ارزی خود تا سقف
 ۱۰ هزار دلار اقدام کنند.
با وجود تلاش بانک مرکزی، روند جهش قیمت ارز دیروز هم در بازار داخلی ادامه یافت و دلالان بدون  واهمه از برخورد قانونی، در اطراف مراکز عمده معاملات ارزی  فعالیت داشتند.
در اطراف خیابان فردوسی تهران دیروز معامله دلالان روی دلار آمریکا با قیمت حدود ۲۵۰ هزار تومان آغاز شد ولی در ساعاتی بهای فروش هر دلار آمریکا  تا  ۲۵۸ هزار تومان هم رسید.
هر یورو اتحادیه اروپایی هم با وجود رشد ۴۰ هزار تومانی ظرف ۳ روز گذشته، دیروز در خرید و فروش دلالان ۶ هزار تومان هم دیگر گران شد.
  
نظر کارشناسان
 دکتر امید سراجان، مدرس دانشگاه و پژوهشگر توسعه  در واکنش به فقدان مدیریت قیمت ها در بازار و اقدام اخیر بانک مرکزی برای افزایش سقف عرضه اسکناس ارزی به متقاضیان حقیقی  می گوید: اگر نظام بانکی ما تا این حد ارز دارد که به راحتی ۲ میلیارد دلار در بازار آزاد عرضه 
می کند و سقف عرضه به اشخاص حقیقی با کارت ملی را بالا می برد، چرا این ارز را در مجاری اصولی به متقاضی واقعی و واردکنندگان کالا نمی دهد تا قیمت ها در سایر اجناس کنترل شود؟
 به گفته وی، بازار ارز در دوره‌های التهاب فقط در خیابان و کانال‌های اعلام نرخ ملتهب نمی‌شود؛ بخشی از ماجرا در جایی رخ می‌دهد که کمتر در معرض دید افکار عمومی است؛ یعنی شبکه بانکی و حساب‌هایی که می‌توانند مسیر جابه‌جایی پول برای فعالان غیررسمی بازار ارز را فراهم کنند.
محمدرضا قربانی کارشناس بازار ارز هم می‌گوید: شناخت ماهیت فعالیت افراد برای تقاضای افتتاح حساب و یا دریافت ارز از سیستم بانکی بسیار مهم است. اهمیت این موضوع زمانی بیشتر می‌شود که پای معاملات ارزی غیررسمی به میان می‌آید. دلال یا واسطه‌ای که برای جابجایی وجوه خود نیازمند شبکه‌ای از حساب‌های بانکی است، در صورت ضعف کنترل‌های بانکی می‌تواند منابع مالی را در چندین حساب پخش و در زمان کوتاهی جابجا کند.
 در چنین شرایطی، شعبه بانکی عملا به یکی از حلقه‌های زنجیره انتقال پول تبدیل می‌شود؛ حتی اگر صاحب حساب نهایی، شخص دیگری باشد. وی 
می افزاید: یکی از الگوهایی که در پرونده‌های مشکوک مالی مورد توجه نهادهای نظارتی قرار گرفته، استفاده از حساب اشخاصی است که با سطح درآمد، سن، شغل یا سابقه فعالیت اقتصادی آنها همخوانی ندارد.  قربانی تصریح می کند: جدا از هیاهوی تبلیغاتی دشمن برای برهم زدن ثبات اقتصاد ایران و تهدیدهای گاه و بیگاه در رسانه های خارجی که روی تورم انتظاری نرخ ارز تأثیر گذاشته است، اما نبود مدیریت صحیح در بخش معاملات ارزی هم به نوسان اخیر قیمت ارز دامن زده است.
این کارشناس مسائل ارزی معتقد است، اسکناس ارزی هم یک کالاست و اگر مدیریتی روی قیمت آن در بازار نباشد، گرانی  ارز به سایر بازارها سرایت می کند و این دقیقاً همان اتفاقی است که این روزها  در کشور شاهد آن هستیم  .